«Egemen Qazaqstan» redaksııasyna Túrkistan oblysynyń Shardara aýdanynan mal daýyna baılanysty hat kelip tústi. Bul jerde áńgime eki tarap arasyndaǵy kishigirim daý emes, ondaǵan mıllıon teńge shyǵyn keltirilgen asa iri kólemdegi qylmys týraly bolyp otyr.
Qylmystyq is boıynsha jábirlenýshi B.Malıkovtyń advokaty A.Aıtýbaevtyń málimetinshe, 2018 jyly jábirlenýshi óziniń jeke menshigindegi 1470 qoı, 40 qoshqar men 2 jylqyny, jalpy alǵanda 1512 bas maldy Shardara aýdanyndaǵy Sútkent aýyldyq okrýginiń shopandary Sh.Moldaǵulov pen S.Qalnııazovqa teńdeı bólip, aqyly túrde baǵýǵa berip, árqaısymen jeke-jeke notarıýspen bekitilgen kelisimshart negizinde senip tapsyrǵan. Olar qabyldap alǵan maldy 2021 jyldyń 11 qazanyna deıin baǵyp, ony kóbeıtip, ıesine qaıtarýǵa árqaısysy jeke mindettelgen.
Alaıda 2021 jyly Sh.Moldaǵulov pen S.Qalnııazov ózara kelisip, aldyn ala sóz baılasý arqyly adamdar tobyn quryp, B.Malıkovtyń ózderine cenip tapsyrǵan mal-múlkin basqa maqsatqa paıdalanyp ketken. Advokattyń aıtýynsha, olar jábirlenýshiniń malynyń bárin satyp, odan túsken qarajatty jeke bas paıdalaryna jaratqan. Al B.Malıkovke keltirgen materıaldyq zalal 152,4 mln teńge kóleminde.
Osyǵan baılanysty jábirlenýshi eki malshyny qylmystyq jaýapkershilikke tartý úshin Shardara aýdandyq PB-na aryz jazady. Alaıda osy ýaqytqa deıin sotqa deıingi tergep-tekserý tek Sh.Moldaǵulovqa qatysty Qylmystyq kodekstiń 189-baby 4-bóliginiń 2-tarmaǵymen bastalyp, al S.Qalnııazovtyń áreketterinde Qylmystyq kodekstiń 189-baby 2-bóliginiń 1-tarmaǵy jáne 4-bóliginiń 2-tarmaǵynda kórsetilgen qylmys quramy bolǵanyna qaramastan ol qylmystyq jaýapkershilikke tartylmaǵan.
Ekinshi kúdiktini qylmystyq jaýapkershilikke tartyp, oǵan qatysty tıisti bultartpaý sharasyn qabyldaý úshin jábirlenýshi Shardara aýdandyq PB-ǵa jáne aýdan prokýroryna birneshe ret shaǵym túsiredi. Alaıda polısııadan da, prokýratýradan esh qaıyr bolmaǵan. Amaly quryǵan mal ıesi 2022 jyly 15 qarashada Túrkistan oblysynyń prokýroryna shaǵymdanady. Sonyń ózinde tıisti sheshimder qabyldanbaǵan soń jábirlenýshi 2022 jyly 22 qarashada Bas prokýrorǵa, 30 qarashada Prezıdent Ákimshiligine júginýge májbúr bolǵan.
Alaıda advokat Aıtýbaevtyń aıtýynsha, olardyń Bas prokýror men Túrkistan oblysynyń prokýroryna joldaǵan shaǵymdary Shardara aýdanynyń prokýroryna qaıta joldanyp, Qylmystyq prosestik kodekstiń 105-baby 2-bóliginiń talaptary óreskel buzylǵan.
Budan keıin shaǵymdy Shardara aýdanynyń prokýrory ústirt qaraǵan soń 2022 jyldyń sońyna deıin jábirlenýshi qaıtadan oblystyq prokýrorǵa, odan soń Bas prokýrorǵa shaǵymdanady. Al Bas prokýror ony qaıtadan oblystyq prokýratýraǵa, ol óz kezeginde aýdan prokýratýrasyna jiberedi. Jábirlenýshiniń aıtýynsha, olar osylaı prokýratýra ınstansııalary arasynda bir-birine tebe beretin teńbil dopqa aınalǵan. Sonda da ádil sheshim shyǵarylmaǵan soń, Túrkistan qalasynyń mamandandyrylǵan tergeý sotyna shaǵymdanýǵa májbúr bolǵan. Sot oblys prokýrorynyń orynbasary Q.Ablezovtiń jábirlenýshiniń shaǵymdaryn qaramaı, aýdandyq prokýratýraǵa joldaǵan áreketi (áreketsizdigi) zańsyz dep tanyp, Túrkistan oblystyq prokýratýrasy jábirlenýshiniń shaǵymdaryn qarap, tıisti sheshim qabyldaýǵa mindettegen. Alaıda sottyń bul sheshimi osy ýaqytqa deıin oryndalmaǵan, tıisti sheshim qabyldanbaǵan.
Advokat Aıtýbaev: «Elimizde zańnyń oryndalýy men saqtalýyn qadaǵalaıtyn prokýratýra organdarynyń ózderi qylmyspen ushtasqan áreketke baryp, zańymyzdy aıaqqa taptap otyr», deıdi.
Sózdiń qysqasy, búginde Sh.Moldaǵulovqa qatysty qylmystyq is sotqa joldanyp, ekinshi kúdikti adam S.Qalnııazov qylmystyq qýdalaýdan bosap ketken. «Jábirlenýshi osy ýaqytqa deıin ádildikti tek sottan ǵana tabýda, átteń zań turǵysynda osy qylmysqa qatysty Sh.Moldaǵulovtan basqa adamdardy jaýapqa tartýǵa sottyń quzyry joq. Prokýratýra men polısııa organdaryna osydan keıin qalaı senýge bolady?!», deıdi advokat óz hatynda.
Biz Shardara aýdanynda bolǵan osy jaǵdaıǵa baılanysty ekinshi tarap, ıaǵnı zań talaptarynyń saqtalýyna jaýapty organ – prokýratýranyń dálelderin de bilýdi durys dep sheshtik. О́ıtkeni maqsatymyz – belgili bir tarapty kináli dep taný emes, osy istiń ádil sheshilýi úshin ony kópshilikke jarııa qylý, oǵan qoǵamnyń nazaryn aýdarý. Túrkistan oblysy prokýrorynyń orynbasary Q.Áblezovke habarlasyp, istiń mán-jaıyn suraǵan edik.
Prokýratýranyń bizge bergen málimetine qaraǵanda, shopan Sh.Moldaǵulov 2019 jyl men 2022 jyl aralyǵynda ózine senip tapsyrylǵan bótenniń mal-múlkin talan-tarajǵa salǵan. Oǵan qatysty «kúzetpen ustaý» túrindegi bultartpaý sharasy qoldanylǵan. Al jábirlenýshi tarap «ekinshi qylmysker» dep tanyp otyrǵan S.Qalnııazovty prokýrorlar «istiń kýágeri» dep tanyp otyr. Iаǵnı jasyryn tergeý áreketi júrgizilgende onyń qylmys jasamaǵany anyqtalypty. Sebebi ol ózine senip berilgen maldy ekinshi shopan Sh.Moldaǵulovqa tapsyrǵan. Oǵan qandaı dálelder bar? Prokýratýranyń málimetinshe, birinshiden Moldaǵulovtyń ózi Qalnııazovtan maldy alǵanyn moıyndaǵan, ekinshiden usaq maldardy satyp alǵan basqa adamdar da olardy Qalnııazovtan emes, Moldaǵulovtan alǵandaryn aıtqan.
Shyny kerek, osy jerde bizdiń de kóńilimizge kúdik uıalap tur. Eki shopannyń árqaısymen jeke-jeke kelisimshart jasalǵanyn joǵaryda aıttyq. Zań boıynsha olar bir-birine óz qaramaǵyna alǵan maldy berýlerine quqyǵy joq. Beretin bolsa da, aldymen maldyń ıesine eskertip, sonyń ruqsatymen ǵana tapsyryp, kelisimshart qaıtadan jańartylyp jasalýǵa tıis ekeni belgili. Mıllıondaǵan teńgege baǵalanǵan maldy ekinshi shopanǵa bere salyp, oǵan dálel retinde Moldaǵulov pen basqa da satyp alǵan adamdardyń sózin dálel retinde keltirý qanshalyqty aqylǵa syıady?
Jábirlenýshi tarap Qalnııazovtyń ózine senip tapsyrylǵan maldy Moldaǵulovqa bergenin bilmeıtinderin, ózderine eskertilmegenin, bul jerde bir shopan ekinshisine maldy bermegenin, ekeýi sóz baılasý arqyly onyń bárin satyp, óz paıdasyna jaratqanyn aıtyp otyr. Al bul áreketterge qatysty Qylmystyq kodekstiń 187, 188-baptarynda qylmystyq jaýapkershilik kózdelgen.
Sonymen qatar Túrkistan oblysy prokýrorynyń orynbasary Q.Ablezovke advokat A.Aıtýbaevtyń 2023 jyldyń 15 sáýirinde joldaǵan shaǵymynda osy qylmystyq is boıynsha Shardara aýdandyq PB-nyń tergeýshisi Ǵ.Ormanovtyń 2022 jyldyń 25 jeltoqsanynda S.Qalnııazovqa jáne basqa da adamdarǵa qatysty qylmystyq qýdalaýdy toqtatý týraly prosessýaldy sheshim qabyldaǵanyn, ol QPK talaptarynyń óreskel buzylýyna baılanysty kúshi joıylýǵa jatatynyn aıtady. Máselen, birinshi shopan Sh.Moldaǵulovtyń qylmysy dáleldengeni sekildi dál sondaı tergeý amaldary S.Qalnııazovqa qatysty júrgizilmegen.
«Tergeýshi Ǵ.Ormanov tergeý bastalǵan ýaqyttan beri osy baǵytta jumys istep, S.Qalnııazovty qylmystyq jaýapkershilikten shettetý maqsatynda QPK-niń 24-babynyń talaptaryn óreskel buzyp, Sh.Moldaǵulovtyń S.Qalnııazovpen jaqyn týys bolyp keletindigin bile tura S.Qalnııazovtyń atyna qansha mal tirkelgenin, onyń jábirlenýshi B.Malıkovtyń bergen maldaryn qaı jaıylymda jaıǵanyn, oǵan bul jumysyn atqarýǵa kim kómek kórsetkenin, onyń jáne jubaıynyń atynda qandaı jyljıtyn jáne jyljymaıtyn múlikterdiń tirkelgenin, bul jyljymaıtyn múlikterdi olar qaı ýaqytta satyp alǵanyn, bankterde esepshottarynyń bar-joǵyn, ondaǵy qarajattardyń aınalymyn, bul qarajattar men múlikterdiń qylmystyq jolmen paıda bolý múmkindigin anyqtaýǵa qasaqana shara kórmegen», delingen advokattyń shaǵymynda.
Ázirge bul is sheti men shegi joq shym-shytyryq. Jábirlenýshi taraptyń bergen málimetterine qaraǵanda, ekinshi shopan S.Qalnııazovtyń da qylmysqa qatysy anyq kórinedi. Prokýratýra tarapynan onyń «qylmysker» emes, «kýáger» ekendigin rastaıtyn naqty dálelder berilmedi. Degenmen bul istiń aq-qarasyn anyqtaý – quzyrly organdardyń mindeti. Mal daýy qaı zamanda da qazaq qoǵamynda ózektiligin joıǵan emes. Bul daýdyń da sońy sıyrquıymshaqtanyp ketpeı nemese halyqtyń quzyrly organdarǵa degen senimsizdigin ulǵaıtpaı, zańǵa saı ádil sheshilip, qylmyskerler tıisti jazasyn alady dep úmittenemiz.