Barǵan saıyn kúrdelene túsken ekologııalyq ahýal kómirtegi beıtaraptyǵynyń ózektiligin únemi eske salady. Osyǵan oraı álemde elektr kólikterine suranys artyp keledi. Elimizde bıylǵy maýsymdaǵy jaǵdaı boıynsha elektr qozǵaltqyshty jeńil kólik sany bir jyl ishinde 7 ese ósken. Degenmen olardyń jalpy avtoparktegi úlesi bolmashy ǵana.
Qazba otynmen kóp dárejede jumys isteıtin kólik sektory parnıktik gazdardyń keń taralyp, aýanyń lastanýyna sebepshi bolyp otyr. Sondyqtan kómirtegi shyǵaryndylaryn azaıtý ‒ atmosferany tazartyp, qorshaǵan ortany saýyqtyrýdyń negizgi amaly. Túrli zertteý kórsetkendeı, óndiris, paıdalanylǵan energııanyń shyǵý tegi men kádege jaratý esepke alynǵan búkil jumys sıkli barysynda elektromobılder dástúrli otynmen júretin avtomobılderge qaraǵanda anaǵurlym tıimdi. Bul artyqshylyq álemdik avtokólik ónerkásibinde elektromobılder óndirisin perspektıvaly baǵyttardyń birine aınaldyrdy. Qazirde balamaly kólik túrlerine kóshý qarqyn aldy. Bizdiń elimiz de jahan bet alǵan kóshten qalmaı, ekologııalyq taza kólikti damytý úrdisine birtindep ilesip keledi.
Álemdik naryqqa nazar salsaq, eń tanymal elektrokólik ‒ Ilon Masktyń kompanııasyna tıesili amerıkalyq Tesla. Globalproductprices málimetinshe, osy jyldyń shildesindegi jaǵdaı boıynsha bul kóliktiń eń joǵary baǵasy (66,5 myń dollar) Danııada tirkelgen. Italııada, Vengrııada, Chehııada jáne Ulybrıtanııada sál arzanyraq satyp alýǵa bolady. Kólik Qytaıda (39,2 myń dollar), AQSh-ta jáne Pýerto-Rıkoda (árqaısysynda 40,4 myń dollar) arzan. Qazaqstandyqtarǵa usynylǵan jańa Tesla quny 14 mln teńgeden bastalǵan, bul búginde shamamen 31,5 myń dollar. Biraq kórshi Qytaıdan kelgen kólik kedennen ótpegen.
Jalpy, Ishki ister mınıstrliginiń 2022 jylǵy naýryzdan bastap bıylǵy naýryzǵa deıingi aı saıynǵy statıstıkasy eldegi elektromobılder sanynyń 631-den 1,9 myńǵa deıin aıtarlyqtaı óskenin kórsetedi. Elektr qozǵaltqyshy bar tirkelgen avtomobılder sanynyń kúrt ósýi ótken jyldyń jeltoqsan aıynan bastap baıqalyp, «jasyl» kólikter qataryna bir aıda birden 521 mashına qosylǵan. Jańa elektrokarlardyń satylymy qańtar-naýryz aılarynda belsendi júrgen. Bul – keıingi on jyldaǵy elektromobılder sanynyń ósýindegi alǵashqy mańyzdy ózgeris.
Soǵan qaramastan Qazaqstannyń jalpy avtoparkindegi elektromobılderdiń úlesi 0,1 paıyzǵa da jetpeıdi. Elimizde bar bolǵany 3,6 myń kólik ‒ 135 avtobýs, 226 júk kóligi jáne 3,2 myń jeńil kólik elektr qýatymen jumys isteıdi. О́ńirlik bóliniste elektrmen júretin jeńil avtokóliktiń basym bóligi ‒ 1,9 myńy Almatyda tirkelgen. Bir jyl ishinde olardyń sany birden 48,3 ese ósti. Bul negizinen shaharda qaltaly kásipkerlerdiń kóp shoǵyrlanýyna baılanysty. Aıtalyq, ózin-ózi jumyspen qamtyp, 1 mln teńge kóleminde jalaqy alatyndardyń 89%-y ońtústik astanada turady. Al elorda 325 ekokólikpen aradaǵy úlken alshaqtyqty baıqatty. Alǵashqy úshtikke 118 elektrokólikpen Almaty oblysy da kirdi. Elektr qýatymen júretin kólikterdiń eń azy Abaı, Aqmola jáne Ulytaý oblystarynda tirkelgen: tıisinshe 5, 7 jáne 8 ǵana. Bıyl ár óńirde kem degende bir elektr qozǵaltqyshy bar jeńil kólik boldy.
Qalalyq qoǵamdyq kólikti «jasyldandyrý» negizinen Astana men Almatyda baıqalady, onda tıisinshe 67 jáne 32 elektr avtobýsy tirkeldi. Al elorda ákimdiginiń baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, byltyr qalalyq marshrýttarǵa elektr qozǵaltqyshy bar 115 avtobýs shyǵarylǵan. Sondaı-aq jyl sońyna deıin Astananyń elektr avtobýstar parki 300-ge deıin ulǵaıtylatyny habarlanǵan. Alaıda birqatar avtosarapshynyń pikirinshe, elektr kólikteriniń sany boıynsha resmı statıstıkanyń durystyǵyna kúmán bar, anyǵynda kórsetkish óte tómen. Máselen, IIM avtokólikti tirkeý kezinde ıesine otyn túrin kórsetýdi mindettemeıdi. Bul baǵandy toltyrmaǵan jańa elektr mashınalarynyń keıbir ıeleri jalpy statıstıkaǵa enbeýi múmkin. Elimizde elektromobılder sany boıynsha derekterdi jınaý júıesindegi olqylyqtardy eskersek, bul pikirdi elemeýge bolmaıdy. Sonymen qatar Qazaqstandaǵy elektrokarlardyń bir bóligi ‒ benzın jáne elektr qozǵaltqyshy bar býdandar. Al aralas otynmen júretin avtomobılder boıynsha IIM jeke statıstıka júrgizedi. Oǵan (sanattarǵa bólinbesten) benzın men gazben júretin elektrlik býdandar men mashınalar kiredi. Bıyl sáýirde aralas otynmen júretin 337,8 myń kólik tirkeldi. Olardaǵy elektr gıbrıdteriniń úlesin anyqtaý múmkin emes.
Artta qalǵan ınfraqurylym elde «jasyl» kólikti damytýǵa múmkindik bermeıdi. Mysaly, qoǵamdyq zarıadtaý stansalary el óńirleriniń barlyǵynda birdeı joq. Al óńiraralyq trassalarda arnaıy janarmaı quıý beketteri týraly aıtý tipti artyq. Osy kemshilikterdiń nátıjesinde elektromobıl tek qalalyq kólik qana bolyp qalady. Ashyq derekterge súıensek, respýblıkamyzda tek eki mekeme ‒ «EZS operatory» JShS jáne eDrive.kz kompanııasy elektr zarıadtaý stansalaryn ornatýǵa jáne paıdalanýǵa mamandanǵan. Atalǵan eki stansa menshiginde jalpy sany 183 jeli bar bolsa, olardyń basym bóligi Almatyda (97) jáne Astanada (76) ornalasqan. Qaraǵandy, Temirtaý, Shymkent, Taldyqorǵan, Atyraý, úsheýi Shýchınsk qalalarynda bir-eki elektr zarıadtaý stansasy jumys isteıdi. Demek basqa aımaqtardaǵy elektrokar ıeleri kólikterin úı jaǵdaıynda, «rozetkadan» zarıadtaıdy degen sóz.