Memlekettik qyzmette áıelder erlermen teń mansap qura ala ma? Olardyń jumys ýaqyty qandaı bolýy kerek? Qyzmetke qabyldaý jáne jumystan shyǵarý kezinde olardyń quqyqtary saqtala ma? Jalpy, memlekettik qyzmet júıesindegi áıelderdiń róli qandaı? Memlekettik qyzmet isteri agenttigi uıymdastyrǵan dıalog alańynda sarapshylar osy máselelerdi talqylady.
Jıynda alǵash bolyp sóz alǵan Prezıdent Ákimshiligi basshysynyń orynbasary, Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııasynyń tóraǵasy Aıda Balaeva áıelderge tıisti jaǵdaı jasaý, olardyń quqyǵyn jumysta da, otbasynda da birdeı qamtamasyz etý memlekettiń mańyzdy mindeti ekenin atap ótti.
«Qazir memlekettik qyzmette júrgen áıelder bilikti jáne tájirıbeli kásibı maman retinde ózgelerge úlgi bola otyryp, olardy ilgeriletýge úlesterin qosýlary kerek. О́kinishke qaraı, búginde adal, ádil memleketshildik beınege degen senim azaıǵan jáne bul negizsiz emes. Sondyqtan biz árbir memlekettik qyzmetshiniń jáne tutastaı alǵanda memlekettik qyzmettiń ımıdjine teris yqpal etetin barlyq jaǵymsyz jaǵdaıdy boldyrmaý baǵytynda jumys isteýimiz kerek. Bul Prezıdenttiń bastamasymen bastalǵan saıası reformalardy júzege asyrýǵa bar kúsh-jigerdi salyp, senimge nuqsan keltiretin kez kelgen faktilerge múldem tózbeýshilikti qajet etedi», dedi Aıda Balaeva.
Sondaı-aq jıyn moderatory, Memlekettik qyzmet isteri agenttiginiń tóraǵasy Darhan Jazyqbaev memlekettik apparattyń tıimdiligin arttyrýdaǵy áıelderdiń mańyzdy róline toqtalyp, teń quqyqtar men múmkindikter negizinde áıelderdiń áleýetin keńinen paıdalaný – turaqty damýdyń kepili ekendigin atap ótti.
Jalpy, qazir merıtokratııa qaǵıdatyna sáıkes elimizde kez kelgen memlekettik qyzmetshi genderlik ereksheligine qaramastan, óziniń tájirıbesine, qabileti men kásiptik daıyndyǵyna sáıkes mansap qura alady. Memlekettik qyzmetke qabyldaý kezinde «adamı faktordyń» áserin tolyǵymen joıatyn irikteýdiń tolyq sıfrlyq negizine kezeń-kezeńimen kóshý bastaldy. Jańa irikteý júıesi teń básekelestik pen ashyqtyq qaǵıdattarynda jynysyna qaramastan kásibı mamandardy tartýǵa múmkindik beredi.
MQIA janyndaǵy Qoǵamdyq keńes tóraǵasy, Ádep jónindegi komıssııanyń múshesi Bıbigúl Nurashevanyń aıtýynsha, bıyl memlekettik qyzmetshilerdiń jumys ýaqytyna monıtorıng júrgizý úshin normatıvtik-quqyqtyq baza tolyǵymen rettelgen. Endi bala tárbıelep otyrǵan analar qashyqtan jáne ıkemdi jumys ýaqyty rejiminde jumys isteı alady.
«Balasy bar áıelderge tolyqtaı nemese jartylaı qashyqtan jumys isteýge múmkindik bar. Ol úshin kadr bólimine ótinish jazýlary qajet. Sondaı-aq qazir biz jumys keńsesiniń ishinde emizýli balasy bar áıelderge jaǵdaı jasaý boıynsha birqatar usynys jasap otyrmyz», dedi Bıbigúl Nurasheva.
Konstıtýsııalyq sottyń sýdıasy Aıjan Jatqanbaeva «BUU erejesine sáıkes genderlik teńdik ulttyq basymdyqtyń biri bolýy kerek», degen pikirin bildirdi.
«Konstıtýsııalyq sotqa kelip túsetin ótinishter kóp, alaıda olar genderlik teńdikke qatysty emes. О́ıtkeni elimizde memlekettik qyzmetke qabyldanatyndarǵa teń múmkindik berilgen. Eger birqatar salada erler ǵana jumysqa alynyp jatsa, ol aldymen mamandyqtyń jáne jumystyń ereksheligine baılanysty. Máselen, jumystyń basym bóligi keńsede emes, túrli oryndardy aralap, únemi issaparda bolsa nemese jumys ýaqyty qolaısyz bolǵan jaǵdaıda kóbine er adamdardy qabyldaıdy. Sondaı-aq elimizde áıelderdiń qarym-qabileti men múmkindikterine shekteý qoıatyn mamandyqtar joq», dedi Aıjan Jatqanbaeva.
Kóp jyl boıy rotasııa máselesi memlekettik qyzmettegi basshylyq laýazymdardaǵy áıelder arasyndaǵy ózekti máselelerdiń biri boldy. Al engizilgen ózgeristerge sáıkes, eger basqa eldi mekenge aýysýǵa nıetti qyzmetker júkti áıelder, kópbalaly nemese jalǵyzbasty ana, sondaı-aq múgedek balany tárbıelep otyrǵan áıel sanatyna jatsa, rotasııany iske asyrý tek áıeldiń kelisimimen ǵana múmkin bolady.
Búgingi tańda memlekettik qyzmette 83 myńnan astam adam jumys istep jatyr. Onyń 46 myńnan astamy – áıel, ıaǵnı memlekettik apparattyń 55 paıyzyn názik jandar qurap otyr. Basshylyq laýazymdardaǵy áıelderdiń úlesi 40 paıyzǵa jýyq. Onyń ishinde 3 mınıstr, 28 Parlament jáne 138 máslıhat depýtaty, 5 oblys jáne 74 aýdan ákimderiniń orynbasary, 5 aýdan ákimi, 4 elshi jáne 1 general áıel bar.
Jalpy, qazaq qoǵamyndaǵy áıel tek dástúr men otbasy oshaǵyn saqtaýshy ǵana emes, sondaı-aq ol elimizdiń qoǵamdyq-saıası jáne ekonomıkalyq ómirine belsene aralasady. Alaıda sarapshylardyń aıtýynsha, basshylyq qyzmette kósh bastaǵan áıelder az. BUU-nyń málimetine zer salsaq, Úkimettegi áıelderdiń úlesi – 4, Senatta – 18, Májiliste – 27, máslıhattarda 30 paıyzdy quraıdy. Al qala jáne aýdan ákimderiniń 1,5 paıyzy ǵana áıel, oblys ákimderi tipti 0 paıyz. Ǵylym salasynda – 53,4, sýdıalar quramy – 51, MEU jáne kásipodaq basshylyǵynda – 32,3, shaǵyn jáne orta bızneste – 43, polısııada – 14,6, áskerı salada – 10, korporasııa basshylyǵynda – 3, sharýa qojalyǵy basshylyǵynda – 20 paıyz.
Is-sharaǵa Konstıtýsııalyq sot ókilderi, sondaı-aq ortalyq jáne jergilikti memlekettik organdardaǵy áıel basshylar, aýdan jáne aýyl ákimderi, Ádep jónindegi ýákilder men qoǵamdyq uıymdardyń ókilderi qatysty. Memlekettik qyzmet isteri agenttiginiń tóraǵasy Darhan Jazyqbaev dıalog alańynda aıtylǵan ıdeıalar men usynystar sheshimder qabyldaý jáne memlekettik saıasatty qalyptastyrý barysynda eskeriletinin aıtty.