Birneshe kúnge sozylǵan birqatar resmı sharalardan keıin Qazaqstan Parlamenti Májilisiniń Tóraǵasy Oral Muhamedjanov Fınlıandııa Parlamentiniń spıkeri Saýlı Nıınıstemen eki jaqty kezdesý ótkizdi. Qazaqstandyq delegasııamen kezdesýge jyly iltıpat tanytqan S.Nıınıste Qazaqstannyń EQYU-ǵa tórǵalyq róline oń baǵa berip, bul mańyzdy da jaýapty mindetti oıdaǵydaı atqaryp kele jatqanyn atap kórsetti. Álemdi jaılaǵan qarjy daǵdarysy Fınlıandııany da aınalyp ótpedi. О́tken jyly ulttyq ónim 8 paıyzǵa tómendep ketti. Qazirgi kúni bul jaǵdaı birtindep túzele bastaǵandaı. Degenmen, qarjy daǵdarysyna qarsy turýda birigip amaldamasa bolmaıtynyna S.Nıınıste erekshe toqtaldy.
Biz eki jaqty kóptegen kezdesýler ótkizdik. Birqatar aldyńǵy qatarly kásiporyndardy aralap kórdik. Fınlıandııa Parlamentiniń tóraǵasymen, Premer-mınıstrimen jáne basqa da salalyq mınıstrlermen áńgimelestik. Bizdiń bul saparymyz Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń fın tájirıbesin jete zerttep, jaqsy úrdisterinen úırený kerek degen keńesinen arna tartty. Shyn máninde Fınlıandııada jasalyp jatqan ekonomıkalyq reformalar, joǵary tehnologııalyq bastamalar, ǵylym men bilim salasyn damytýǵa arnalǵan baǵdarlamalar utymdylyǵymen erekshelenedi. Sondyqtan atalǵan jaqsy úrdister bizdiń elde paıdalanýǵa ábden jaraıdy. Demek, bizdiń kásipkerler, Úkimet músheleri jáne tıisti mınıstrlikter ókilderi fın eliniń osy tájirıbesin tereńirek zerttep, paıdalanýy qajet dep oılaımyn, dedi O.Muhamedjanov.
Kezdesýde eki jaqty yntymaqtastyqtyń jyl saıyn artyp kele jatqany, mundaı tıimdi dostyq qatynastyń budan keıingi kezderi de jalǵasa beretini, óıtkeni, birlesip sheshetin máselelerdiń jetkilikti ekeni atap ótildi. Ásirese, Qazaqstan Eýropa elderimen baılanysqa zor mán berýde. Sonyń ishinde Fınlıandııanyń tehnologııalar men ınnovasııalar salasynda jetken jetistikterine oraı bul elmen qarym-qatynas barynsha damytylǵany jón. Qazaqstannyń “Eýropaǵa jol” memlekettik baǵdarlamasy da osy ustanymdarǵa qyzmet etýi tıis.
Qazaqstan Fınlıandııanyń óte mańyzdy saýda áriptesi bolyp qala beredi. Eki eldiń kommersııalyq ózara qarym-qatynastardy damytýdaǵy áleýeti zor jáne fındik bıznes qoǵamdastyqtyń tarapynan Qazaqstanǵa qyzyǵýshylyq óte joǵary. Qazaqstanǵa kelgen túrli kompanııalardyń 50-den astam ókilderinen turatyn tanymal bıznes delegasııa quramynda Fınlıandııada kóshbasshy bolyp tabylatyn ekologııalyq tehnologııa, bilim, telekommýnıkasııa, qaǵaz ónerkásibi, orman ónerkásibi syndy salalardyń jáne energetıka, ınjınırıng, bank sektorynyń ókilderi bar. Astanada ashylǵan Fınlıandııanyń Qazaqstandaǵy elshiligi eki el arasyndaǵy saýda-sattyq baılanystardy damytýǵa, sondaı-aq eki el úkimetteriniń, azamattarynyń arasyndaǵy ózara qarym-qatynastardy kúsheıtýge járdemdese alady.
Jalpy, eldiń memlekettik qurylymy respýblıkalyq bolǵanymen, basqarý túri parlamenttik. Sondyqtan da munda tórt jylda bir ret tańdalatyn 200 depýtattan turatyn bir palataly Parlament zańdy bılik bolyp tabylady. Parlamentke úkimetti jasaqtaý basymdyǵy beriledi. Elde qaýipsizdikti qamtamasyz etetin quqyqtyq júıe qyzmet etedi. Onda jalpy quqyqtyq, sonyń ishinde qylmystyq sot óndirisi boıynsha kómek kiris deńgeıi tómen turǵyndar bóligine kórsetiledi. Emhanalar men aýrýhanalarda halyqqa emdeý-saýyqtyrý qyzmet túri kórsetilip, baqytsyz jaǵdaılardan japa shekkenderge de qolushy beriledi.
Degenmen, munyń bári halyqty túgel qamtamasyz etýge jetkiliksiz. Ár adam ózi úshin, otbasy jáne múlki úshin jaýap beredi. Baqytsyz jaǵdaılardan saqtandyrý arqyly saqtana alady. Eldegi 5,2 mln. halyqtyń áleýmettik jaǵdaılary jaqsy.
Ár adam basyna shaqqanda IJО́ kórsetkishi boıynsha Nıderlandy, Belgııa, Germanııa, Fransııa jáne Kanada sekildi elderdi basyp ozyp, álemniń aldyńǵy tobyna qosylady. Sońǵy bes jylda Fınlıandııa Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forýmnyń álemdik básekelestik reıtıngisinde tórt márte birinshi oryndy ıelendi. Tipti sonaý 2005 jyly AQSh, Shvesııa, Danııa, Sıngapýr jáne Germanııa sekildi elderdi basyp ozyp, álemniń 117 eliniń arasynda birinshi oryndy saqtap qaldy.
Árıne, Fınlıandııanyń mundaı orasan zor jetistikterge jetýiniń syry eldegi saıası turaqtylyqta, ekonomıkanyń ashyqtyǵy men joǵary damyǵan ınfraqurylym jáne telekommýnıkasııanyń senimdiliginde, bank básekelestigindegi erkindikte, sonymen qatar, ǵylymı-tehnıkalyq ortalyqtar men ýnıversıtetterdiń, kásiporyndardyń joǵary deńgeıdegi ózara tyǵyz baılanysynda jatyr. Eldegi joǵary básekelestiktiń taǵy bir qyry jańa tehnologııalardy jyldam ıgerý, basqarý apparaty men jumys kúshiniń joǵary biliktiligi jáne bıznes úshin tıimdi iskerlik ahýaldyń ornatylýy der edik.
Qazirgi zamanda ishki turaqsyzdyq pen alaýyzdyqtan qor bolyp jatqan elder az emes. Olarǵa qaraǵanda Fınlıandııa turaqtylyq ınstıtýttary jaǵynan álemde aldyńǵy qatardan kórinedi. Bir ǵajaby – sheneýnikter arasynda korrýpsııa degen atymen joq. О́ıtkeni, mundaǵy sot naǵyz táýelsiz bolyp tabylady, sondyqtan qylmystyń da deńgeıi óte tómen. Al táýelsiz sot qashanda ádil bolyp keledi. Halqymyzdyń kezinde aýzy dýaly bılerimizdiń bir aýyz sózine toqtaǵany olardyń eshkimge táýelsiz bolmaǵandyǵynda edi. Sybaılas jemqorlyq, qylmys joq jerde ómir súrý de jeńil. BUU baıandamasyna sáıkes, Fınlıandııa ómir súrýge qolaıly álem elderiniń arasynda segizinshi orynda eken. Munyń bar syry ómir súrý deńgeıiniń joǵary bolýynda.
Qazaqstandyq delegasııa Fınlıandııa Parlamentindegi kezdesýden keıin osy eldiń Eńbekpen qamtý jáne ekonomıka mınıstrliginde bolyp, jalpy fın ekonomıkasynyń jetistigimen tanysty.
Aleksandr TASBOLATOV,
“Egemen Qazaqstan” – Helsınkıden.