Astana qalasynyń ekonomıkalyq belsendiligi kúnnen-kúnge jandanyp, damyp keledi. Jyl basyndaǵy málimet boıynsha, elorda shetel ınvestısııasyn tartý boıynsha kóshbasshylar qatarynda. Qalanyń negizgi kapıtalyna salynǵan jyldyq ınvestısııa kólemi 1,4 trln teńge bolypty.
AEA Astanany damyta ma?
«Astana Invest» arnaıy ekonomıkalyq aımaqtardy damytý departamentiniń dırektory Dııar Asqarovtyń aıtýynsha, jan basyna shaqqandaǵy negizgi kapıtalǵa jumsalǵan ınvestısııa 1 mln teńge (+3,2 paıyz ósim) boldy.
«Sheteldik ınvestısııa tartý boıynsha elorda óńirler bólinisinde jetinshi orynǵa turaqtady. Qazirgi ýaqytta Astanadaǵy ınvestısııalyq jobalardyń biryńǵaı pýly quryldy. Onda jalpy somasy 2,3 trln teńge ınvestısııany quraıtyn 262 joba toptastyrylǵan. Osynyń arqasynda 26 myń jańa jumys orny qurylady. Sonyń ishinde óńdeýshi ónerkásip salasynda 7 myń jańa jumys ornyn qurýǵa múmkindik beretin jalpy somasy 249,9 mlrd teńgege 82 jobany aıta ketý oryndy», deıdi ol.
Mamandardyń aıtýynsha, Astanadaǵy arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar (AEA) birtindep tıimdiligin dáleldep kele jatyr. Qazir «Astana – Jańa qala» AEA-da 50 joba jumys istep jatyr. Nátıjesinde, 5 871 turaqty jumys orny ashyldy. Jalpy quny 63,5 mlrd teńgeni quraıtyn 40 joba júzege asyrylý kezeńinde tur.
Osydan biraz ýaqyt buryn Astanadaǵy AEA taqyrybyn Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ta aınalyp ótpegen edi. Prezıdenttiń aıtýynsha, elordanyń ekonomıkalyq ósimin qamtamasyz etý úshin AEA jumysyn qaıta qaraǵan jón bolady.
«Astana – eki birdeı AEA ornalasqan elimizdegi jalǵyz qala. Biraq olardyń qazirgi qyzmetteriniń qaıtarymy kóptegen suraq týdyrady. Sol sebepti tıimdiligin arttyrý úshin keshendi sharalar qabyldap, olardy biriktirgen jón dep esepteımin. AEA rejimi aıasynda qalanyń sol jaǵalaýynda 400-den astam turǵyn úı men keńse turǵyzyldy. Qazir taǵy 200 nysannyń qurylysy júrip jatyr. Bul maqsatta qurylys kompanııalaryna jalpy somasy 1,5 trln teńgege aıtarlyqtaı jeńildikter usynyldy. Endi AEA jumysyn qaıta baǵyttap, óńdeýshi ónerkásip, IT-sektor jáne jańa tehnologııalardy damytýǵa kóńil bóletin kez keldi», degen edi Prezıdent.
Bıyl AEA aıasynda 37,8 mlrd teńge somasyna 19 jobany paıdalanýǵa berý kózdelýde. Taǵy osynshama óndiris oshaǵy 2024 jyly iske qosylmaq. Olardyń quny 18,3 mlrd teńgege jeteqabyl. Jyl basynan beri 7,8 mlrd teńgeni ónimi eksportqa shyǵarylypty. Mysaly, parfıýmerııalyq zaýyt óz óniminiń 90 paıyzyn Ázerbaıjanǵa eksporttaǵan. Bul árıne, eńsesin endi tiktep kele jatqan qala ekonomıkasy úshin táýir kórsetkish.
Aldaǵy ýaqytta AEA jumysy Prezıdent aıtqandaı jańa baǵytta jandanyp jáne ol kezeginde qala ekonomıkasynyń damýyna eleýli úles qosyp jatsa quba-qup.
Shaǵyn bıznes, shyńdaǵan shahar
Sońǵy 20 jyl bederinde qala aýmaǵy 3 ese ulǵaıyp, turǵyzylǵan úı sany 19 ese kóbeıgen. Halyq sany 4 ese ósipti. 20 jylda 20 respýblıkalyq jáne qalalyq densaýlyq saqtaý nysandary, 300-den astam balabaqsha men mektep boı kótergen. Qazirgi kezde qalanyń turǵyn úı qorynyń kólemi 20 mln sharshy metrden asady. Jyl sanap turǵyn sany da, tutyný qýaty da ósip kele jatqan qalanyń bıligi negizinen óńdeýshi ónerkásipti, tamaq óndirý zaýyttaryn, qurylys materıaldaryn, kólik jáne qurylǵylardy, medısına jáne farmasevtıkalyq baǵyttaǵy óndiristi, toqyma buıymdaryn damytýǵa múddeli bolyp otyr.
Ýrbanızasııa úderisi óte qatty júrip jatyr. Jyl saıyn Astanaǵa kelýshiler sany artyp keledi. Sondyqtan da bıznestiń qanaty keńge jaıylyp, shaǵyn jáne orta bıznes úlesi molaıyp keledi. Derek boıynsha respýblıkadaǵy ishki jalpy ónimniń (IJО́) 11 paıyzdan astamy Astanada óndiriledi. Sondaı-aq eldiń negizgi kapıtalyna salynǵan ınvestısııanyń 10 paıyzy osy qalada qalyptasady. Qala ekonomıkasynyń teń jartysyn shaǵyn jáne orta bıznes qurap turǵany da qýantady. Qazir onyń úlesi 59 paıyzǵa jetken. Qala ákimi Jeńis Qasymbektiń aıtýynsha, qaladaǵy ShOB sýbektisiniń sany 209 myńnan asqan.
«Bıznes 460 myń adamdy jumyspen qamtyp otyr. Bul – elordadaǵy ekonomıkalyq belsendi halyqtyń 71 paıyzy. Biz kásipkerlerge júıelik qoldaý kórsetetin birqatar sharany qabyldadyq, olar – AEA men ındýstrıaldy park aýmaǵyndaǵy jeńildikter, túrli baǵdarlama boıynsha grant pen kredıtter. Sonymen qatar «Astana Invest» ınvestorlary úshin front-keńse jumys isteıdi. Injenerlik jeliler tartýǵa, qajetti ınfraqurylym qurýǵa kómek kórsetilip jatyr. «Atameken» UKP-men birlesip qosymsha qoldaý sharalaryn qarastyramyz, sonyń ishinde bıýrokratııalyq kedergilerdi joıýdy jalǵastyramyz», dedi ákim.
2022 jyldyń qorytyndysy boıynsha qalanyń jalpy óńirlik ónimi qurylymyndaǵy ShOB úlesi 75 paıyzǵa jetken. Bul kórsetkish boıynsha elorda óńirler kóshin bastaıdy. Bıznesti qoldaý maqsatynda nesıe boıynsha syıaqy mólsherlemesin sýbsıdııalaý da júzege asyrylady. Atalǵan mehanızm boıynsha byltyr kásipkerler jobasyn qoldaýǵa 19,5 mlrd teńge bólingen edi. Jalpy, 2022 jyl úshin 102,2 mlrd teńge somasyna 1715 sýbsıdııalaý kelisimshartyna qol qoıylǵan. Budan bólek, nesıege ishinara kepildik berý tetigi de jumys istep tur. О́tken jyly kásipkerler rásimdegen 1 526 kredıtke kepildik usynylǵan.
2022 jyldyń sońyndaǵy derek boıynsha jalpy óńirlik ónim kólemi 3 600,0 mlrd teńgeni quraǵan. 2021 jylmen salystyrǵanda 3,1 paıyzǵa ósim kórsetken.
Qala kásipkerlik qyzmet úshin qolaıly ma?
Jergilikti bıliktiń ınvestorlar úshin qolaıly jaǵdaı jasap otyrǵanyn aıta ketý qajet. Máselen, kásipker jer jáne múlik salyǵyn, bajdy tólemeıdi, ákelingen taýarǵa qatysty nóldik qosymsha qun salyǵy (QQS) qarastyrylǵan, sondaı-aq korporatıvti tabys salyǵy boıynsha da nóldik mólsherleme jumys isteıdi. Sonymen birge daıyn ınjenerlik ınfraqurylymy jáne kóliktik logıstıkasy bar óndiris obektileri úshin jer ýchaskelerin tegin qosalqy jalǵa alady. Mundaı múmkindikke ıe bolý úshin qajetti qujattar men ótinimdi tirkep, memlekettik organǵa joldasa jetip jatyr. Jaýap 10 kún ishinde beriledi. Árıne, joldaǵandardyń bári birdeı talapqa saı kelmeýi múmkin. Kásipkerge qoıylatyn negizgi talap – óndiriske salatyn ınvestısııa kólemi, jumys oryndarynyń sany jáne ımportty almastyrý paıyzy.
Qala ákimi aıtyp ótkendeı, grant júıesi de jumys isteıdi, onyń ishinde konkýrstyq negizde ShOB sýbektileri úshin 5 mln teńgege deıingi grant usynylady. Bul oraıda yntaly kásipkerler jańa bıznes-ıdeıa usynýǵa tıis. Qoldaýdyń taǵy bir tıimdi tetigi – ekonomıkanyń basym salasyndaǵy ShOB nysany terrıtorııasyna qajetti ınfraqurylymdy jetkizip berý jaıy. Bıyl bul baǵytta 3 joba qoldaý tapqan. Olarǵa qajetti ınfraqurylymdy jetkizý úshin 1,9 mlrd teńge qarastyrylypty.
Mamandar 2030 jylǵa taman shahar turǵynynyń sany 2 mıllıonǵa jetedi, al 2050 jylǵa taman 3 mıllıondyq belesti baǵyndyrady dep boljap otyr. Bul boljam tipti merzimderinen buryn da oryndalyp qalýy bek múmkin. Osy oraıda Astana birneshe baǵytta qatar damýǵa májbúr. Ol baǵyttardyń biri de biregeıi – adamı kapıtal bolsa, ekinshisi – kreatıvti ekonomıka. Memleket basshysy atap ótkendeı, Astana smart qalaǵa aınalýǵa tıis. Qazirgi damý qarqynynan ajyramasa, elordanyń jaqyn keleshekte jahandyq saýda aǵynynyń habyna, iri tutynýshylyq naryqqa jáne mańyzdy kólik-logıstıkalyq ortalyqqa aınalý múmkindigi orasan. Atalǵan úsh baǵyttyń órken jaıýy qala qazynasyn qalyńdatyp, túrli jobalardyń kedergisiz júrýine jol ashady.