Jetisýda sýarý jelileri tozǵan

Osy maqsatta atalǵan óńirlerdegi sýarý jelilerin qaıta jańǵyrtý úshin JSQ ázirleýge jergilikti bıýdjetten barlyǵy 1,7 mlrd teńge bólingen. QMJ quny 62,9 mlrd teńgeden asady. Qazirgi ýaqytta Aqsý aýdany men Taldyqorǵan qalasynda 7,8 mlrd teń­ge­ge qurylys-montajdaý jumysy j­ú­rý­de, onyń ishinde Aqsý aýdanynda Is­lam damý bank qarajaty esebinen jasalyp jatqan jumys 6,3 mlrd teńgeni quraıdy. Eskeldi aýdanynyń sýarý jelilerin qaıta jańǵyrtý aıaqtaldy, nysan paıdalanýǵa berýge daıyn.

Al Kóksý aýdanyndaǵy sýarý je­­lilerin qaıta jańǵyrtý jobasy Islam damý bankiniń qarajaty esebi­nen júze­ge aspaq. Alakól aýdany­nyń sýarý jelilerin qaıta jańǵyrtý úshin 1-2-shi kezeńiniń JSQ-na túzetý júrýde. 1-shi kezeńniń 90 paıyzy aıaqta­lyp, gıdravlıkalyq esepteý beki­ti­le­di. 2-shi ke­zeń­niń 50 paıyzy bitip, sý shyǵyn­da­ry­nyń kestesi jasalyp jatyr.

«Sý máselesi qazir óńirdiń eń ózekti problemasyna aınalyp otyr. Qant qyzylshasyn damytý úshin sýdyń róli joǵary, al óńirde jyldaǵydaı emes, ózen-kólder tartylyp barady. Qazir shaǵyn sharýalar shyryldap otyr. Tamshylatyp jáne jańbyrlatyp sýǵa­rý ádisin qoldaný úshin úlken tehnıka kerek. Al ony alýǵa sharýalardyń jaǵdaıy kele bermeıdi. Onyń ústine taý basynda ornalasqan sharýalar sýdy bógep otyr. Burynǵydaı bulaqtyń kózin ashyp, sýdyń tolassyz aǵýyna sep bolatyn adamdar da azaıdy. Munyń bárin eskerýmiz shart», deıdi «QFQ» Jetisý oblysy boıynsha fılıalynyń tóraǵasy Asqar Sháripov.

Taldyqorǵan qalasyndaǵy sý arnalary 2020 jyldan beri kúrdeli jón­deýden ótip keledi. Tapsyrys berýshi – Jetisý oblysynyń qurylys basqar­masy, merdiger kompanııa – «Monolıt» JShS. Qurylys-montajdaýdy 2021 jyly aıaqtaý josparlanǵan. Biraq qazir sot úderisine baılanysty qurylysy toqtap tur. Jalpy uzyndyǵy 113,2 shaqyrymdy quraıtyn Taldyqorǵan óndiristik ýchaskesiniń 19 arnasyn jóndeý kózdelgen. Jobaǵa sáıkes 45 sha­qyrym arna temir-betondy naýalardan quralýy qajet. Taldyqorǵan óndiristik ýchaskesiniń aqparatyna sáı­kes, jóndeýge jatatyn 19 arnanyń esh­qaısysy tolyq aıaqtalmaǵan. Barlyq jasalǵan jumystyń jalpy kólemi 30-35 paıyzdy ǵana quraıdy.

Panfılov aýdanynyń sýarý jeli­le­rin qaıta jańǵyrtý jónindegi joba merziminiń aıaqtalýyna baı­la­nys­ty JSQ túzetý qajet. Sarqan aýda­nynyń sýarý jelilerin qaıta jań­­ǵyrtý jobasy boıynsha memle­ket­tik saraptama shyq­qan kúni – 2020 jyldyń 7 aqpany. Eki joba boıynsha qarjylandyrý kózi anyqtalmaǵan.

Byltyr Qaratal aýdanynyń sýarý jelilerin qaıta jańǵyrtý boıynsha qurylys-montaj jumysynyń bastalýyna respýblıkalyq bıýdjetten 1 mlrd teńge bólindi, jobanyń jalpy quny – 4,7 mlrd teńge. Qaratal aýdanynyń sýarý jelilerin qaıta jańǵyrtý – 2 kezeń memlekettik saraptamanyń qory­tyn­dysy 2023 jyldyń qarasha aıynda aıaqtalady.

О́tken jyldan bastap Kerbulaq aýdany Shanhanaı, Taldybulaq aýyldyq okrýgterindegi tasqyn jáne erigen sýlardy jınaýǵa arnalǵan toǵandardy qaıta jańǵyrtý boıynsha qurylys-montajdaý júrýde. Quny – 308 mln teńge, qalpyna keltirý alańy 500 gektardy quraıdy. Sondaı-aq aımaqta jańa ırrıgasııalyq jeliler men 3 jańa sý qoımasyn, sorǵy stansalaryn salý, uńǵymalar ornatý esebinen qosymsha 32,7 myń gektar jerdi aınalymǵa engizý kózdelip otyr.

Perspektıvaly jańa sýarmaly jer­lerdiń aýdanyn iske qosý úshin aý­dan­dar bólinisinde Aqsý – 10,6 myń gektar, Alakól – 5,7 myń gektar, Ker­bulaq – 7 myń gektar, Sarqan 9,3 myń gektar dep anyqtaldy. Bul úshin oblysta qosymsha jerústi sý resýrstaryn jınaqtaý maqsatynda 3 jańa sý qoımasy salynbaq. Bular – kólemi 80 mln tekshe metr Sarqan aýdanyndaǵy Basqan ózenindegi Pokatılov sý qoı­masy, kólemi 22 mln tekshe metr Aqsý aýdanyndaǵy Búıen ózeninde Búıen sý qoımasy, kólemi 5 mln tekshe metr Eskeldi aýdanynda Balyqty ózeninde Balyqty sý qoımasy.

Byltyr Aqsý aýdany Búıen ózeninde Búıen sý qoımasy qurylysynyń TEN ázirleýge oblystyq bıýdjetten 10 mln teńge bólingen. Kelisimshart 21,048 mln teńgege jasalǵan. Merdiger – «Kor­porasııa Asyl stroı» jaýapkershiligi shek­teýli seriktestigi. Poka­tılov sý qoı­masy boıynsha jobalaý-smetalyq qu­jat­tamany ınvestor derbes ázirleıdi. 2020 jyly oblystyq bıýd­jetten 1359,4 mln teńgege Ker­bulaq aýdany Eńkól jáne Aral-tóbe sý qoımalaryn kúrdeli jóndeý bastaldy. Sondaı-aq «Aqtóbe, Túlkili, Shy­my­ldyq, Qarlyǵash, Qyzyl­mek­tep, Qoǵaly-1, Qoǵaly-2, Bastaý, Araltóbe, Onjas, Kóktal, Kóksaı Ker­bu­laq aýdanynyń 135 shaqyrym sýarý arnalaryn rekonstrýksııalaý» JSQ ázir­lenýde. Jalpy quny – 148,9 mln teńge, bıyl 50 mln teńge bólingen.

2021 jyldan bastap Sarqan aýda­nyn­­daǵy «Táýke», «Ashyly ózek» ma­gıs­traldi arnalary kúrdeli jón­deý­den ótip jatyr. Nátıjesinde, 1 300 gek­tardan asa sýarmaly alqap qal­py­na keltirilmek. Sondaı-aq bıyl Es­keldi aýdanyndaǵy «Báıbishe» taratý, Sarqan aýdany Kókterek aýyldyq okrýgindegi «Tleýli» sý jınaý, Eskeldi aýdanyndaǵy «Almaly» taratý arnalaryn kúrdeli jóndeýge JSQ, «Sarqan aýdanynda magıstraldi arnalary bar Lepsy ózeninde bóget salý», Kóksý aýdanynyń Byjy ózeninde sý qoımasy qurylysyna TEN ázirlenip jatyr.

Bıyl oblystyq bıýdjetten Sarqan aýdanynyń 111 shaqyrymyna 10 magıs­traldi arnasyna aǵymdaǵy jóndeý ju­mysyn júrgizýge 176 mln teńge, Qaratal aýdanynyń 178,1 shaqyrym ishki sharýashylyq arnalaryn mehanıkalyq tazalaýǵa 100 mln teńge qarajat qaras­ty­rylǵan. Sý sharýashylyǵyn retke kel­tirý jumystary odan ári retimen jal­ǵasady.

«Sý sharýashylyǵy obektilerin jóndeýge qarajattyń jetispeýshiligi jobalardyń saraptamalyq merzimderi ótip, qunynyń qymbattaýyna ákelýde. Máselen, Alakól jáne Kóksý aýdandaryna qarasty jobalarǵa qazirgi ýaqytta 880 mln teńgege qaıtadan túzetýler engizilýde. Jalpy, bıyl oblysta 12 sý sharýashylyǵy obektileriniń jobalyq qujat­tamalary ázirlenýde, endigi ke­zek­­te qarajat kózin aıqyndaýymyz qa­jet», deıdi oblys ákiminiń orynbasary Álibek Jaqanbaev.

Qazir óńirde sý tapshylyǵyna baılanysty túrli sharalar qoldanyp jatyr. Degenmen zamanaýı tehnıkany tolyq paıdalanbaı istiń óńbesi belgili. Sýdy únemdeýge kóshpeı, jerden mol ónim kútýge bolmaıdy.

Jetisý oblysy