Azııa Damý banki (ADB) Qazaqstan ekonomıkasy bıyl 3,7%-ǵa ósedi dep boljaıdy. Kelesi jyly ishki jalpy ónim (IJО́) 4,1%-ǵa artady. Bul negizinen ónerkásipti, qyzmet kórsetý salasyn jáne ishki suranysty qalpyna keltirý esebinen júzege aspaq.
Sáýir aıyndaǵy sholýda ADB Qazaqstan ekonomıkasynyń 2023 jylǵa arnalǵan ósý boljamyn ótken jyly kútilgen mánder deńgeıinde saqtap qaldy. Sarapshylar IJО́ iri ken oryndarynda munaı óndirý kóleminiń ulǵaıýyna qaraı ósedi dep esepteıdi. Negizgi eksporttyq taýarlar baǵasynyń boljamdy ósýi ınvestısııany yntalandyryp, iskerlik belsendilikti turaqty qalypta ustap turady.
Uıymnyń málimetinshe, byltyr ekonomıkalyq ósim 3,2%-dy qurady. Sonymen birge Ulttyq banktiń resmı aqparaty IJО́-niń 3,1%-ǵa óskenin kórsetedi. Inflıasııa ótken jylǵy 15%-dan 2023 jyly 11,8%-ǵa deıin baıaýlaıdy. Qarjy retteýshisiniń qatań aqsha-kredıt saıasaty aıasynda ınflıasııa ári qaraı 6,4%-ǵa deıin tómendeıdi. ADB mamandary baǵa ósýiniń baıaýlaýy negizgi azyq-túlik ónimderine eksporttyq shekteýler jáne benzınge shekti baǵalardy belgileýmen baılanysty dep esepteıdi.
Tutynýshylyq suranys 2023 jyly – 1,6% jáne 2024 jyly 2,2% deńgeıinde qalypqa kelmek. Baǵanyń tómendeýi naqty kiristiń ósýine jáne memlekettik áleýmettik qoldaý shyǵyndarynyń ulǵaıýyna ákeledi. Sondaı-aq boljamǵa sáıkes, qyzmet kórsetý salasy 2023 jyly – 3,4%-ǵa jáne 2024 jyly 3,9%-ǵa ósedi. Bul kólik, saýda, qonaqúı bıznesin damytý jáne Eýropa men Azııa arasyndaǵy taýar aınalymyn arttyrý arqyly bolýy múmkin. О́nerkásip shıkizatqa syrtqy suranystyń joǵary bolýyna baılanysty bıyl 4,7%-ǵa ósse, keler jyly 4,3%-ǵa qaraı báseńdeıdi.
ADB sarapshylarynyń sholýynda óńirler arasyndaǵy múmkindikter men básekege qabilettiliktegi eleýli aıyrmashylyqqa nazar aýdarylǵan. ADB-nyń sońǵy esepteýleri (2019 jyl) boıynsha Kaspıı teńizi aımaǵynda (Atyraý jáne Mańǵystaý oblystary) ornalasqan batys óńirler, sondaı-aq Almaty men Astana qalalary básekege qabilettiliktiń joǵary deńgeıin kórsetýde. Bul kórsetkish boıynsha Batys Qazaqstan, Soltústik Qazaqstan, Pavlodar jáne Qaraǵandy oblystary ‒ orta jáne joǵary deńgeıde. Qalǵan óńirlerdiń básekege qabilettigi orta jáne tómen dárejede qalyp otyr.
Uıym qoldaýymen Qazaqstannyń óńirlik básekege qabilettilik jáne áleýmettik birigý ındeksi ázirlengen. Bul olqylyqtardy joıý úshin ár aımaqtyń ereksheligi men qajettiligin eskeretin arnaıy sharalar qabyldanýy qajet. ADB atap ótkendeı, mundaı sharalar barlyq aımaqtyń áleýetin ashýǵa, ınklıýzıvti ósýdi yntalandyrýǵa jáne búkil eldegi adamdardyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa kómektesý úshin qajet. Úkimet baǵdarlamalardy jergilikti qajettilikterge beıimdeý jáne jergilikti ózin ózi basqarý organdarynyń ınstıtýsıonaldyq áleýetin kúsheıtý úshin ıkemdi nusqaýlardy anyqtaýdy qarastyrýy múmkin. Ásirese óńirler turǵyndarynyń ómir súrý sapasyn arttyrý, bul sharaǵa jergilikti bılik organdaryn yntalandyrý bóliginde bıýdjet qarajatyn qaıta bólý júıesin jetildirý qajet.
Respýblıkanyń IJО́ ósimi boıynsha basqa boljamdarǵa úńilsek, aqpan aıynda Ulttyq bank ekonomıkalyq ósý boıynsha boljamdy 3,5-4,5%-ǵa arttyrý jaǵyna qaraı qaıta qarady. Jeltoqsan aıynda IJО́-niń 2023 jyly 3-4%-ǵa ósýi kútildi. Retteýshi muny munaı óndirý men eksporttaýdaǵy oń kútýlermen baılanystyrdy. Eýrazııalyq Damý banki (EADB) bıyl ishki jalpy ónim 4,2%-ǵa ósedi dep boljasa, Halyqaralyq valıýta qory (HVQ) Qazaqstan ekonomıkasynyń ósýi 2023 jyly 4,3%-dy quraýy múmkin dep málimdedi. Analıtıkalyq nesıelik reıtıng agenttiginiń sholýy boıynsha IJО́ 2023 jylǵa qaraı – 4,1%, 2024 jyly 3,9% quraıdy. Al Dúnıejúzilik bank Qazaqstan ekonomıkasy 2023 jyly – 3,5%-ǵa, al 2024 jyly 4%-ǵa jaqsarady dep esepteıdi.