Kásiptik odaqtar týraly
Osy Zań azamattardyń birlesý bostandyǵyna, kásiptik odaqtardy qurýǵa, olardyń qyzmetine, olardy qaıta uıymdastyrýǵa jáne taratýǵa konstıtýsııalyq quqyǵyn iske asyrý nátıjesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy retteıdi.1-taraý. JALPY EREJELER
1-bap. Osy Zańda paıdalanylatyn negizgi uǵymdar Osy Zańda mynadaı negizgi uǵymdar paıdalanylady: 1) aýmaqtyq kásipodaqtar birlestigi – aýdan, qala, oblys, respýblıkalyq mańyzy bar qala jáne astana deńgeıindegi kásipodaqtar birlestigi; 2) áleýmettik áriptestik – qyzmetkerler (qyzmetkerlerdiń ókilderi), jumys berýshiler (jumys berýshilerdiń ókilderi), memlekettik organdar arasyndaǵy ózara qarym-qatynastardyń eńbek jáne áleýmettik-ekonomıkalyq qatynastardy retteý máseleleri boıynsha olardyń múddelerin kelisýdi qamtamasyz etýge baǵyttalǵan júıesi; 3) bastaýysh kásipodaq uıymy – kásipodaqtyń tikeleı uıymdaǵy jáne osy uıym qyzmetkerleri bolyp tabylatyn kásipodaq múshelerinen turatyn qurylymdyq bólimshesi; 4) jergilikti kásipodaq – ortaq eńbek, óndiristik-kásiptik múddelermen baılanysty, bir nemese birneshe uıym qyzmetkerleriniń erikti birlestigi; 5) kásipodaq múshesi – kásipodaqtyń quramyna kirýge erikti túrde nıet bildirgen jáne kirgen onyń jarǵysyn moıyndaıtyn jáne saqtaıtyn, múshelik kásipodaq jarnalaryn tóleıtin jeke tulǵa; 6) kásiptik odaq (kásipodaq) – Qazaqstan Respýblıkasy azamattarynyń eńbek, óndiristik-kásiptik múddeleriniń ortaqtyǵy negizinde óz músheleriniń eńbek jáne áleýmettik-ekonomıkalyq quqyqtary men múddelerin bildirý jáne qorǵaý úshin erikti túrde qurylatyn, tirkelgen músheligi bar qoǵamdyq birlestik; 7) kásipodaq organy – kásipodaq jarǵysyna sáıkes qurylǵan basqarýshy organ; 8) múshelik uıym – kásipodaqtar, qatysýshylar retinde kásipodaqtyń, osy Zańda aıqyndalǵan tártippen áleýmettik áriptestiktiń tıisti deńgeıinde olardyń birlestikteriniń quramyna kiretin, olardyń jarǵylaryn moıyndaıtyn jáne saqtaıtyn olardyń birlestikteri; 9) respýblıkalyq kásipodaqtar birlestigi – oblys, respýblıkalyq mańyzy bar qala jáne astana deńgeıindegi salalyq kásipodaqtardyń, aýmaqtyq kásipodaqtar birlestikteriniń birlestigi; 10) salalyq kásipodaq – ortaq eńbek, óndiristik-kásiptik múddelermen baılanysty qyzmettiń (ekonomıkalyq qyzmet túrleriniń nemese kishi túrleriniń) bir salasy jáne onymen sabaqtas salalar qyzmetkerleriniń, jergilikti kásipodaqtardyń birlestigi. 2-bap. Qazaqstan Respýblıkasynyń kásipodaqtar týraly zańnamasy 1. Qazaqstan Respýblıkasynyń kásipodaqtar týraly zańnamasy Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna negizdeledi jáne osy Zań men Qazaqstan Respýblıkasynyń ózge de normatıvtik quqyqtyq aktilerinen turady. 2. Eger Qazaqstan Respýblıkasy ratıfıkasııalaǵan halyqaralyq shartta osy Zańda kózdelgennen ózgeshe qaǵıdalar belgilense, onda halyqaralyq sharttyń qaǵıdalary qoldanylady. 3-bap. Osy Zańnyń adamdardyń jekelegen sanattary úshin qoldanylý erekshelikteri 1. Osy Zańnyń erejeleri Qazaqstan Respýblıkasynan tys jerde issaparda júrgen Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryna, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasynda turatyn jáne jumys isteıtin sheteldikter men azamattyǵy joq adamdarǵa qoldanylady. 2. Sheteldikter men azamattyǵy joq adamdardyń múshelik kásipodaq jarnalaryn tóleýi Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattarymen teń sharttarda júrgiziledi. 4-bap. Kásipodaqtar qurý bostandyǵy 1. Kásipodaqtar óz músheleriniń teń quqylyǵy negizinde qurylady. Bir sala, uıym sheńberinde qurylatyn kásipodaqtardyń sany shektelmeıdi. 2. Barlyq kásipodaqtarǵa teń quqyqtyq múmkindikter beriledi. 3. Kásipodaq qurýǵa kedergi keltirýge, onyń qyzmetine qarsy is-qımyl jasaýǵa, sol sııaqty onyń isterine zańsyz aralasýǵa jol berilmeıdi. 5-bap. Kásipodaqtardy qurý men onyń qyzmeti qaǵıdattary 1. Kásipodaqtar óndiristik-salalyq qaǵıdat boıynsha qurylady. 2. Kásipodaqtar jarǵylardy, qurylymdy óz betinshe ázirleıdi jáne bekitedi, qyzmettiń basym baǵyttaryn aıqyndaıdy, kásipodaq organdaryn qurady, qyzmetti uıymdastyrady, jınalystar, konferensııalar, sezder jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamalyq aktilerimen tyıym salynbaǵan basqa da is-sharalar ótkizedi. 3. Kásipodaqtar óz qyzmetinde barlyq deńgeıdegi memlekettik organdardan, saıası partııalardan, jumys berýshiler men olardyń birlestikterinen táýelsiz bolady, olardyń baqylaýynda bolmaıdy jáne olarǵa esep bermeıdi. 4. Kásipodaqtar osy Zańda aıqyndalǵan tártippen kásipodaqtar birlestikterin qura alady. 6-bap. Kásipodaqtardyń halyqaralyq baılanystary Kásipodaqtar jarǵylyq maqsattar men mindetterge sáıkes sheteldik kásipodaqtarmen jáne eńbekshilerdiń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý salasynda jumys isteıtin ózge de uıymdarmen yntymaqtastyq jasaýǵa, sondaı-aq yntymaqtastyq týraly kelisimder jasasýǵa quqyly. 7-bap. Azamattardy kásipodaqtarǵa múshe bolý belgisi boıynsha kemsitýge tyıym salý 1. Kásipodaqtarǵa múshe bolý azamattardyń Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdarynda kepildik beriletin eńbek, áleýmettik-ekonomıkalyq, saıası, jeke quqyqtary men bostandyqtaryna qandaı da bir shekteý qoıýǵa ákep soqpaıdy. 2. Qyzmetkerdiń kásipodaqqa múshe bolý, oǵan kirý nemese odan shyǵý sebebi boıynsha jumysqa qabyldaý, jumysta joǵarylatý kezinde kemsitýge, sondaı-aq jumys berýshiniń bastamasymen eńbek shartyn buzýǵa tyıym salynady. 3. Adamdardy kásipodaqqa kirýden qalys qalýǵa, bir kásipodaqtan shyǵyp, basqasyna kirýge ne óz betinshe kásipodaqty taratýǵa qorqytyp nemese basqa da quqyqqa syıymsyz árekettermen májbúrlep olarǵa yqpal jasaýǵa tyıym salynady.2-taraý. KÁSIPODAQTARDY QURÝ, QAITA
UIYMDASTYRÝ JÁNE TARATÝ
8-bap. Kásipodaqty qurý 1. Kásipodaq keminde on adamnan turatyn, ózderiniń kásiptik jáne óndiristik múddeleriniń ortaqtyǵymen baılanysty, jarǵy bekitiletin jáne kásipodaq organdary qalyptastyrylatyn quryltaı sezin (konferensııany, jınalysty) shaqyratyn Qazaqstan Respýblıkasy azamattary tobynyń bastamasy boıynsha qurylady. 2. Múshelikke ıe bolý jáne odan aıyrylý sharttary men tártibi kásipodaqtyń jarǵysynda aıqyndalady. 3. Kásipodaqtyń zańdy tulǵa retindegi quqyq qabilettiligi memlekettik tirkelgen kezden bastap paıda bolady. 9-bap. Kásipodaq jarǵysy 1. Kásipodaqtyń jarǵysynda: 1) kásipodaqtyń ataýy, ornalasqan jeri, qyzmetiniń nysanasy men maqsattary; 2) jeke tulǵalardyń, múshelik uıymdardyń músheligi, kásipodaqqa (onyń birlestigine) kirý, odan shyǵý, múshelikten aıyrylý sharttary men tártibi; 3) kásipodaqtyń uıymdyq qurylymy; 4) kásipodaq organdaryn qalyptastyrý tártibi, onyń quzyreti jáne ókilettikteriniń merzimderi; 5) kásipodaq organdary eseptiliginiń jáne olardyń qyzmetin baqylaý tártibi, merzimderi; 6) kásipodaqtyń jáne onyń músheleriniń quqyqtary men mindetteri, onyń ishinde áleýmettik áriptestiktiń jáne ózi múshelik uıymy bolyp tabylatyn kásipodaqtardyń organdary qabyldaıtyn sheshimderdi oryndaý mindettiligi; 7) kásipodaq múlkin qalyptastyrý kózderi, kásipodaqtyń múlikti basqarý jónindegi quqyqtary; 8) múshelik kásipodaq jarnalaryn tóleý jáne olardy bólý tártibi; 9) óz múshelerine aqshanyń túsýi jáne jumsalýy týraly aqparat berý tártibi; 10) kásipodaq jarǵysyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý tártibi; 11) kásipodaqty qaıta uıymdastyrý jáne taratý, kásipodaq taratylǵan jaǵdaıda múliktiń taǵdyry týraly sheshim qabyldaý tártibi kózdelýge tıis. 2. Jarǵyda basqa kásipodaqtardaǵy múshelikke qatysty shekteýler, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna qaıshy kelmeıtin ózge de erejeler kózdelýi múmkin. 10-bap. Kásipodaqty memlekettik tirkeý, qaıta uıymdastyrý jáne taratý 1. Kásipodaqty memlekettik tirkeý Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdy tulǵalardy memlekettik tirkeý jáne fılıaldar men ókildikterdi eseptik tirkeý týraly zańnamasyna sáıkes júrgiziledi. Kásipodaqty memlekettik tirkeý úshin qajetti qujattar tirkeýshi organǵa kásipodaqtyń quryltaı sezi (konferensııasy, jınalysy) ótkizilgen kúnnen bastap eki aıdan keshiktirilmeı usynylady. 2. Respýblıkalyq, aýmaqtyq kásipodaqtar birlestikteri, salalyq jáne jergilikti kásipodaqtar tirkelgen kúnnen bastap alty aı ótkenge deıin ózderin tirkegen organǵa osy Zańnyń 11-babynyń 3-tarmaǵynda, 12-babynyń 3-tarmaǵynda, 13-babynyń 2 jáne 3-tarmaqtarynda jáne 14-babynyń 4-tarmaǵynda kózdelgen talaptarǵa sáıkes kelýin rastaıtyn qujattardyń kóshirmelerin usynýǵa mindetti. 3. Osy baptyń 2-tarmaǵynda kózdelgen talaptardy saqtamaý Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda belgilengen tártippen kásipodaqtyń memlekettik tirkelýiniń kúshin joıýǵa ákep soǵady. 4. Tirkeýshi organnyń sheshimine sot tártibimen shaǵym jasaýǵa bolady. 5. Kásipodaqty qaıta uıymdastyrý jáne taratý Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes júrgiziledi.3-taraý. KÁSIPODAQTARDYŃ JÁNE OLARDYŃ
BIRLESTIKTERINIŃ MÁRTEBESI
11-bap. Respýblıkalyq kásipodaqtar birlestigi 1. Respýblıkalyq kásipodaqtar birlestigi respýblıkalyq deńgeıdegi áleýmettik áriptestikte qyzmetkerlerdiń, múshelik uıymdardyń ókiletti ókili bolyp tabylady. 2. Respýblıkalyq kásipodaqtar birlestigin salalyq kásipodaqtar kommersııalyq emes uıymnyń ózge uıymdyq-quqyqtyq nysanynda qurady. 3. Respýblıkalyq kásipodaqtar birlestiginde oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń jáne astananyń jartysynan astamynyń aýmaǵynda múshelik uıymdary bolýǵa tıis. 4. Respýblıkalyq kásipodaqtar birlestigi kásipodaqtar qyzmetiniń quqyqtyq kepildikterin respýblıkalyq deńgeıde qamtamasyz etýge, kásipodaq músheleriniń áleýmettik, eńbek quqyqtary men múddelerin bildirý jáne qorǵaý máselelerinde múshelik uıymdardyń áreketterin úılestirýge járdemdesedi. 5. Respýblıkalyq kásipodaqtar birlestiginiń negizgi fýnksııalary: 1) óziniń múshelik uıymdarynyń quqyqtary men múddelerin bildirý, qorǵaý; 2) óziniń múshelik uıymdary qyzmetiniń negizgi baǵyttaryn, strategııasyn ázirleý jáne aıqyndaý; 3) áleýmettik áriptestiktiń barlyq deńgeılerinde áleýmettik áriptestik júıesin damytýǵa járdemdesý; 4) respýblıkalyq jumys berýshiler birlestikterimen jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimetimen bas kelisim jasasý kezinde áleýmettik áriptestiktiń tarapy bolyp áreket etý, kelisim jobasyn daıyndaý jáne ony jasasý jónindegi kelissózderge qatysý; 5) áleýmettik áriptestik jónindegi respýblıkalyq úshjaqty komıssııanyń jumysyna qatysý; 6) sheteldik, halyqaralyq kásipodaqtar birlestikterimen jáne eńbekshilerdiń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý salasynda jumys isteıtin ózge de uıymdarmen yntymaqtastyq jasaý jáne múshelik uıymdardyń olarmen baılanystar ornatýyna járdem kórsetý; 7) jarǵylyq maqsattardy iske asyrýǵa baǵyttalǵan ózge de fýnksııalardy júzege asyrý. 6. Respýblıkalyq kásipodaqtar birlestigi óziniń múshelik uıymdary úshin kásipodaqtardyń úlgilik jarǵysyn usynýǵa jáne bekitýge quqyly. 12-bap. Aýmaqtyq kásipodaqtar birlestigi 1. Aýmaqtyq kásipodaqtar birlestigi óńirlik deńgeıdegi áleýmettik áriptestikte qyzmetkerlerdiń, múshelik uıymdardyń ókiletti ókili bolyp tabylady. 2. Aýmaqtyq kásipodaqtar birlestigin kásipodaqtar men olardyń birlestikteri qurady. 3. Oblys, respýblıkalyq mańyzy bar qala jáne astana deńgeıindegi aýmaqtyq kásipodaqtar birlestigi respýblıkalyq kásipodaqtar birlestiginiń quramyna múshelik uıym retinde kiredi. Aýdan, qala deńgeıindegi aýmaqtyq kásipodaqtar birlestigi oblys, respýblıkalyq mańyzy bar qala jáne astana deńgeıindegi tıisti aýmaqtyq kásipodaqtar birlestiginiń quramyna múshelik uıym retinde kiredi. 4. Aýmaqtyq kásipodaqtar birlestiginiń negizgi fýnksııalary: 1) óziniń múshelik uıymdarynyń quqyqtary men múddelerin bildirý, qorǵaý; 2) óńirlik deńgeıde áleýmettik áriptestik júıesin damytýǵa járdemdesý; 3) óńirlik jumys berýshiler birlestikterimen jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń jergilikti atqarýshy organdarymen óńirlik kelisim jasasý kezinde áleýmettik áriptestik tarapy bolyp áreket etý, kelisim jobasyn daıyndaý jáne ony jasasý jónindegi kelissózderge qatysý; 4) áleýmettik áriptestik jónindegi óńirlik úshjaqty komıssııanyń jumysyna qatysý; 5) jarǵylyq maqsattardy iske asyrýǵa baǵyttalǵan ózge de fýnksııalardy júzege asyrý. 13-bap. Salalyq kásipodaq 1. Salalyq kásipodaq salalyq deńgeıdegi áleýmettik áriptestikte qyzmetkerlerdiń, múshelik uıymdardyń ókiletti ókili bolyp tabylady. 2. Salalyq kásipodaq sala jáne onymen sabaqtas salalar qyzmetkerleri nemese sala jáne onymen sabaqtas salalar uıymdary jalpy sanynyń keminde jartysyn biriktirýge nemese onyń oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń jáne astananyń jartysynan astamynyń aýmaǵynda qurylymdyq bólimsheleri, múshelik uıymdary bolýǵa tıis. Shaǵyn kásipkerlik sýbektileriniń qyzmetkerleri oblystar, respýblıkalyq mańyzy bar qalalar jáne astana aýmaǵynyń jartysynan astamynda qurylymdyq bólimsheleri, múshelik uıymdary bolǵan kezde salalyq kásipodaq qurýǵa quqyly. 3. Salalyq kásipodaq respýblıkalyq kásipodaqtar birlestiginiń quramyna múshelik uıym retinde kiredi. 4. Salalyq kásipodaqtyń negizgi fýnksııalary: 1) óz músheleriniń, múshelik uıymdarynyń eńbek jáne áleýmettik quqyqtary men múddelerin bildirý, qorǵaý; 2) salalyq deńgeıde áleýmettik áriptestik júıesin damytýǵa járdemdesý; 3) salalyq jumys berýshiler uıymdarynyń ókiletti ókilderimen jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń ortalyq memlekettik organdarymen salalyq kelisim jasasý kezinde áleýmettik áriptestik tarapy bolyp áreket etý, kelisim jobasyn daıyndaý jáne ony jasasý jónindegi kelissózderge qatysý; 4) áleýmettik áriptestik jónindegi salalyq úshjaqty komıssııanyń jumysyna qatysý; 5) jarǵylyq maqsattardy iske asyrýǵa baǵyttalǵan ózge de fýnksııalardy júzege asyrý. 5. Salalyq kásipodaqtyń fılıaldary men ókildikteri salalyq kásipodaqtyń atynan jáne onyń ókilettikteri sheginde qyzmetkerlerdiń óńirlik deńgeıde kelissózder júrgizý jónindegi ókiletti ókilderi bolyp tabylady. 14-bap. Jergilikti kásipodaq 1. Jergilikti kásipodaqty ortaq eńbek, óndiristik-kásiptik múddelermen baılanysty, bir nemese birneshe uıymnyń qyzmetkerleri erikti túrde qurady. 2. Shaǵyn kásipkerlik sýbektileriniń qyzmetkerleri erikti túrde quratyn jergilikti kásipodaq ekonomıkalyq qyzmettiń birneshe túri (kishi túrleri) uıymdarynyń qyzmetkerlerin biriktire alady. 3. Jergilikti kásipodaq uıym (uıymdar) deńgeıindegi áleýmettik áriptestikte qyzmetkerlerdiń ókiletti ókili bolyp tabylady. 4. Jergilikti kásipodaq salalyq kásipodaqtyń quramyna múshelik uıym retinde kiredi. 15-bap. Bastaýysh kásipodaq uıymy 1. Bastaýysh kásipodaq uıymy uıymda qurylady, keminde úsh adamnan turady jáne zańdy tulǵa qurmaı, jergilikti nemese salalyq kásipodaqtyń qurylymdyq bólimshesi jáne uıym deńgeıindegi áleýmettik áriptestikte qyzmetkerlerdiń ókiletti ókili bolyp tabylady. 2. Bastaýysh kásipodaq uıymyn qurý, onyń qyzmetin toqtatý tártibi, quqyqtary men mindetteri jergilikti nemese salalyq kásipodaq jarǵysyna jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes bastaýysh kásipodaq uıymy týraly erejede aıqyndalady.4-taraý. KÁSIPODAQTARDYŃ QUQYQTARY MEN MINDETTERI, KEPILDIKTERI
16-bap. Kásipodaqtardyń quqyqtary 1. Kásipodaqtardyń: 1) óz músheleriniń quqyqtary men múddelerin bildirýge jáne qorǵaýǵa, sondaı-aq memlekettik organdarmen óz ókilettigi sheginde, jumys berýshilermen, jekeshe kásipkerlik sýbektileriniń birlestikterimen (qaýymdastyqtarmen, odaqtarmen), ózge de qoǵamdyq uıymdarmen ózara qarym-qatynastarda qyzmetkerlerdiń ókilderi bolýǵa; 2) óz músheleriniń quqyqtary men múddelerin qorǵaý úshin sotqa talaptar berýge, medıasııa júrgizý kezinde, sotta, eńbek tóreliginde nemese aralyq sotta, memlekettik organdarda olardyń múddelerin jaqtap áreket etýge, olarǵa ózge de quqyqtyq kómek kórsetýge; 3) memlekettik organdarǵa kásipodaq músheleriniń quqyqtary men zańdy múddelerine qysym jasaıtyn, olar qabyldaǵan normatıvtik quqyqtyq aktilerdiń tolyq nemese ishinara kúshin joıý ne olardy ózgertý týraly ótinish jasaýǵa; 4) memlekettik organdardyń kásipodaq músheleriniń quqyqtary men zańdy múddelerine qysym jasaıtyn aktilerine sotqa shaǵymdanýǵa; 5) eńbek daýlaryn sotqa deıin sheshýge qatysýǵa; 6) Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek zańnamasyna jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń medıasııa týraly zańnamasyna sáıkes jeke jáne ujymdyq eńbek daýlaryn sheshýge qatysýǵa; 7) osy Zańǵa sáıkes óz músheleriniń quqyqtary men zańdy múddeleriniń saqtalýyna qoǵamdyq baqylaýdy júzege asyrýǵa; 8) kelissózder júrgizýge, kelisimder jáne ujymdyq sharttar jasasýǵa; 9) aqsha qorlaryn qalyptastyrýǵa; 10) eńbek qaýipsizdigi jáne eńbekti qorǵaý jónindegi komıtet (komıssııa) quramynda eńbekti qorǵaý talaptaryn qamtamasyz etý, óndiristik jaraqattaný men kásiptik aýrýlardyń aldyn alý boıynsha, sondaı-aq jumys oryndaryndaǵy eńbek jaǵdaıy men eńbekti qorǵaýǵa tekserýler júrgizý boıynsha jumys berýshimen birlesken is-qımyldardy uıymdastyrýǵa; 11) azamattardyń eńbek jáne áleýmettik quqyqtary men múddelerin qozǵaıtyn normatıvtik quqyqtyq aktilerdi ázirleýge qatysýǵa; 12) kelisimderge jáne ujymdyq sharttarǵa sáıkes eńbek qaýipsizdigi jáne eńbekti qorǵaý qaǵıdalaryn saqtaı otyryp, qalypty eńbek jaǵdaılaryn qamtamasyz etý jónindegi sharalardy zerdeleý jáne qoldaný úshin kásipodaq músheleriniń jumys oryndaryna óz ókilderin jiberýge; 13) Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda belgilengen tártippen ereýilder, beıbit jınalystar, mıtıngiler, sherýler, pıketter jáne demonstrasııalar uıymdastyrýǵa jáne ótkizýge; 14) memlekettik organdarǵa Qazaqstan Respýblıkasynyń kásipodaqtar týraly zańnamasyn buzatyn, kelisimderde jáne ujymdyq sharttarda kózdelgen mindettemelerdi oryndamaıtyn tulǵalardy jaýaptylyqqa tartý jóninde usynystar engizýge; 15) baspa qyzmetimen aınalysýǵa, óz jumysyn baspasózde jáne basqa da buqaralyq aqparat quraldarynda, onyń ishinde uıymdarda da jarııa etýge; 16) kásipodaqqa menshik quqyǵynda tıesili múlikti ıelenýge, paıdalanýǵa jáne oǵan bılik etýge; 17) jarǵylyq maqsattarǵa sáıkes óz músheleriniń múddesine oraı óndiristik jáne sharýashylyq qyzmetti júzege asyrýǵa quqyǵy bar. 2. Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda, kelisimder men ujymdyq sharttarda kásipodaqtardyń ózge de quqyqtary belgilenýi múmkin. 17-bap. Kásipodaqtardyń mindetteri Kásipodaqtar: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyn, jarǵynyń erejelerin, kásipodaq organdarynyń sheshimderin saqtaýǵa; 2) ujymdyq shart, salalyq, óńirlik, bas kelisimder boıynsha mindettemelerdi oryndaýǵa; 3) ókilettikter sheginde áleýmettik-eńbek janjaldarynyń aldyn alý jóninde sharalar qoldanýǵa; 4) kásipodaq músheleriniń Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda belgilengen ereýilder, beıbit jınalystar, mıtıngiler, sherýler, pıketter jáne demonstrasııalar uıymdastyrý jáne ótkizý tártibin saqtaýyn qamtamasyz etýge; 5) kásipodaqtar músheleri arasynda olardyń quqyqtyq, onyń ishinde Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek zańnamasynyń negizderi boıynsha saýattylyǵyn arttyrý, eńbek daýlarynda kelissózder júrgize alýdy damytý jáne pátýaǵa qol jetkizý jóninde túsindirý jumysyn júrgizýge; 6) qyzmetkerlerdiń ishki eńbek tártiptemesi men eńbek tártibi qaǵıdalaryn, sondaı-aq eńbek qaýipsizdigi jáne eńbekti qorǵaý qaǵıdalaryn saqtaýyna járdemdesýge; 7) jarǵyda aıqyndalǵan sharttarda jáne tártippen kásipodaq múshelerine aqshanyń túsýi jáne jumsalýy týraly aqparat berýge mindetti. 18-bap. Kásipodaq músheleriniń eńbek, áleýmettik-ekonomıkalyq quqyqtary men múddelerin qorǵaý 1. Kásipodaqtar jumys berýshiden táýelsiz bolyp tabylady jáne kásipodaq organdary arqyly jumys berýshimen qarym-qatynastarda óz músheleriniń atynan ókildik etedi, olardyń eńbek jáne áleýmettik quqyqtary men múddelerin: 1) quqyqtyq jáne konsýltasııalyq kómek kórsetý, onyń ishinde kásipodaq múshesi jumys berýshimen eńbek shartyn jasasqan kezde kómek kórsetý; 2) eńbek shartyn toqtatýdyń negizdiligi týraly ýájdi pikir bildirý, óz músheleriniń eńbek jaǵdaılaryn ujymdyq shartqa, Qazaqstan Respýblıkasynyń Eńbek kodeksine sáıkes kelisý; 3) óz músheleriniń quqyqtaryn jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdarymen qorǵalatyn múddelerin qorǵaý úshin sotqa aryzben júginý; 4) óz músheleri, sondaı-aq ózine sharttyq negizde ýákilettik bergen qyzmetkerlerdiń atynan jumys berýshimen ujymdyq shart, kelisim jasasý; 5) jeke eńbek daýlaryn qaraý jónindegi kelisim komıssııasynyń, ujymdyq eńbek daýlaryn qaraý kezinde tatýlastyrý komıssııasynyń jáne eńbek tóreliginiń quramyna qatysý arqyly qorǵaıdy. 2. О́z músheleriniń eńbek, áleýmettik-ekonomıkalyq quqyqtary men múddelerin qorǵaý maqsatynda kásipodaqtar Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna qaıshy kelmeıtin barlyq basqa da tásilderdi paıdalana alady. 19-bap. Kásipodaqtardyń respýblıkalyq, salalyq, óńirlik deńgeılerde jáne uıym deńgeıinde áleýmettik áriptestikke qatysýy jáne qabyldanǵan sheshimderdiń oryndalý monıtorıngi 1. Kásipodaqtar áleýmettik áriptestikke: 1) áleýmettik áriptestik jáne áleýmettik pen eńbek qatynastaryn retteý jónindegi respýblıkalyq, salalyq, óńirlik úshjaqty komıssııalarda jumys isteý; 2) kelisimder men ujymdyq sharttardyń jobalaryn ázirleý jáne olardy jasasý; 3) jumys berýshilermen, olardyń birlestikterimen (qaýymdastyqtarmen, odaqtarmen), memlekettik organdarmen eńbek qatynastaryn jáne olarmen tikeleı baılanysty ózge de qatynastardy retteý máseleleri boıynsha konsýltasııalar (kelissózder), qyzmetkerlerdiń eńbek salasyndaǵy quqyqtaryna kepildikterdi qamtamasyz etý jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek zańnamasyn jetildirý arqyly qatysady. 2. Kásipodaqtar qabyldaıtyn sheshimder, ujymdyq sharttardyń erejeleri áleýmettik áriptestik organdary qabyldaıtyn sheshimderge jáne bas, salalyq jáne óńirlik kelisimderdiń erejelerine sáıkes kelýge tıis. 3. Kásipodaqtar qabyldaǵan sheshimderdiń oryndalýyna monıtorıngti joǵary deńgeıdegi kásipodaqtar: 1) jergilikti kásipodaqtar qabyldaǵan sheshimderdiń oryndalýyna – ózderi múshelik uıymy bolyp tabylatyn salalyq kásipodaqtar; 2) aýmaqtyq kásipodaqtar birlestikteri, salalyq kásipodaqtar qabyldaǵan sheshimderdiń oryndalýyna – ózderi múshelik uıymy bolyp tabylatyn respýblıkalyq kásipodaqtar birlestikteri júzege asyrady. 20-bap. Kásipodaq músheleri quqyqtarynyń saqtalýyna qoǵamdyq baqylaýdy júzege asyrý 1. Kásipodaqtar óz músheleriniń, sondaı-aq sharttyq negizde ózderiniń múddelerin bildirýge ýákilettik bergen qyzmetkerlerdiń quqyqtary men zańdy múddeleriniń saqtalýyna qoǵamdyq baqylaýdy júzege asyrady. Qazaqstan Respýblıkasy eńbek zańnamasynyń saqtalýyna qoǵamdyq baqylaý Qazaqstan Respýblıkasynyń Eńbek kodeksine sáıkes júzege asyrylady. Júrgiziletin qoǵamdyq baqylaýǵa jumys berýshiniń tarapynan qarsy is-qımyldyń jasalýyna jáne kedergi keltirilýine jol berilmeıdi. 2. Kásipodaqtar óndiristik obektilerdi eńbek jaǵdaılary boıynsha attestattaýǵa turaqty negizde qatysady. 3. Kásipodaqtyń ýákiletti ókili óndiristegi jazataıym oqıǵalardy tergep-tekserý jónindegi komıssııanyń quramyna kiredi. 4. Eńbek qaýipsizdigi jáne eńbekti qorǵaý boıynsha ishki baqylaýdy júzege asyrý maqsatynda kásipodaqtar eńbek qaýipsizdigi jáne eńbekti qorǵaý jónindegi komıtettiń (komıssııanyń) quramyna tepe-teńdik negizde kiredi. 21-bap. Kásipodaqtardyń talaptar qoıýy, ereýilder, beıbit jınalystar, mıtıngiler, sherýler, pıketter jáne demonstrasııalar uıymdastyrý jáne ótkizý 1. Kásipodaqtar Qazaqstan Respýblıkasynyń Eńbek kodeksinde aıqyndalǵan tártipti saqtaı otyryp jáne jaǵdaılarda talaptar qoıýǵa quqyly. 2. Eger tatýlastyrý rásimderi arqyly ujymdyq eńbek daýyn sheshýge qol jetkizilmese, sondaı-aq jumys berýshi tatýlastyrý rásimderinen jaltarǵan ne daýdy sheshý barysynda qol jetkizilgen kelisimdi ol oryndamaǵan jaǵdaılarda, kásipodaqtar ereýil ótkizý týraly sheshim qabyldaı alady. Bul rette, qyzmetkerlerdi sot zańsyz dep tanyǵan ereýilge qatysýdy jalǵastyrýǵa shaqyrýǵa tyıym salynady. 3. Kásipodaqtar Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes ereýilder, beıbit jınalystar, mıtıngiler, sherýler, pıketter jáne demonstrasııalar uıymdastyrady jáne ótkizedi. 4. Kásipodaqtar birlesken narazylyq aksııalaryn ótkizý úshin ózderiniń kúsh-jigerin biriktirip, basqa kásipodaqtarmen jáne qyzmetkerler toptarymen yntymaqtastyq belgisi retinde osyndaı aksııalar ótkize alady. 22-bap. Buqaralyq aqparat quraldary salasynda qyzmetti júzege asyrý Kásipodaqtardyń buqaralyq aqparat quraldaryn uıymdastyrý jáne olardyń qyzmeti «Buqaralyq aqparat quraldary týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna sáıkes júzege asyrylady. 23-bap. Kásipodaqtardyń aqsha qorlary Kásipodaqtar óziniń jáne tartylǵan qarajat esebinen kásipodaqtardyń jarǵylyq mindetteri men maqsattaryn iske asyrýǵa baǵyttalǵan is-sharalardy qarjylandyrýǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomıkalyq maqsattaǵy aqsha qorlaryn qalyptastyra alady. 24-bap. Memlekettiń áleýmettik saıasatyn qalyptastyrýǵa kásipodaqtardyń qatysýy Kásipodaqtar jumyssyzdyqqa qarsy kúres jáne jumyspen qamtýdy qamtamasyz etý, jumystan bosatylatyn qyzmetkerlerdi qorǵaý jónindegi baǵdarlamalardy, eń tómen kúnkóris deńgeıin belgileý jáne ony saqtaý, kiristerdi ındeksteý, jalaqynyń, zeınetaqylardyń, stıpendııalardyń jáne járdemaqylardyń eń tómen deńgeıin arttyrý jónindegi is-sharalardy qosa alǵanda, óz múshelerin áleýmettik qorǵaý jónindegi josparlar men baǵdarlamalardy ázirleıdi, olardy tıisti memlekettik organdarǵa usynystar retinde engizedi. 25-bap. Kásipodaqtar qyzmetiniń kepildikteri 1. Maqsaty kásipodaqtardy qandaı da bir organdarǵa jáne uıymdarǵa tikeleı nemese janama baǵyndyrý nemese olardyń quqyqtaryn shekteý bolyp tabylatyn, sondaı-aq kásipodaqtardyń osy Zańda jáne jarǵyda kózdelgen qyzmetine kedergi keltiretin kez kelgen áreketterge tyıym salynady. 2. Memlekettik organdar, jumys berýshiler (birlestikter, qaýymdastyqtar, odaqtar) kásipodaq organyna, Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes qorǵalatyn aqparatty qospaǵanda, kásipodaq músheleriniń quqyqtaryn qorǵaýǵa baılanysty máseleler boıynsha aqparat usynýǵa mindetti. 3. Kelisimderde nemese ujymdyq shartta kózdelgen jaǵdaılarda, jumys berýshi kásipodaqqa mádenı-buqaralyq jáne dene shynyqtyrý-saýyqtyrý jumysyn uıymdastyrýǵa aqsha aýdarady. 4. Saılanbaly qyzmetke saılaný nátıjesinde jumystan bosatylǵan adamdardyń saılanbaly qyzmetindegi jumys kezeńine jumys orny (laýazymy) saqtalady. 26-bap. Kásipodaq organdaryna saılanǵan jáne negizgi jumysynan bosatylmaǵan adamdarǵa kepildikter 1. Negizgi jumysynan bosatylmaǵan, saılanbaly kásipodaq organdarynyń músheleri ózderi músheleri bolyp tabylatyn kásipodaq organynyń ýájdi pikirinsiz tártiptik jazaǵa tartylmaıdy. Negizgi jumysynan bosatylmaǵan kásipodaq organynyń basshysy (tóraǵasy) joǵary turǵan kásipodaq organynyń ýájdi pikirinsiz tártiptik jaýaptylyqqa tartylmaıdy. 2. Zańdy tulǵa taratylǵan ne jumys berýshiniń qyzmeti toqtatylǵan jaǵdaılardan basqa kezde, negizgi jumysynan bosatylmaǵan, saılanbaly kásipodaq organdarynyń múshelerin jumys berýshiniń bastamasy boıynsha jumystan bosatýǵa osy adamdar múshesi bolyp tabylatyn kásipodaq organynyń ýájdi pikiri eskerile otyryp, eńbek shartyn buzýdyń jalpy tártibi saqtalǵan kezde jol beriledi. Zańdy tulǵa taratylǵan ne jumys berýshiniń qyzmeti toqtatylǵan jaǵdaılardan basqa kezde, negizgi jumysynan bosatylmaǵan kásipodaq organynyń basshysy (tóraǵasy) joǵary turǵan kásipodaq organynyń ýájdi pikirinsiz jumys berýshiniń bastamasy boıynsha jumystan bosatylmaıdy. 3. Tártiptik jaza qoldaný jáne osy baptyń 1 jáne 2-tarmaqtarynda atalǵan adamdarmen eńbek shartyn buzý týraly jumys berýshiniń aktisin shyǵarǵan kezde kásipodaq organynyń ýájdi pikirin eskerý Qazaqstan Respýblıkasynyń Eńbek kodeksine sáıkes júrgiziledi. 4. Ujymdyq sharttarda kásipodaq organdarynyń saılanbaly jáne basqa músheleri úshin basqa kepildikter de kózdelýi múmkin. 5. Kásipodaq organdarynyń músheleri óz músheleriniń múddelerine oraı qoǵamdyq mindetterdi oryndaý úshin kásipodaq oqýy, kásipodaqtar shaqyratyn sezderge (konferensııalarǵa), sondaı-aq olardyń plenýmdarynyń, tóralqalarynyń jumysyna delegattar retinde qatysýy ýaqytynda negizgi *jumystan bosatylady. Bosatý sharttary jáne aqy tóleý tártibi ujymdyq sharttarda jáne kelisimderde kózdeledi.5-taraý. KÁSIPODAQ ORGANDARY JÁNE MÚShELIK KÁSIPODAQ JARNALARY
27-bap. Kásipodaq organdarynyń ókilettikteri 1. Kásipodaq músheleri kásipodaq jarǵysynda aıqyndalǵan tártippen kásipodaq organdaryn saılaýǵa nemese olarǵa saılanýǵa quqyǵy bar. 2. Kásipodaq organdarynyń ókilettikteri kásipodaq jarǵysynda aıqyndalady. 3. Ujymdyq sharttarǵa jáne kelisimderge sáıkes kásipodaq organdary men jumys berýshiler uıymdardaǵy eńbek, áleýmettik-ekonomıkalyq jáne basqa da máselelerdi sheshedi. 28-bap. Kásipodaq organdarynyń qyzmeti úshin materıaldyq jaǵdaılar 1. Kásipodaq organynyń materıaldyq jaǵdaılary jarǵynyń, ujymdyq sharttyń nemese kelisimniń negizinde aıqyndalady. 2. Kásipodaq músheleriniń ózderi kásipodaqqa bergen múlikke jáne múshelik jarnalarǵa quqyqtary joq. 29-bap. Múshelik kásipodaq jarnalary 1. Kásipodaq uıymnyń qyzmetine nuqsan keltirmeı, jumys jáne oqý orny boıynsha múshelik kásipodaq jarnalaryn jınaýǵa quqyly. 2. Taraptardyń kelisýi boıynsha jáne kásipodaq músheleri bolyp tabylatyn qyzmetkerlerdiń jazbasha ótinishteri bolǵan kezde jumys berýshi aıyna keminde bir ret, kelesi aıdyń birinshi onkúndiginen keshiktirmeı, qyzmetkerlerdiń jalaqysynan múshelik kásipodaq jarnalaryn kásipodaqtyń shotyna aýdarady. 3. Múshelik kásipodaq jarnalary kásipodaqtyń menshigi bolyp tabylady.6-taraý. KÁSIPODAQTARDYŃ MENShIGI, OLARDYŃ ShARÝAShYLYQ JÁNE QARJYLYQ QYZMETI
30-bap. Kásipodaqtardyń menshigi 1. Kásipodaqtardyń menshigin Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda belgilengen tártippen qurylǵan, satyp alynǵan nemese oǵan berilgen múlik quraıdy. 2. Mynalar: 1) múshelik kásipodaq jarnalary; 2) erikti jarnalar jáne qaıyrmaldyqtar; 3) Qazaqstan Respýblıkasy zańdarynda tyıym salynbaǵan ózge de túsimder kásipodaq menshigin qalyptastyrý kózderi bolyp tabylady. 3. Kásipodaqtar ózderine menshik quqyǵymen tıesili múlikti kásipodaq músheleriniń múddelerine oraı ıelenedi, paıdalanady jáne oǵan bılik etedi. 4. Kásipodaqtar memlekettiń, jumys berýshilerdiń, basqa da zańdy tulǵalardyń mindettemeleri boıynsha jaýap bermeıdi, óz kezeginde olar kásipodaqtardyń mindettemeleri boıynsha jaýap bermeıdi. 5. Kásipodaqtardyń qarjylyq qyzmeti olardyń jarǵylaryna sáıkes júzege asyrylady. 31-bap. Kásipodaqtardyń óndiristik jáne sharýashylyq qyzmeti Jarǵylyq maqsattarǵa qol jetkizý úshin kásipodaqtardyń óndiristik jáne sharýashylyq qyzmetti júzege asyrýǵa quqyǵy bar.7-taraý. QORYTYNDY JÁNE О́TPELI EREJELER
32-bap. Qazaqstan Respýblıkasynyń kásipodaqtar týraly zańnamasyn buzǵany úshin jaýaptylyq Qazaqstan Respýblıkasynyń kásipodaqtar týraly zańnamasyn buzý Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdarynda belgilengen jaýaptylyqqa ákep soǵady. 33-bap. О́tpeli erejeler Kásipodaqtar osy Zań qoldanysqa engizilgen kúnnen bastap bir jyl ishinde osy Zańnyń talaptaryna sáıkes quryltaı qujattaryna jáne uıymdyq qurylymdaryna ózgerister engizýge mindetti. 34-bap. Osy Zańdy qoldanysqa engizý tártibi 1. Osy Zań alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen keıin kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi. 2. «Kásiptik odaqtar týraly» 1993 jylǵy 9 sáýirdegi Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń (Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń Jarshysy, 1993 j., № 8, 200-qujat; 1995 j., № 20, 121-qujat; Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń Jarshysy, 2002 j., № 15, 147-qujat; 2007 j., № 9, 67-qujat; 2009 j., № 8, 44-qujat; 2013 j., № 15, 76-qujat) kúshi joıyldy dep tanylsyn.Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.NAZARBAEV.
Astana, Aqorda, 2014 jylǵy 27 maýsym № 211-V QRZ