Qarjy mınıstrliginiń málimeti boıynsha, bıyl 3 naýryzdan beri 34 myńnan astam adam jeke tulǵa bankrottyǵy boıynsha ótinim bergen. Aryzdar negizinen eGov.kz elektrondyq Úkimet portaly (94%) jáne e-Salyq Azamat mobıldi qosymshasy arqyly (6%) túsip jatyr.
Kelip túsken aryzdardyń 10 382-si tekserilip, 2 670 azamatqa qatysty sottan tys bankrottyq rásimi bastalǵan. Bul – barlyq júgingenderdiń 26%-y. Onyń ishinde 375 tulǵa – ataýly áleýmettik kómekti alýshylar, 985 azamat – qaryzyn 5 jyldan artyq ýaqyt ótemegender. 7 340 aryz boıynsha azamattar sottan tys bankrottyq rásimin qoldanýdan bas tartý týraly habarlama 1414 servısi arqyly joldanǵan.
Mınıstrliktiń málimdeýinshe, bas tartýdyń negizgi sebepteri mynalar:
Kredıttik bıýronyń málimeti boıynsha 6 713 tulǵada 12 aı ishinde bereshekti ishinara óteýi bar nemese bereshek somasy 1 600 AEK-ten asady; Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi 1846 tulǵa boıynsha 6 aı ishinde ataýly áleýmettik kómekti alýshy ekendigin rastaǵan joq; 1463 tulǵa jubaıynyń bolý faktisin kórsetpedi, sáıkesinshe olardan rásimdi qoldanýǵa kelisim alǵan joq; Ádilet mınıstrliginiń málimeti boıynsha 1349 tulǵada menshik quqyǵynda jyljymaıtyn múlik bar; Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń málimetine sáıkes 941 azamatta jer ýchaskeleri bar; 789 azamatqa avtokólik tirkelgen (Ishki ister mınıstrligi málimeti).«Osyndaı rásimdi qoldanýdan bas tartý týraly habarlamany alǵan jaǵdaıda sottan tys bankrottyqtyń negizderine sáıkes kelgende aryzdy qaıtadan 3 aıdan keıin berýge bolady. Skorıngtiń sapasy derekter bazasyndaǵy málimetterdiń tolyqtyǵy men «tazalyǵyna» tikeleı baılanysty bolǵandyqtan, ol úshin jaýapkershilikti derekter bazasynyń ıeleri, tıisti memlekettik organdar ekenin alatynyn atap ótken jón», deıdi Qarjy vıse-mınıstri Erjan Birjanov.
Onyń aıtýynsha, bas tartýdyń sebepterin joıý úshin tıisti memlekettik organǵa júginý qajet. Máselen, kredıttiń somasy, ony óteý merzimderi boıynsha tıisti bankke, mıkroqarjy uıymy nemese kollektorlyq agenttikke. Al múliktiń bar bolýy, zańdy tulǵalarda qatysý boıynsha Ádilet organdaryna (HQKO, Elektrondyq Úkimet portaly). Sonymen qatar avtokólik boıynsha Ishki ister bólimderiniń aýmaqtyq bólimshelerine nemese Mamandandyrylǵan halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵyna (bar bolǵan jaǵdaıda) habarlasýǵa bolady. Jer ýchaskeleri, aýyl sharýashylyq janýarlary jáne arnaıy tehnıka boıynsha suraq týyndaǵan jaǵdaıda jergilikti ákimdikke júginý qajet. Jeke kásipkerlik máselelerin Memlekettik kirister organdarynyń aýdandyq bólimsheleri qarastyrady.
«Eger múlkiniń bar bolýyna baılanysty boryshker sottan tys rásimnen óte almasa tólem qabilettiligin qalpyna keltirý nemese sot arqyly bankrottyq rásimin qoldaný boıynsha aryzben turǵylyqty jeri boıynsha aýdandyq sotqa júginýge bolady. Joǵarǵy Sottyń málimetterine sáıkes búgingi kúni tólem qabilettiligin qalpyna keltirý nemese sot arqyly bankrottyq rásimin qoldaný boıynsha aryzben 139 tulǵa júgindi. Rásimdi qoldaný boıynsha uıǵarym 1 azamatqa qatysty ǵana shyǵaryldy (BQO), 84 aryz qaıtaryldy. Búgingi kúni qarjy basqarýshysy retinde qyzmettiń bastalýy týraly habarlamany 176 tulǵa berdi. Eske sala keteıin, sottan tys bankrottyq rásimi qoldanylyp, osy tizilimde turǵan azamattar rásim barysynda da, bankrot dep tanylǵan kúnnen bastap bes jyl ishinde de bankter men mıkroqarjy uıymdarynan kredıt ala almaıdy», dep eskertti E.Birjanov.
«Mınıstrlik ókiliniń sózinshe, eń kóp aryz Túrkistan oblysynan kelip túsken – 5 400 aryz. Ekinshi orynda Almaty oblysy – 4 myńǵa jýyq aryz tústi. Úshinshi Almaty qalasy – 2 900 aryz. Osy barlyq aryzdardy qaraý úshin mınıstrlik skorıng júıesin daıyndap, elektrondy túrde iske asyryp jatyr», dedi vıse-mınıstr.
Kelip túsken aryzdardyń 94%-y elektrondy túrde egov.kz úkimet portaly arqyly iske asyrylsa, «E-Salyq Azamat» mobıldi qosymshasyna 6 paıyz aryz tıesili. Kelip túsken aryzdardy qaraý boıynsha qorytyndy, ıaǵnı onyń qabyldanatyny nemese qaıtarylatyny týraly sheshim 15 jumys kúni ishinde shyǵarylady.