Syn saǵattaǵy sergeldeń

Aılap jaýǵan jaýyn qol­baılaý boldy. Astyq sapasyna da áser etti. Qazir óńirdegi dı­qandar ózgeni bylaı qoıǵanda, keler jyldyń tuqymyn qalaı daıyndaımyz dep ýaıymdap otyr. Ylǵaly kóp astyqty kepti­rý­diń ózi kúrdeli máselege aınal­ǵan. Sońǵy táýlikterde gaz tap­shylyǵy sezilip otyr.

Pisken egindi ýaqytynda jınap alýǵa múmkindik bar edi. Egin oraǵyna 16 myńnan astam teh­nıka paıdalanylyp jatyr. Aýyl sha­rýashylyǵy qurylymdaryna 90,5 myń tonnaǵa jýyq kepil­den­dirilgen dızel otyny bólindi. Astyqtyń saqtalýyn qamtama­syz etý úshin 72 astyq qabyldaý kásiporyndary jumys isteý ústinde. Kúni búginge deıin 1,6 mıllıon gektar alqaptyń astyǵy bas­tyryldy. Gektar berekesi 5,6 sentnerden aınalyp jatyr. Egin ora­ǵyn uıymdastyrý barysynda týyn­daǵan kúrdeli máselelerdi jedel sheshý úshin oblys ákiminiń tapsyrmasy boıynsha barlyq múddeli organdar men uıymdardy jumyldyra otyryp, tabıǵat taqsyretin tartqan óńirlerdegi qur­ǵaqshylyq pen tynymsyz ja­ýynnyń saldaryn anyqtaıtyn jumys komıssııalary quryl­dy. Aýdandardyń karantındik qyzmetteriniń memlekettik ıns­pektorlary astyq sapasyn tal­daý jumystaryn júrgizý ústinde. ­Son­daı-aq keler jylǵy kók­tem­gi egiske qajetti tuqym qoryn qa­­lyp­tastyrýǵa da tapsyrma be­rilgen.

– Aýa raıynyń saldarynan zor eńbekpen jınalǵan az ǵana astyqtyń kúıip ketý qaýpi bar, – deıdi agronom Baýyrjan Moldaǵalıev. – Baǵasy arzan bol­ǵandyqtan, astyq qabyldaý oryndary gazben jumys isteý­ge kóshken. Dızel otynynyń baǵasy qymbat ekendigi belgili.

О́ńirdegi avtokólikterge ar­nalǵan keıbir gaz beketterin­de birneshe táýlik gaz bolǵan joq. Energetıka mınıstrligi oblysqa qyrkúıek aıyna jeti myń tonna gaz bólgen, biraq sharýalar­dan artylmaı otyr. Astyq keptirýshilerdiń ózi de gazǵa zárý. Oblystyq energetıka basqarmasy qyrkúıektiń orta sheninde 2 300 tonna gazǵa ótinim bergen. Biraq áli qaıran bolmaı tur. О́ńirdegi astyq qa­byl­daý kásiporyndary kún saıyn gaz surap, ótinim joldap otyr. Eger bul másele ýaqytynda sheshil­me­se, astyqtyń kúıip ketý qaýpi bar.

Qııan shettegi Jarqaıyń aýda­nynyń dıqandary jyl sa­ıyn táp-táýir ónim jınaıtyn. Aýdanda úlkendi-kishili 500-den astam sharýashylyq bar. Olardyń barlyǵy derlik qurǵaqshylyqtan, kúzgi ylǵaldyń kóptiginen zar­dap shegip otyr. Eń bastysy, saba­ǵynda turǵan dán kóktep ket­ken. Kún ashyqta atjalǵa jy­ǵylǵan alqaptardaǵy ahýal da alań­da­tarlyq. Birneshe ret atjaldy aýdarǵannan keıin ylǵaldy bolýy sebepti tolysqan, isingen dán qaýyzyna syımaı, masaqtan shashylyp jatyr. Gektar berekesi týraly aıtýdyń ózi qıyn. Ahýaldy kóńil tarazysyna salǵan kánigi dıqandar bes sentnerden ónim jınasaq ta táýbe desedi. Al shy­ǵyn shashetekten.

– Bizdiń aýdanda 663 myń gektar alqapqa dándi daqyldar sińirilgen bolatyn, – deıdi Jar­qaıyń aýdandyq aýyl sharýa­shylyǵy, jer qatynastary jáne kásipkerlik bóliminiń bas mamany Murat Berlibekov. – Qazir alqapqa kelgen zııandy tolyq saralaýdyń ózi múmkin bolmaı otyr. Ol úshin 21 547 shaqyrymdy aınalyp ótý kerek. Kún áli jaýyp tur. Jumys tobynyń músheleri kólikteri batyp, dalada túnep te qaldy.

Jumys toby ahýaldy zerdeleý úshin «Otradnoe-Agro», «Donskoe Agro», «Jarqaıyń» tárizdi birneshe seriktestikter­de bolǵan. Qostychev aýyldyq okrýgine tıesili egistik alqap­tar­daǵy daqyldyń jaı-kúıi, ylǵal­dylyǵy, masaǵynan tógilip túsýi jáne kóktep ósýi tekserilgen. Máseleniń bar ekendigi shyndyq. Aldaǵy ýaqytta bir toqtamǵa kelip, shara qoldanylmaq. Adam aıtqysyz shyǵynǵa ushy­raǵan aýyl sharýashylyǵy qury­lym­dary da osyny tosyp otyr. Jumys tobynyń músheleri aýyl­dyq okrýg ákimderimen tize qo­syp, ózderine bekitilgen ákimshi­lik aýmaqtardy únemi aralap, oryn alyp otyrǵan jaǵdaıdy qa­daǵalaý ústinde.

Endigi bir kúrdeli másele – tuqym daıyndaý. Elıtalyq tu­qym sharýashylyǵy sanatyn­daǵ­y «Jer-1» seriktestigi joǵary­da aıtylǵan qolaısyzdyqtarǵa ­baılanysty qatty zııan shegip otyr. Seriktestik agronomy Svetlana Orehovanyń pikirinshe, egistiktiń 75 paıyzyna jýyq kókóskin ósip ketken.

Kúzgi tynymsyz qarekettiń bir parasy – mal azyǵyn qamdaý. Qurǵaqshylyq jyly áldeqalaı bolady eken degen de ýaıym bar. Abyroı bolǵanda aýdandaǵy aýyl sharýashylyǵy qurylymdary tapsyrmany oryndaǵan. О́z shabyndyqtaryndaǵy shóptiń shyǵymy nashar bolǵandyqtan, Qostanaı oblysynyń Amangeldi, Jankeldi aýdandarynan mal azyǵyn daıyndaǵan.

Oraq naýqany óte qıyn jaǵ­daıda ótýde. Áıtse de dı­qandar jerde ósken dándi jer­de qaldyrmaý jolynda jan­qııarlyqpen eńbek etip jatyr.

Aqmola oblysy