TUJYRYMDAMA TOLYQQANDY JASALMAǴAN
Qujat jobasyn talqylaǵan depýtattar osyndaı qorytyndyǵa keldi
Mal basyn qalaı ósirýge bolady? Senattyń Agrarlyq máseleler jáne qorshaǵan ortany qorǵaý komıtetiniń tóraǵasy B.Jylqyshıev bastaǵan depýtattar 2010-2020 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan Respýblıkasynda etti mal sharýashylyǵyn damytýdyń salalyq baǵdarlamasynyń tujyrymdamasyn talqylar kezde osy máselege erekshe den qoıdy.
Senatorlar aldynda atalǵan tujyrymdama boıynsha baıandamany “Mal ónimderi korporasııasy” AQ-tyń basqarma tóraǵasy baıandama jasady. A.Solıýlevtiń málimetine qaraǵanda, etti mal sharýashylyǵynyń asyl tuqymdy bazasyn damytý úshin reprodýktıvti sharýashylyqtardy qurý jáne sıyr eti kólemin 2010 jylǵy 405,9 myń tonnadan 2020 jyly 795 myń tonnaǵa jetkizý kózdelip otyr eken. Ol úshin asyl tuqymdy etti mal sharýashylyǵynyń bazasyn nyǵaıtý, suryptaý jumystaryna monıtorıng júrgizý, mal basyn esepke alý, azyq pen jemshóp óndirisin damytý sııaqty mindetter júzege asyrylatyn kórinedi. Sondaı-aq basqarma tóraǵasy A.Solıýlev iri qara mal basy 2009 jyly 1990 jylmen salystyrǵanda 6,2 esege azaıǵandyǵyn kóldeneń tartty. Qazirgi kezde asyl tuqymdy mal basy 76,68 myń bolsa, “Qazaqtyń aq bas” tuqymy jalpy asyl tuqymdy et baǵytyndaǵy mal basynyń 77,7 paıyzyn quraıdy eken. Eger sheteldik iri mal basyna keler bolsaq, Reseıde bul kórsetkish 21,6 mıllıon bas, Kanadada – 15,2, AQSh-ta – 99, Argentınada – 51 jáne Brazılııada 51 mıllıon bas.
Aýyl sharýashylyǵyn baqylaıtyn derekkózderdiń málimetine súıensek, 1990-2008 jyldary sıyr eti 1,8 esege azaıyp ketipti. Iri qara maldyń 82,2 paıyzynan astamy jurtshylyqtyń qosalqy sharýashylyqtarynda shoǵyrlanǵan. Sondyqtan da maldy esepke alý júıesi, jasandy uryqtandyrý, jemshóp bazasy, fermerlik sharýashylyqtar sııaqty máselelerde tómen deńgeı qalyptasqan. Endi iri qara mal basyn qazirgi 77 myńnan 2020 jyly 5 mıllıonǵa deıin kóbeıtý josparlanypty. Qosymsha 10 myńdaı jumys ornyn ashý kózdelgen. Qarjylandyrý máseleleri oń sheshilgen jaǵdaıda valıýtalyq paıda túsimi 2015 jyly – 300 mıllıon, al 2020 jyly 900 mıllıon AQSh dollaryn quraıdy dep kútilýde. Bul 1990 jyldyń deńgeıine jetý degendi bildiredi.
Osy rette depýtattar birqatar máselelerge nazar aýdartty. Atap aıtqanda, tujyrymdamada jylqy jáne qoı sharýashylyǵy máselesi eskerilmeı qalǵan. A.Solıýlevtiń aıtýynsha, qazirgi kezde jylqy sharýashylyǵyn damytý tujyrymdamasy ázirlenip, jylqy eti men untaq qymyz óndirý máseleleri pysyqtalýda eken...
Osylaısha talqydan ótken 2010-2020 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan Respýblıkasynda etti mal sharýashylyǵyn damytýdyń salalyq baǵdarlamasynyń tujyrymdamasy tolyq qamtylmaǵan dep tabyldy. Munda jylqy, qoı sharýashylyqtaryn damytý sonymen qatar, jemshóp máseleleri keshendi túrde sheshimin tappaǵan bolyp otyr. Sonymen, bul másele alda taǵy da talqyǵa salynatyn bolyp sheshildi.
Asqar TURAPBAIULY.
ESEP KOMITETINIŃ ESEBI NE DEIDI?
Senattyń Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń keńeıtilgen otyrysynda 2009 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjettiń oryndalýy týraly Úkimet pen Esep komıtetiniń esebi talqylandy.
Osy máseleni Senatta qaraý barysynda Úkimet pen Esep komıteti esepteriniń tanystyrylymy boldy, jumys toptary men palata-nyń salalyq komıtetteriniń otyrystary ótip, onda bıýdjet baǵdarlamalary nátıjelerine qol jetkize almaǵan mınıstrlikterdiń esepteri tyńdaldy.
Talqylaý qorytyndysy boıyn-sha depýtattar bıýdjettik josparlaý men boljaýdy jaqsartý, atap aıtqanda, memlekettik organdardyń strategııalyq josparlaryn qalyptastyrý rásimderin jetildirý, ulttyq holdıngterdiń qatysýymen ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrý týraly usynystaryn aıtty. Sondaı-aq jarǵylyq qorlardy tolyqtyrý úshin qarjy bólý jáne paıdalaný rásimderin jetildirý qajettigi jáne ol qarjyny depozıtke ornalastyrýdan túsken kiris túrinde qarjyny paıdalaný tártibin retteý kerektigi aıtyldy.
Talqylaý barysynda sóz alǵan Esep komıtetiniń basshysy
O.О́ksikbaev, Qarjy mınıstriniń orynbasary B.Sholpanqulov, Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary B.Tájiıaqov depýtattardyń saýaldaryna jaýap berdi, dep habarlady Parlament Senatynyń baspasóz qyzmeti.