Ekonomıkamyzdyń jaqyn keleshektegi draıveri sanalatyn shaǵyn jáne orta bıznes salasy qarqyn ala tústi. Qazir bul salaǵa barlyq qarajat ta, qoldaý da berilip jatyr. Árıne, ShOB-ty qoldaýda shıkilikter de joq emes. Biraq jalpy nazardyń oń ekenin aıtpasaq taǵy bolmaıdy. Qalaı bolǵanda da ShOB – naryqtyq ekonomıkanyń damý negizi. Kásiporyndar jumys ornyn ashyp, bıýdjetke salyq tólep, halyqtyń qarajatyn aınalymǵa shyǵaryp, monopolııamen kúresýge kómektesedi.
Jalpy, álemdegi jaǵdaıǵa qaraıtyn bolsaq, ShOB-tyń jahandyq yqpaly orasan. Álemdegi barlyq kásiporyndardyń 90%-y mıkro, shaǵyn jáne orta kásipkerlikke tıesili (MShOB). Olar jumys oryndarynyń 70%-yn qamtamasyz etedi. Al IJО́-degi úlesi – 50%. Osylaısha, MShOB ekonomıkany qalpyna keltirýde mańyzdy ról oınaıdy.
Bizde shaǵyn jáne orta bıznes damý jolynda jáne sektordyń kórsetkishi álemdik ortasha kórsetkishten aıtarlyqtaı tómen. Damyǵan eldermen salystyratyn bolsaq, aıyrmashylyq odan da kóp. Damyǵan elderdi bylaı qoıyp, kórshiles О́zbekstannyń ózimen básekelese ketýge ázir daıyn emespiz. Bizde IJО́ qurylymyndaǵy ShOB úlesi 36,5%-dy qurasa, kórshi elde bul kórsetkish 50%-dyq mejege áldeqashan ıek artqan.
2030 jylǵa qaraı 600 mıllıonnan astam jańa jumys ornyn ashý qajettiligi týyndaıdy eken. Tıisinshe búkil álem boıynsha kóptegen eldiń úkimeti úshin shaǵyn bıznesti damytý basym baǵytqa aınalady. Damýshy elderde árbir on qyzmetkerdiń jeteýi jeke jumys isteıdi jáne shaǵyn kásiporyndarda eńbek etedi dep derek keltiredi Ranking sarapshylary. Damýshy elderdegi shaǵyn jáne orta bızneske ınvestısııany jyl saıyn 1 trln dollarǵa arttyrý turaqty damý salasyndaǵy maqsattardy oryndaý jolynda aıtarlyqtaı alǵa jyljýǵa múmkindik beredi deıdi mamandar.
ShOB sýbektileriniń damý kórsetkishi turǵysynan sońǵy jyldary oń dınamıka baıqalyp otyr. Mysaly, 2022 jyly IJО́-degi ShOB úlesi bir jylda 3,2 paıyzdyq tarmaqqa ósti. Al elimizde jumys istep turǵan ShOB sýbektileriniń sany, 2023 jyldyń 1 mamyryndaǵy jaǵdaı boıynsha bir jylda 31,6%-ǵa ósip 2 mln-ǵa jetti.
«Sońǵy jyldary bizdiń eldegi ShOB-ty damytýdyń negizgi draıverleriniń biri — sıfrlandyrý. Mysaly, Qazaqstandaǵy jumys istep turǵan ShOB sýbektileriniń sanynyń aıtarlyqtaı ósýi ınternetti paıdalanatyn uıymdar sanynyń ósýimen sáıkes keledi. Máselen, bir jyl ishinde olardyń sany 16,3%-ǵa ósti, bul salany sıfrlandyrýdyń mańyzdylyǵyn kórsetedi. Sonymen qatar el bankteri uıymdarǵa elektrondyq qyzmetter arqyly kóptegen múmkindikter beredi, bul kásipkerlik qyzmetti aıtarlyqtaı jeńildetedi. ShOB úshin ekinshi deńgeıli bankter sıfrlyq qyzmetteriniń tanymal bolǵany sonsha, iri bankter osy maqsattar úshin jeke qyzmetter men mobıldi qosymshalardy jasap shyǵardy», dep málimdeıdi Ranking.
Qazir tehnologııa barlyq úderisterdi jeńildetkendikten, ShOB-tyń onlaın rejimge kóshýi kóleńkeli ekonomıkany azaıtýǵa oń áserin tıgizýde. Eger buryn bıznes ashý úshin kóp ýaqyt, aqsha jáne kúsh qajet bolsa, qazir barlyǵy ınternet arqyly birneshe mınýtta, shyǵynsyz jáne ýaqyt joǵaltpaı jasalady.
Al salanyń damýyna bıýrokratııa, kásip ashýdaǵy jáne ony zańdy túrde júrgizýdegi qıyndyqtar sııaqty faktorlar kedergi keltirdi.