Jalǵyzilikti ana, qamkóńil bala...

Jalpy shaǵyn janrda eshkimge uqsamaıtyn, erekshe qoltańbasy bar Memlekettik syılyqtyń laýreaty Qajyǵalı Muhanbetqalıulynyń shy­ǵarmashylyǵynda dala men qala ómiri qatar qamtylyp, ondaǵy keıip­kerler beınesi shynaıylyǵymen, qara­paıymdylyǵymen birden este saqtalyp qalady. Jazýshynyń jup-jumyr, jınaqy, kesteli tilimen ja­zylǵan kez kelgen áńgimesin alyp oqy­sańyz, odan bir úlken shıelinisken qaqtyǵystardy, tosyn oqıǵalardy kórmeısiz. Qaıta avtor kádimgi ómirdegi ózimiz ańǵara bermeıtin kórinister ar­qyly adam jan-dúnıesiniń qyryq qatparyna tereń boılap, alapat sezim­derdi tap basady.

Biz sóz eteıin dep otyrǵan shyǵarma da sol-aı. Bas-aıaǵy bes betten turatyn týyndy ótken ǵasyrdyń 70-80-jyl­dary jazylsa, ony oqyǵanda tap búgin jazylǵandaı áserde bolasyz. Bir qaraǵanda, bul áńgimeniń basty keıipkeri: jalǵyzilikti ana, jarym kóńil bala. Endi onyń astarynda áleýmettik másele bar dep oılaısyz ǵoı. Biraq avtordyń aıtpaq oıy bas­qa, tym tereńde...Ony tuspaldap jet­kizedi.

Endi áńgimege úńileıik.

Mýratık – degen qala balasy. Áli mektepke barmaǵan. Úıden dalaǵa kóp shyǵa qoımaıdy. О́ıtkeni eshkimdi tanymaıdy. «Meni tanymaıdy» dep eshkimge de ókpe artpaıdy. Ol ózi bar bolǵany – anasyn, sosyn aǵasy Sapardy ǵana ǵana biledi. Basqasynda sharýasy joq.

Já, ony qaıtemiz. Bala túgil úlken qalada kim-kimdi tanyp jatyr. Bul ózi qandaı bala deseńiz? Ony jazýshy bylaı sýretteıdi.

«...Bul – qap-qara kekili kózine túsip turatyn, eki beti búırekteı bultıǵan , alty-jetiler shamasyndaǵy súp-súıkimdi jýas bala. Ylǵı ózimen-ózi bolyp, eshkimge qosylmaı jeke júredi. Kóp sóılemeıdi de. Biraq tilin taba alsań, áńgimege kende de qyl­maıdy. Ústinde qysqa jeńdi shot­land jeıdesi, butynda sol tústes sholaq shortıgi bolady. Bulardy anasy «oıyn kıimderiń» deıdi. Sondyqtan anda-sanda esik aldyndaǵy aýlaǵa shyǵarda Mýratık osy kıimderin kıedi de, esikti muqııat jaýyp kiltti ushy túıilgen uzyn baýynan moınyna asyp alady».

Olar qalanyń qaq ortasyndaǵy kópqabatty úıdiń úshinshi qabatyndaǵy eki bólmeli páterde anasy ekeýi ǵana turady. Ákesi – kapıtan Núrken Qozybaǵarov – qarýly bandıtpen shaıqasta erlikpen qazaq bolǵan. Mýratık ákesin maqtan tutady. Biraq ony eshkimge, tipti anasyna da bildirmeıdi. О́ıtkeni birde ákesiniń erligin suraımyn dep, eńkildep jylaǵan sheshesin jubata almaı qalǵan. Sodan beri ákesi týraly tis jarmaıdy. Anasy – dáriger. Jumysqa erte ketip, kesh keledi. Mýratık kúnuzaq úıde bolady. Ishi pyssa teledıdar kóredi, oıyn­shyqtarymen oınaıdy, keıde anasy ákep qoıǵan «Modalar» deıtin jýrnaldy paraqtaıdy. Onda shetinen sulý analar men ákelerdiń sýreti júredi. Ol keıde solardyń ishindegi tolqyndy qara shashyn qysqa etip qyryqqan, aq quba kelinshekti – sheshesine uqsatsa, qara týflıi jalt-jult etip, ádemi aq sur kostıýminiń qaltasyna tórt saýsaǵyn suǵa salǵan (basbarmaǵy syrtynda) jigitti –  «Sapar aǵa» deıdi.

Onyń «Sapar aǵamen» tanysqanyna da kóp bola qoımasa da, ony óte jaq­sy kóredi. О́ıtkeni únemi jabyńqy júretin anasy ol kelgende kóńildenip sala beredi. Júzi jadyrap, jaırań qaǵady. О́ıtkeni «Sapar aǵa» eshkimniń  úıine emes, tek Mýratıktiń úıine ǵana bas suǵady. Bir kúni sol «aǵasy» jumystan kesh shyǵyp, sol úıge keldi. Bári otyryp shaı ishedi, odan keıin teledıdar qaraıdy. Ýaqyt túnniń bir ýaǵy bolady. Biraq tas qarańǵy túnde «Sapar aǵany» sheshesi de, ózi de jibergisi kelmeıdi. Aqyry, sonda qonyp qalady.

Biraq bizdiń Mýratık ózi erekshe jaqsy kóretin «aǵasynyń» qandaı adam ekenin myna bir oqıǵa ashyp berdi. Ol anasynyń bergen aqshasymen kórshi balany ertip, zooparkke baryp kele jatqanda aıaldamada turǵan «Sapar aǵany» kóredi. Qýanyp ketip, qasyna júgirip baryp: «Sapar aǵa, bul men Mýratıkpin ǵoı», dese, ol...óp-ótirik tanymaǵansıdy. Nazar da salmaıdy. Tipti «Balaqaı, sen meni bireýmen shatastyrǵan shyǵarsyń», dep bet-baqtyra qoımaıdy. О́zi sekildi bir balany qolynan jetektep alǵan. Qasynda turǵan áıel: «Nemene, biletin bolsań bilemin demeısiń be?! Atyńa deıin dál aıtyp tur ǵoı», dep ekeýi urysyp qala jazdady. Osy jaǵdaı Mýratıkke qatty batty, úlken adam­dardyń júzbe-júz aldaǵan ótirigin kórip, jany kúızeldi. Kóńil kúıi túsip, jylaǵasy keldi. Sodan soń tistenip, «endi kelse, anama aıtyp, úıge kirgizdirmeı qoıamyn, ol bizdi aldap júr», dep qabaǵy qatýlana tústi.

Osy jerdegi úzindige, úzindi de aıtqan avtor sózine zer salyńyz.

 «Apyr-aı, – deıim, óz-ózimnen kúızelip. – Beıkúná búldirshinniń úlken ómirge óz betinshe birinshi bas­qan qadamy eken. Taǵdyr da munsha qaty­gez bolar ma?! Rahym etse netti sábıge! Synar bolsa, aldynda áli uzaq jol jatqan joq pa edi?! Aıama­ǵany-aý... Aıamaǵany ǵoı!». Biraq buǵan qulaq asqan kim bar deısiz? Taǵdyry aıamaǵandy adam aıap kelistire me?! Meniki, ánsheıin, dalbasa daǵy,.. táıiri». «Taǵdyry aıamaǵandy adam aıap kelistire me?!» Mine, úlken shyndyq osy jerde. Áńgimeniń túıini de sol.