Salyqtan jaltarǵan kásipkerler

Memlekettik kiris departamenti­niń málimetinshe, ınternet qýaty qar­qyndy Qostanaı qalasynyń aýma­ǵyn­da ornalasqan kez kelgen saýda orny tutynýshyǵa qolaıly esep aıy­rysý quraldarymen jabdyqtalýǵa tıis. Alaıda taýar satyp alýshydan tek qaǵaz aqsha ǵana talap etetin saýda oryndarynyń jaýapsyzdyǵy qynjyltady.

Máselen, Qostanaıdaǵy Sklad­skaıa kóshesine ornalasqan kóterme saýda ortalyǵyna arzan azyq-túlik izdep kelgen jurt qolma-qol aq­sha­sy bolmaǵandyqtan, keregin satyp ala almaı, sandalyp úıine bos qaıtady. Qazir jemis-jıdektiń pis­ken, eldiń órik, shıe, qulpynaı, qa­raqat qaınatyp alyp jatqan shaǵy. Qostanaıǵa kelip jatqan vagon-vagon qanttyń kóbi osy «Skladskaıadaǵy» qan bazarǵa kelip túsedi. Mundaǵy saýdagerler jurttyń basqa jerden arzan qant tappaıtynyn jaqsy biletin bolsa kerek, tutynýshy quqyn eskermeı, qaǵaz aqshaǵa ǵana qatyp qalyp otyr.

Qaladaǵy shaǵyn dúkenderdiń kó­bi taýarlaryn osy «Skladskaıaǵa» baryp alady. «Mysaly, biz qant, ma­karon, un sııaqty taýarlardy sol jer­degi qoı­malardan alamyz. Olar­ǵa tek qolma-qol aqsha aparamyz. О́ıtkeni onsyz taýar satyp ala almaı­tynymyzdy bilemiz. Keıbir qoı­malardyń kassa apparaty bar. Biraq ony paıdalanatyn bolsa, sa­lyǵy kóbeıetindikten, taýarynyń ús­tine taǵy aqsha qosady. Sondyqtan olarǵa qolma-qol aqsha aparý bizge de tıimdi», deıdi shaǵyn dúken ustaıtyn kásipkerdiń biri.

Tek «Skladskaıa» ǵana emes, keıbir shaǵyn dúkender men kók bazardyń ishin­degi azyq-túlik, turmystyq bu­ıymdar men kóterme baǵamen temeki satatyn saý­da sórelerinde qaǵaz aqsha­nyń dáýreni júrip tur. Kassalyq ap­parat nemese QR-kod degendi sura­sańyz, azarda-bezer bolatyn bul saý­dagerlerdiń arasynda salyǵy sal­maqty bolsa da zańǵa qurmetpen qaraı­tyn birdi-ekili kásipker bar. Olar­dyń aıtýynsha, salyq tólegisi kelmegen saýdager ǵana tutynýshydan qolma-qol aqsha talap etedi.

– QR-kodpen tólem qabyldasam, árbir operasııadan 0,9 paıyz ustap qalady. Keıin jyldyń aıaǵynda búkil saýda aınalymyndaǵy aqshadan taǵy 3 paıyz ustaıdy. Ár operasııadan 2,8 2,5, 2,4 paıyz ustaıtyn kartalar bar. Tutynýshy qolma-qol esep aıyryssa, árıne, bizge kóbirek qalady. Biz kartamen tólem qabyldasaq, taby­symyzdyń birazy salyqtan bólek, bankterge de ketedi. Mysaly, men satyp jatqan mysyq jeıtin bir jeleden ózime 2-aq teńge tabys túsedi. Eger ony qolma-qol aqshaǵa satsam, 8 teńge qalar edi. Saýda aınalymynda 69 mln teńgedeı aqsham bar, sodan aıyna 250 myń teńgedeı ǵana taza tabys túsedi. Taýardyń túrin kóbeıtýge de múmkindik joq. Qosymsha qun salyǵynyń shekti mólsherinen asyp ketsem, salyǵym avtomatty túrde ósip ketedi. Buryn 3 teńge tólep kelsem, taýar túri kóbeıgen soń 12 teńge tóleıtin bolamyn, – deıdi kásipker.

Shamasyna qarap, shaqtap saý­da júrgizip, azdy qanaǵat tutyp otyr­ǵan bul kásipkerdiń tabysy adal, uıqysy tynysh. Al satqan taýary­nyń mólsherin salyq organdarynan jasyryp qolma-qol saýdany qyz­dyryp jatqan «Skladskaıadaǵy» saýda­ger­ler týraly memlekettik kiris depar­tamentine jetkizip edik, olardyń ká­sipkerlerdi táıt dep tártipke salatyn múmkindigi bolmaı shyqty.

– Prezıdent Jarlyǵymen engi­zil­gen moratorııge sáıkes, biz qazirshe kóterme saýda oryndaryndaǵy post-termınaldardyń bar-joǵyna jáne kassalyq-baqylaý mashınalaryn paı­­dalaný erejeleriniń saqtalýy­na qatysty tekseris júrgize almaımyz. Biraq qazir «Azamattyq ba­qy­laý» degen qanatqaqty jobany qolǵa alyp jatyrmyz. Satýshy kassalyq-baqylaý quralyn paıdalanbasa, tutynýshynyń bank kartasyn qabyldamaı qoısa nemese QR-kod arqyly esep aıyrysý múmkindigi bolmasa, tutynýshylar arnaıy qosymsha arqyly memkiris organdaryna shaǵym túsire alady. Biz osy shaǵymǵa súıene otyryp kásipkerdi zańdy túrde ákim­shilik jaýapkershilikke tartamyz. Qazir mundaı shaǵymdar túsip jatyr. Nátıjesinde, birtalaı saýda oryndaryn tekserip, eskertý jasadyq. Oǵan kónbeı, taǵy tártip buzǵandardy ákimshilik jaýapkershilikke tart­tyq, dedi oblystyq memlekettik kiris de­partamentiniń bólim basshysy Rústem Qusalın.

Departamentke shaǵym túsirip, saý­da oryndarynyń zańǵa sáıkes ju­mys isteýine sep bolǵan tutynýshy mobıldik birlik túrinde 1 myń teńge syıaqy alady eken. Byltyr departament mamandary tutynýshylar­dyń shaǵymy arqyly 123 kásipkerge 3 mln teńge kóleminde aıyppul salǵan. Bi­raq muny kóterme saý­damen aınalysatyn kásipkerler shybyn shaqqan qurly kórer emes. Moratorıı merzimi aıaqtalmaı, bul máseleniń de sheshim tabýy qıyndaý bolyp tur.

Qostanaı oblysy