2010-2022 jyldar aralyǵynda Qazaqstannyń Túrki memleketteri uıymy elderimen saýda qatynasy 3 ese – 4,5-ten 12,9 mlrd dollarǵa deıin ósken. Bul rette Qazaqstan Úkimeti men uıym elderi arasynda qysqa merzimdi perspektıvada ózara saýda aınalymyn 23 mlrd dollarǵa jetkizý týraly kelisim bar ekenin de aıta keteıik.
Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýtynyń habarlaýynsha, eger pandemııa tolqyny urǵan 2020 jyldy esepke almasaq, onda 2017 jyldan bastap bizdiń el men Túrki memleketteri uıymy arasyndaǵy saýda ósiminiń ortasha jyldyq qarqyny 31 paıyzdy qurapty. Osy qarqyn saqtalǵan jaǵdaıda taraptar túpkilikti maqsatqa (23 mlrd dollarǵa jetkizý – red.) aldaǵy 4-5 jylda qoljetkize alady.
«2010 jyldan beri ásirese, Túrkııa (3,4 ese) jáne О́zbekstanmen (3,2 ese) saýda qatynasy táýir jaqsarǵan. Qyrǵyzstanmen EAEO deıtin odaqta birge ekenimizge qaramastan taýar aınalymy 91,8 paıyzǵa ósti. Tómengi ósim qarqyny Ázerbaıjanmen saýda qatynasynda baıqalady. Nebári 3,9 paıyz», dep habarlaıdy ınstıtýt.
Saýda aınalymyndaǵy 12,9 mlrd dollardyń 74 paıyzy nemese 9,6 mlrd dollary – túrki keńesi elderine jóneltilgen Qazaqstannyń eksporty. Túrkııaǵa 4,8 mlrd dollardyń (50 paıyz), О́zbekstanǵa 3,7 mlrd dollardyń (39 paıyz) taýaryn tasymaldappyz. 2022 jyly Qyrǵyzstanǵa jiberilgen eksport kólemi – 745,3 mln dollardy (8 paıyz), Ázerbaıjanǵa eksport 375,3 mln dollardy (4 paıyz) qurady. Túrkııaǵa jiberilgen eksport qurylymynyń 89 paıyzy – munaı, kómir, gaz, mys, myrysh, alıýmınıı jáne qorǵasyn sııaqty taýarlar. Sondaı-aq biz ol elge kúnbaǵys maıy, óńdelgen astyq, jarma, metalprokat jetkizemiz. Al О́zbekstanǵa eksport qurylymy barynsha ártaraptandyrylǵan deýge bolady. Qazir Qazaqstan kórshi elge telefon, avtomobıl, teledıdar, kompıýter, margarın, kúnbaǵys maıyn, azyq-túlik taýarlaryn satyp otyr. Al shıkizat pen qosylǵan quny tómen taýarlar úlesi 53 paıyzdaı. Onyń qatarynda mys pen myrysh rýdalary, munaı, legırlenbegen bolattan jasalǵan jartylaı fabrıkattar, alıýmınıı, asbest, bıdaı, kúnbaǵys tuqymdary, arpa bar. Qazaqstannyń О́zbekstanǵa eksportynda óńdeý dárejesi joǵary jartylaı fabrıkattarǵa metall prokattary, un, metall buıymdary, et, qubyrlar, ártúrli ydystar jatady.
Taýar aınalymynyń 26 paıyzy Túrki memleketteri uıymy elderinen keletin 3,3 mlrd dollar kólemindegi ımportqa tıesili. Qazaqstanǵa taýar jetkizýshi basty memleketter – Túrkııa (1,6 mlrd dollar) men О́zbekstan (1,3 mlrd dollar). Sondaı-aq Qyrǵyzstan 384 mln dollardy, Ázerbaıjan 87 mln dollardyń ónimin jetkizgen.
Mamandar Qazaqstan men túrki elderi ekonomıkalyq qarym-qatynasynyń perspektıvaly ekenin aıtady. Qazirdiń ózinde Túrkııa men О́zbekstan bizdiń basty saýda-ekonomıkalyq seriktesimizdiń bestigine kiredi (Italııa, Qytaı jáne Reseıden keıin).