Jastar arasynda dinge qyzyǵýshylyq kúnnen kúnge artyp keledi. Árıne, bir jaǵynan olardyń rýhanı damýǵa degen umtylystary jaman emes, alaıda, taıaqtyń ekinshi ushy bar ekenin esten shyǵarmaǵan jón. Jastar arasynda destrýktıvti dinı aǵym ókilderiniń qolshoqpary bolyp júrgender az emes. Osy oraıda dinı ekstremızm máselesi jáne destrýktıvti dinı aǵymdardyń jastarǵa áseri týraly dintanýshy Nursultan Dıhambaevtyń oıyn surap bildik.
- Nursultan myrza, birinshi suraǵym ekstremıst degen kim, ony qalaı sıpattaı alasyz?
- Ekstremıstiń jeke basyn zertteı kele, kóp jaǵdaıda olar qazirgi áleýmettik jaǵdaıǵa beıimdelmegen, bolashaqqa alańdaıtyn, agressıvti, ómirlik máselelerdi sheshýde kúsh kórsetýden taısalmaıtyn, quqyqtyq normalardy elemeıtin margınal retinde qarastyramyz.
Joǵaryda atap ótkendeı ózderine ózderi ereje oılap taýyp, minez-qulqyna, júris-turysyna ózgeris engizgisi keletinder kóp. Ásirese ózin qoǵamǵa dáleldegisi keletin adamdar kóp jaǵdaıda durys joldan taıyp, aram pıǵylda adamdardyń arbaýyna túsip qalyp jatady.
- Nelikten adamdar jat aǵymǵa ergish? Oǵan sebep dinı saýatsyzdyq pa, álde jastyq maksımalızm be?
- Ekeýi de bar. Oǵan qosa áleýmettik jelidegi sany men shegi joq aqparattardy qosyńyz. Internet júıesin júıeli túrde paıdalansa, shirkin. Mysaly, qazir adamdarda kez-kelgen suraq týyndasa birden ınternetke júginedi. Ol jerdegi aqparattyq durys-burystyǵyn tekserip, krıtıkalyq oılaý-júıesin qosatyn jastar kóp emes, ári, psevdoýaǵyzshylarǵa elikteıtinder qatary sıreıtin túri joq. Sol sebepti, biz mamandar ár ýaqytta dinge qyzyǵýshylyǵy bar balany birden meshittegi ımamdarǵa jiberip, dinı saýatyn, bilimin arttyrýǵa keńes beremiz. Bir mýzykalyq aspapqa nemese sporttyq oıyndarǵa balańyzdyń qyzyǵýshylyǵy bar ekenin sezetin bolsańyz, birden úıirmelerge jazasyzdar ǵoı, sol sııaqty dinge qyzyqsa áli erte nemese jasyń kelgende úırenesin demeı, sol salanyń mamandaryna aparǵan jón.
- Jańa jastardyń dinge qyzyǵýshylyqtary joǵary dep bir sózińizde aıtyp óttińiz. Buǵan sebep ne?
- Naqty bir sebep bar dep aıta almaımyn. Dinge degen qyzyǵýshylyq tek qınalǵanda paıda bolady degen shart joq. Kóp adamdardyń oıynsha dinge adam tek basyna is túskende, depressııada júrgende keledi dep oılaıdy. Ondaı faktilerdiń bar ekenin joqqa shyǵarmaımyn. Alaıda, jáı qyzyǵyp, din degen ne, qudaıdy qalaı tanımyz degen sııaqty qarapaıym qyzyǵýshylyq ta bolýy múmkin. Týra sondaı suraqtarǵa jaýap izdep júrgende janyńda jaqsy jandar tabylǵany jón. Dinniń óte názik taqyryp ekenin, bul taqyrypta ekiniń biri sóıleýge quqyǵy joq ekenin esten shyǵaryp alady.
- Eger belgili bir mekemege baryp dinı saýat ashýǵa ýaqytyń nemese múmkindigiń bolmasa, qandaı derek kózderinen oqyǵan jón?
- Qazaqstan musylmandar dinı basqarmasynyń resmı saıtynan nemese jergilikti dinı basqarma saıtynan aqparat alýǵa bolady. Sondaı-aq memlekettik saraptamadan ótken dinı kitaptar óte kóp. Mysaly, ózim elordalyq Dinderdi zertteý ortalyǵynda jumys isteımin. Bizdiń ortalyq mamandary bıyldyqqa 5 jańa dinı ádebıet jazyp shyqty. Jyl saıyn elimizde ártúrli dinı ádebıetter shyǵýda.
- Sońǵy suraǵym eger beımálim adam din týraly aqparat aıtyp nemese ádebıet usynsa ne isteý kerek?
- Kóshede adamdy ustap alyp, oǵan din týraly aıtý zańsyz bolyp tabyla. Eger sizge beıtanys adam kelip din týraly sóz qozǵasa birden quqyq qorǵaý organdary habarlasýlaryńyzǵa bolady. Al kez-kelgen dinı suraqtar boıynsha 109 baılanys telefonyna habarlasyp, tegin dinı aqparat ala alasyzdar.
- Suhbatyńyzǵa rahmet!