Jaǵdaıyń qalaı, jas sarbaz?

2019 jyly elimizde «Analar júregi» sarbaz analarynyń komıteti» qoǵamdyq birlestigi quryldy. Bul uıymnyń negizgi maqsaty – áskerdegi sarbazdardyń áleýmet­tik jaǵdaıyna baqylaý jasaý, áskerı qyzmet­kerler men ata-analar arasynda «kópir» mindetin atqarý. Ko­mıtet tóraǵasy Lılııa Haırýllınanyń aıtýynsha, 2018 jyly óz uly áskerge shaqyrylǵanda onyń qaı jerde jáne qandaı jaǵdaıda boryshyn óteıtinin bileıin dese, áskerı komıssarıattyń esigi túgil, tesiginen qaraý múmkin emestigine kóz jetkizgen. Bógde adamdar úshin eshkim lám-mım dep jaýap bermeıdi. Sonda ol balasyn áskerge attandyrǵan ata-analar úshin quqyq­tyq kómek beretin uıym qurý týraly oıǵa keledi.

«Birneshe jyldan beri Qorǵanys mınıstr­liginen bastap ásker salasyna jaýapty basqa da quzyrly organdarmen tyǵyz qarym-qaty­nasta jumys istep kelemiz. Eń birinshi jetken jetistigimiz, árıne, olar bizdiń únimizge qulaq asa bastady. Burynǵydaı esik aldymyzdan tars jabylmaıtyn boldy. Áskerdiń ishki jaǵdaıyn baqylaýǵa qol jetkizdik. Álbette, áskerdiń búgingi jaǵdaıy týraly aıtar bolsam, keńes zamanymen salystyrǵanda áldeqaıda jaqsarǵan. Sarbazdardyń jaýyngerlik mindetterin oryndaýlaryna jáne oqý-jattyǵýdan ótýle­rine barlyq múmkindik bar. Kıimderi kók, tamaqtary toq. Densaýlyǵyna qajetti dárý­men­der de tıisti kólemde beriledi», deıdi L.Haırýllına bizge bergen suhbatynda.

Degenmen, keńes zamanynyń kemshilik­terimen birge qazirgimen salystyrǵanda artyq tustary da joq emes edi. Búginde jetispeı turǵan nárse – áskerden burynǵydaı patrıottyq rýh baıqala bermeıdi deıdi komıtet músheleri. Ol zamanda áskerde bolý qasıetti borysh retinde qatty nasıhattalatyn. Otan aldyndaǵy ǵana emes, tipti jigittik paryzy sanalatyn. Al qazir she?

«Bul eń aldymen otbasyndaǵy tárbıeden bastaý alǵan kemshilikter, – deıdi Lılııa Iýrevna. – Ata-ana balasyn kishkene kúninen otanshyldyqqa tárbıelep, eldi jaýdan qorǵaýǵa tastúıin daıyn bolýdyń ne ekenin túsindirse, ol bala mindetti túrde áskerge baryp, qolyna qarý ustaýdy qalap turar edi. О́kinishke qaraı, kóp otbasynda mundaı tárbıe berilmeıdi. Budan keıin jastardyń boıynan qandaı patrıottyq rýhty kórgińiz keledi? Sonyń saldarynan áskerden jaltaratyn, ony mindetim dep eseptemeıtin jetkinshekterimiz ósip keledi»...

Al taıaýda «Analar júregi» komıtetiniń jetekshisi L.Haırýllına men uıym­nyń óńirlerdegi ókilderi Qorǵanys mınıstr­liginiń arnaıy shaqyrýymen sarbazdardy tamaqtandyrýdy uıymdastyrý taqyrybynda ótken dóńgelek ústelge qatysý úshin elordaǵa jınaldy. Atalǵan is-sharadan keıin olar №68665 áskerı bólimge at basyn tiregen bolatyn. Munda Qurlyq áskerleriniń bas qolbasshysyna baǵynatyn desanttyq-shabýyldaý brıgadasy oryn tepken. Merzimdi áskerı qyzmettegi 300-ge jýyq sarbaz boryshyn ótep jatyr. Biz osy bólimdi aralaý barysynda «Analar júregi» komıtetiniń kóterip júrgen máseleleri men qol jetkizgen jetistikteri jaıynda surap bildik.

2019 jyly qurylǵan komıtet quramynda búginde 8 adam bar eken. Olar qazir negizgi 3 baǵytta jumys júrgizip jatyr. Birinshisi – sarbazdardy tamaqtandyrý jaǵy. «Bul turǵyda bizdiń taraptan shaǵym joq. О́ıtkeni sarbazdarǵa belgilengen normada as-aýqat beriledi. Ol bizdiń jiti baqylaýymyzda. Biraq bári jaqsy eken dep aldaǵy ýaqytta da nazardan tys qaldyrmaımyz», deıdi komıtet tóraǵasy L.Haırýllına.

Uıym qurylǵaly beri birneshe jyl kóte­ri­lip kele jatqan mańyzdy másele – sar­bazdardyń nesıelerin shegerý. Búgin­de nesıesi joq adamdy shammen izdep tappaıty­nyń belgili. Jastyń da, káriniń de moınynda, joq degende, bir-bir nesıeden salbyrap júr. Keıde tipti áskerge shaqyrylyp jatqandardyń arasynda da nesıe alyp úlgergenderi kezdesip qalady eken.

«Men osy máseleni Qorǵanys mınıstri Rýslan Fatıhulyna arnaıy kirip aıttym. Halyqqa nesıe úlestiretin banktermen, ásire­se Kaspi bankpen jáne mıkroqarjy uıym­darymen kelisim jasasyp, sarbazdardyń qaryzyn óteýdi 13 aıǵa shegere turý kerek ekendigin jetkizdim. О́ıtkeni olar bir jyl áskerde bolsa, keıin bir aıdyń ishinde jumysqa kirse, ári qaraı óz nesıesin tólep keter edi. Áıtpese, áskerdegi azamattyń nesıesin kim óteıdi? Biz osy máseleni 3 jyl boıy kóterip, qazir belgili bir nátıjege jetip jatyrmyz», dedi komıtet tóraǵasy.

Biz de ishimizden «Otan aldyndaǵy boryshyn ótegen jastardyń belgili bir somaǵa deıingi nesıeleri shegerilmek túgili, keshirilse de artyq etpes edi» degen oıǵa keldik.

Úshinshi másele – áskerı bólimderdiń ata-analar úshin barynsha ashyq bolýy. Olar kez kelgen ýaqytta kelip, balalarynyń qalaı ómir súrip jatqanyn kórýge múmkindikteri bolýǵa tıis. Osy maqsatta komıtet músheleriniń uıytqy bolýymen respýblıka boıynsha «Ásker – analar kózimen» atty aksııa uıym­dastyrylmaq eken.

«Jýyrda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev áskerdegi ólim-jitimdi azaıtýǵa qa­tys­ty tapsyrma bergeni belgili. «Ásker – ana­lar kózimen» aksııasy da osy baǵytta ótkeli otyrǵan is-shara. Munda ata-analar óz balalarynyń qasynda bir kún bolyp, olardyń tańerteń turǵanynan bastap keshke uıqyǵa jatqanǵa deıingi kún tártibin, ne nársemen aınalysatynyn óz kózimen kóredi», dedi «Analar júregi» komıtetiniń Abaı oblysy boıynsha ókili Aınur Baıahmetqyzy.

Biz uıym múshelerinen búgingi tańdaǵy eń ózekti problemalardyń biri – áskerdegi álimjettik pen zorlyq-zombylyq týraly suradyq. Máselen, ótken jyldary elimizdiń keıbir óńirinde jas sarbazǵa jynystyq zorlyq kórsetilgeni, óz-ózine qol jumsaý oqıǵalary oryn alǵany belgili. Prezıdenttiń de álimjettik máselesin kótergeni beker emes. «Bul problema nelikten týyndap otyr, onymen qalaı kúresemiz?» degen saýaldarymyzǵa ja­ýap izdegen edik. Alaıda nelikten ekenin qaıdam, ata-analar buǵan jaýap berýden bas tartty. Sondyqtan biz osy suraqty áskerı boryshyn ótep júrgen Almat Jaqypov esimdi sarbazǵa qoıýdy jón kórdik.

«Álimjettik degen nárse bizdiń ákeleri­mizdiń zamanynda bolǵan shyǵar. Qazir ondaı keleńsizdikter múldem joq. Tipti biz basqa rotalardaǵy sarbazdarmen múldem kezdes­peımiz. Qaıda barsaq ta, árdaıym qasy­myzda serjanttar júredi. Tártip óte qatań. Sondyqtan bireýdi uryp-soǵý, kúsh kórsetý jaǵdaılary eshqashan bolǵan emes», dedi Pavlodar oblysynan kelgen jas sarbaz.

Iá, búgingideı almaǵaıyp zamanda el­diń tutastyǵyn, jurttyń tynyshtyǵyn saqtaý úshin áskerimizdiń aıbyndy, jaýyn­ger­lerimizdiń jalyndy bolǵany jaqsy. Jas­tarymyz áskerı boryshyn óteýge qaımy­ǵyp emes, qanattanyp attanýy úshin onyń oń ımıdjin qalyptastyryp, bedelin arttyrý – kún tártibindegi mindet.