Elimizdegi eń alǵashqy aǵza aýystyrý operasııalary 2012 jyly qolǵa alynyp, búginge deıin 2 myńnan asa otandasymyzdyń aǵzasy aýystyrylǵan. Demek Qazaqstanda da transplantologııa jasaýǵa mashyqtanǵan mamandar da, zamanaýı tehnologııalar bar. Alaıda donorlyq organdar tapshylyǵyn áli de joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy.
Al endi ózgeniń aǵzasyna kúni túsip jatqan naýqastardyń arasynda eń kóp suranysqa ıe búırek pen baýyr ekeni barshamyzǵa belgili. Odan keıingi orynda júrek transplantasııasy. Dál qazir 147 dertti adam donorlyq júrek kezeginde tur, onyń ishinde 140-y – eresek azamat, jeteýi – bala. О́z kezeginde Almatydaǵy Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda alǵashqy júrek transplantasııasyn sátimen júzege asyrdy. Atalmysh ınstıtýt úshin bul tarıhı oqıǵa, úlken beles desek te bolady.
Sonymen Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııalyq ortalyǵymen birlesip atqarylǵan, uzaqtyǵy 6 saǵatqa sozylǵan kúrdeli operasııa elimizdiń kórnekti kardıohırýrgi Iýrıı Pıanyń tikeleı basshylyǵymen jasaldy. Osynaý eleýli oqıǵaǵa oraı ótken baspasóz máslıhatynda Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǴZI Basqarma tóraǵasy Marat Pashımov: «Almatydaǵy júrekti alǵashqy almastyrý operasııasy Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııalyq ortalyq mamandarynyń qoldaýy men Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǴZI komandasynyń úılesimdi jumysynyń arqasynda júzege asty», dedi.
Marat Orynbasaruly aǵzalar donorlyǵy boıynsha quqyqtyq jáne zańnamalyq bazanyń qurylýy, kadrlyq, zııatkerlik, ǵylymı jáne resýrstyq áleýettiń bolýy, jaqsy materıaldyq-tehnıkalyq bazany jasaqtaý elimizdiń medısınalyq ortalyqtarynda aǵza aýystyrý operasııalaryn jasaýǵa múmkindik berip otyryn alǵa tartty.
Biz buǵan deıin de naqty sebepterge baılanysty elimizde donor tapshylyǵy bar ekenin baıandaǵan bolsaq, S.Asfendııarov atyndaǵy QazUMÝ rektory Marat Shoranov elimizde 4 myńǵa jýyq naýqas ózgeniń aǵzasyna muqtaj ekenin, júrekti transplantasııalaý sııaqty operasııalar talaı adamnyń ómirin saqtaýǵa kómektesetinin atap ótti.
«Bizdiń pasıentke Almatynyń 53 jastaǵy turǵyny donor boldy, onyń ekinshi ret ıshemııalyq ınsýltqa shaldyqqannan keıin mıy semip qaldy. 13 shilde kúni bul naýqastyń týystarynyń kelisimimen 13 jasynan bastap juqpaly dertten zaqymdaný saldarynan barlyq júrek qaqpaqshalaryn aýystyrý operasııasyn ótkergen kúrdeli júrek aýrýynan (qaqpanshalyq kardıomıopatııa) zardap shegip júrgen 23 jastaǵy jas jigittiń ómiri uzardy. Júrek dertiniń dendeı túsýi basqadaı operasııa jasaýdyń da jáne júrek transplantasııasynsyz uzaq ómir súrýdiń de múmkin emestigin kórsetti. Sońǵy satydaǵy júrek jetkiliksizdiginiń eń tıimdi em-domy – júrek transplantasııasy. Endi syrqat júrekti saý júrekke aýystyrǵannan keıin pasıenttiń sapaly jáne uzaq ómir súrýine múmkindigi bar», deıdi kardıohırýrgııa bólimshesiniń meńgerýshisi Rústem Tóleýtaev.
Eger adamǵa adam amanat deıtin bolsaq, adamgershilik, meıirimdilik pen janashyrlyq sııaqty jaqyndarynyń adamı qasıetteriniń arqasynda tórt birdeı janǵa transplantasııa jasaldy. 53 jastaǵy áıeldiń eki búıregi men baýyry basqa naýqastarǵa salynǵan. Marqumnyń týystarynyń osyndaı áreketi ólsheýsiz alǵysqa laıyqty. Olardyń saýapty sheshimi durys boldy jáne jap-jas jigitke ekinshi ómir syılaýǵa múmkindik berdi. Júrek basqa adamda soǵýyn jalǵastyrady.
Kún ótken saıyn pasıenttiń jaǵdaıy jaqsaryp, densaýlyǵy ońalyp keledi. «Qazir, árıne, men ózimniń jaǵdaıymnyń qalaı bolatynyn tolyq aıta almaımyn, óıtkeni áli de ońaltýdan ótýim kerek. Biraq ózimdi jaqsy sezinemin. Júrek aýystyrý operasııasyna qýana kelistim. Maǵan ómir súrýge múmkindik bergen barlyq dárigerge, kardıohırýrgke alǵysym sheksiz! Bári jaqsy bolatynyna senemin», deıdi 23 jastaǵy pasıent.
Joǵaryda atap ótkendeı, Almatyda alǵash ret júrgizilgen júrek transplantasııasy operasııasynyń sátti ótetinine eshkim kúmándanbady, óıtkeni úlken komandany áıgili kardıohırýrg Iýrıı Pıa basqardy.
Oraıy kelip turǵanda, transplantasııanyń tarıhy tereń ekenine toqtala ketýge bolady. Teri qabatynyń ornyn aýystyryp salý áreketi bizdiń dáýirimizden 1500 jyldaı buryn jasalǵan. Klınıkalyq tájirıbede bulshyq etti, sińirdi, qan tamyrlaryn, júıke talshyqtaryn, súıek kemigin almastyryp salý jıi qoldanylady. Qan quıý da – transplantasııanyń erekshe bir sanatynda. Qazirgi kezde eń jıi almastyrylatyn organ búırek bolyp tur.
Álemdik tájirıbede 1902 jyly aýstrııalyq ǵalym E.Ýlmann ıttiń búıregin eshkige almastyryp salǵan. Al 1904 jyly AQSh-tyń Chıkago ýnıversıtetiniń klınıkasynda adam búıregin almastyrý operasııasyn júzege asyrǵan, ulty fransýz Aleksıs Karrel – osy saladaǵy tuńǵysh Nobel syılyǵynyń laýreaty. Adam ómirin az da bolsa uzartatyn «jasandy búırek» apparatyn 1953 jyly ǵalymdar Bıllıngem, Brent jáne Medava oılap tapty. Otashy Mýrreı 1954 jyldyń 23 jeltoqsanynda búırek almastyrýdy oıdaǵydaı aıaqtap, onyń pasıenti operasııadan keıin 8 jyl ómir súrgen. Qazir búıregin almastyrǵannan keıin odan da uzaq ómir súrip júrgender kóp.
Al Qazaqstanda organdy transplantasııalaý (baýyrdy almastyrý) operasııasyn tuńǵysh ret 1997 jyly A.N.Syzǵanov atyndaǵy hırýrgııalyq ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda akademık Muhtar Álıev jasaǵanyn umytpaǵan jón.