О́tken jyldyń sońynda Aqtóbe oblysynda bastalǵan «Aýyl amanaty» jobasyna qatysýshylar qatary kún sanap kóbeıip keledi. Jyldyq paıyzy óte tómen mólsherde nesıe alyp kásip bastaýshylardyń qataryna taýarly nesıe alǵandar da qosyldy. Osylaısha, elimizde eń birinshi bolyp kepildik múlki joq, az qamtylǵan, kópbalaly otbasylardy taýarly nesıeleý jobasy qolǵa alyndy.
Munyń ereksheligi sol, osy jobaǵa bıýdjet qarjysy jumsalmaıdy, kepilge qoıatyn múlik qajet etilmeıdi, paıyzdyq mólsherlemesi joq. Ári buryn bankterden taýarly nesıe alǵan azamattarǵa da jobaǵa qatysýǵa shekteý joq. Bylaısha aıtqanda, aýyldyq okrýgte tabysty jumys istep jatqan sharýa qojalyqtary tórt túlik túrinde aýyldasyna mal berse, óz kezeginde ekinshi tarap qaryzǵa alǵan sıyr, qoı, túıe, jylqysyn birneshe jyldan soń qaıtaryp berip, túlikterin ózi alyp qalady. Aıta ketý kerek, osy kezge deıin 1 300 aýyl turǵynyna taýarly nesıeleý jolymen 4 580 bas mal berildi.
«Alaıda aýyl turǵyndarynyń kóshýin toqtatý úshin osy alynyp jatqan sharalar jetkiliksiz. Joba bastalǵanǵa deıin árbir eldi mekenge skrınıng júrgizilip, alǵash ret 134 aýyldyq okrýgtiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý jospary bekitildi. Nátıjesinde, aýyl turǵyndary qandaı azyq-túlik túrlerin qandaı kólemde tutynatyny anyqtaldy. Taldaý qorytyndysy Aqtóbe oblysy halyq tutynatyn negizgi 65 azyq-túlik túriniń 7 túrimen ǵana tolyq qamtamasyz etetinin, al 45 túrimen ishinara 1%-dan 69%-ǵa deıin qamtamasyz etetinin anyqtady. Ashyǵyn aıtqanda, jyl saıyn Aqtóbe oblysy syrttan azyq-túliktiń 58 túrin satyp alýǵa 150 mlrd teńge jumsap keledi. Eger osy azyq-túlik ózimizde óndirilse, qarjy óńir ekonomıkasynda qalar edi. «Aýyl amanaty» jobasy aýyldardy saqtap qalýǵa, aýyl turǵyndarynyń qalaǵa kóshýin azaıtyp, jańa jumys oryndaryn qurýǵa, kásipkerlikti damytýǵa, jumyssyzdyqty tómendetýge, turǵyndardy jergilikti jerlerde óndiriletin sapaly azyq-túlikpen qamtamasyz etýge jol ashady», deıdi óńir basshysy Eraly Toǵjanov.
Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti «Qarjy jáne esep» kafedrasynyń dosenti, ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty Ǵalymjan Kerimbek Aqtóbe oblysynda bastalǵan qanatqaqty jobanyń aýyl turǵyndarynyń tabysyn molaıtyp qana qoımaı, ishki kóshi-qondy retteýge úlken kómegi bar deıdi.
«Qolda bar aqparattarǵa qaraǵanda, kez kelgen makroekonomıkalyq kórsetkishterge jaǵymdy áser etetin faktorlardyń biri – memlekettik baǵdarlamalardyń tıimdi júzege asyrylýy. Aqtóbe oblysy osy jaǵynan basqa óńirlerge qaraǵanda kósh ilgeri. Bir ǵana mysal, Úkimettiń «Aýyl amanaty» baǵdarlamasyn on aı buryn bastaǵan oblys basshylyǵy aýyldy saqtap qalýǵa nyq qadam jasady. Oılanyp qarańyz, 2,5%-dyq mólsherlememen beriletin nesıege tek aýyl turǵyndary qol jetkize alady. Ol úshin ózińiz turatyn aýyldaǵy úı-baspanańyzdy kepildikke qoıasyz. Nesıe 5 jylǵa beriledi. Qazir «Aýyl amanatyna» qatysýshylar sany 1 400 adamǵa jetken. Árıne, osy jaǵdaı eldi mekenderdegi turǵyn úı baǵasynyń sharyqtaýyna áser etedi. Tabysty aýyldaǵy turǵyn úı baǵasynyń ósýi óte zańdy. Aýyl turmysynyń jaqsarýyna adam boıyndaǵy týǵan jerdiń bolashaǵyna degen oıanǵan senim tikeleı áser etip otyrǵany anyq», deıdi Ǵ. Kerimbek.
Osy joba bastalǵan boıy qajetti qujattaryn daıarlap, nesıege qol jetkizgen Áıteke bı aýdany Araltoǵaı aýyldyq okrýginiń turǵyny Qydyrbek Ibrashev erte kóktemnen bastap baqsha salýǵa kiristi. Tamyz týa salysymen ol týǵan topyraqqa sińgen eńbeginiń alǵashqy jemisine qol jetkizip otyr. Ol qolyna tıgen qarjyǵa Araltoǵaı aýylynyń shetinen jer alyp, kókónis egýdi qolǵa alǵan bolatyn.
«Men 7 gektar jerge kartop, sábiz, qaýyn, qarbyz ektim. Erte kóktemnen bastap jaz boıy bala-shaǵamyzben baqshamyzda tynymsyz eńbek etýimizdiń arqasynda alǵashqy ónimge qol jetkizdik. Biz sııaqty bala-shaǵaly adamǵa jaqsy múmkindikter berip jatqan jergilikti bılikke rızashylyǵymyzdy bildiremiz. Prezıdentimizge, oblys ákimine rahmet! E.Toǵjanov ózi bas bolyp, aýylǵa birneshe ret kelip, kásibimizdi qalaı júrgizip jatqanymyzdy kórdi, aqyl-keńesin berdi, tuqym men janar-jaǵarmaı jaǵynan qandaı kómek qajet ekenin erinbeı surady. Ýaqtyly egip, mezgilinde sýaryp, aramshóbin julyp, kútip-baptaý arqyly ónim bitik shyqty. Biz baqshanyń ónimin birden Araltoǵaı aýylyna, jalpy, Áıteke bı aýdanynyń barlyq okrýgine arzan baǵaǵa ótkizip jatyrmyz. Qaladaǵy meıramhanalar da tapsyrys bere bastady. Arzan nesıe alyp, kásip bastaǵandar sany kóbeıse, aýyldan kóship ketýshiler de azaıady. Jumys bolsa, týǵan jerden qol úzip ne keregi bar?», deıdi Q.Ibrashev.
Alaıda aýyl turǵyndarynyń kóshýin toqtatý úshin osy sharalar jetkiliksiz. Sol úshin de óńirimizde aýyl turǵyndaryn qoldaýdyń biryńǵaı paketi engizildi. Oǵan eldi mekenderge sapaly ınternet júrgizý, aýyl jáne qala mektepteriniń arasyndaǵy bilim alshaqtyǵyn joıýǵa baǵyttalǵan «Bilim All», telemedısınany damytýǵa baǵyttalǵan «Feldsher sómkesi», eldi mekenderdiń ınfraqurylymdyq jáne áleýmettik damýyna baǵyttalǵan «Abattandyrylǵan aýyl» jáne «Qaýipsiz aýyl» jobalary bar.
Aımaqta ekonomıkalyq turaqty ósimdi qamtamasyz etý men ómir sapasyn jaqsartýǵa arnalǵan jumystar jalǵasyp keledi. О́ńirde Memleket basshysy qoıǵan mindetterdi sapaly jáne ýaqtyly oryndaýǵa barlyq múmkindik jetkilikti.
Aqtóbe oblysy