Maı aýdanynyń bir top turǵyny aıdyń-kúnniń amanynda ortaq paıdalanymdaǵy jerlerinen aıyrylyp otyr. Aıtýlarynsha, jergilikti ákimdik ókilderi «Báseke», «Qylyshbek», «Baqber» sharýa qojalyqtaryna jáne 4 jeke azamatqa tıesili 122 gektar jerdi konkýrsqa shyǵarýdan bas tartqan. Onymen qoımaı, sonaý 1998 jyldan beri ózderi shóbin shaýyp kele jatqan shúıgin jerdiń 18 gektaryn ózge turǵyndarǵa negizsiz berip jibergen.
Sóıtip, búginde shabyndyqtary birden 18 gektarǵa kemigen mal ıeleri qysta tórt túligine jemshópti qaıdan taýyp beremiz dep, saryýaıymǵa salynyp otyr. Keńtúbek aýyldyq okrýgine qarasty aýmaqta, Ertis ózeniniń jaıylmasynda ornalasqan ónimdi shabyndyqta jergilikti azamattardyń paıy bar eken. Iаǵnı qujatta «ortaq paıdalanylatyn úleskerlik jerler» dep kórsetilgen. Toqyraý tusynda keńshar tarap, biri ortaq múlikten traktor, biri júk kóligin alyp jatqanda, atakásibimizge baǵyt alǵan jergilikti bir top turǵyn álgi jerdi úleske tańdaǵan. Keńtúbektegi shabyndyq jerlerdi bóliske salý jónindegi sońǵy jasalǵan úleskerlik qujatta bylaı delinedi: Murat Slambekov – 20 gektar, Tolqyn Jumabekova– 32 gektar, Janat Sattarov – 6, Erbolat Jumkeev – 10, Berdibek Dúısenov – 20, Ásem Qabykenova – 10, Nurlan Qaljanov – 6 gektar. Iаǵnı jıyny 104 gektar jer osy úleskerlerge bekitilip berilgen. Alaıda úleskerler aýdandyq jer komıssııasy toltyrǵan bul hattamaǵa kelispeı otyr.
– Bizdi aýdan bıliginiń ókilderi aldap soǵyp otyr. Másele bylaı, sonaý 1998 jyly alǵan úlesimiz boıynsha aty atalǵan azamattarda jalpy aýmaǵy 160 gektardan astam ortaq paıdalanymdaǵy shabyndyq jer bolǵan. Sodan jyldar óte jer kartalary jańarǵan saıyn shabyndyq jerlerimizdiń aýmaǵy ártúrli sebeppen kemı berdi. Mal basy bolsa jyl sanap ósip keledi. El qatarly damý úshin memlekettiń kómegi aýadaı qajet edi. Sodan men 2020 jyly «Báseke» (hattamada kórsetilgen Tolqyn Jumabekova bul kisiniń jubaıy), Shaımurat Dúısenov «Qylyshbek», Meırambek Áýbákirov (jer ıesi – Ásem Qabykenova) «Baqber» atty sharýa qojalyqtaryn qurdyq. Biz bul jerlerdi jeke azamattar retinde 4 jyl 10 aıǵa jalǵa alyp kelgenbiz. 2018 jyly jergilikti jer qatynastary bólimi áýpirimdep júrip 122 gektar shabyndyqty jalǵa berý merzimin uzartty. Jerdiń kartasyn óz qarajatyma, 70 myń teńgege jasatyp berdim. Negizi oǵan memleket qarajat bólýi kerek edi. Arada bes jylǵa jýyq ýaqyt ótkende, bıylǵy kóktemde jaýapty mekemege habarlasyp, jerdi jalǵa alý merzimin uzartýdy ótingen edik. Aýdan bıligi bizdiń ótinishimizdi úsh márte qanaǵattandyrmady. Sóıtsek, ondaǵylar jeke sharýashylyqtar úleskerlik jerdi ala almaıdy dep qarap otyr. «Endeshe, zańǵa sáıkes konkýrs oınatyńyzdar, biz oǵan qatysyp ózimizge tıesili jerdiń máselesin ádil jaǵdaıda sheship alaıyq» degen sheshimimizdi aıttyq. Alaıda aýdan bıligi birden bultaqqa saldy. «Jerge qatysty úleskerler kóp, biz birden barlyq aýmaqty konkýrsqa shyǵara almaımyz, máseleniń jalǵyz joly – sharýa qojalyqtary shaýyp júrgen telimderdi óz áıelderińizdi atyna jazyp, jeke azamat retinde jalǵa alý merzimin uzartyńyzdar» degen aqyldaryn aıtty. Hosh, oǵan da kóndik. Sóıtsek, ákimdik qyzmetkerleriniń bir barmaǵy búgýli eken. Olar kóp ýaqyt ótpesten óz betterimen qaýly shyǵaryp, biz shóp shaýyp otyrǵan shabyndyqtan 18 gektar jerdi aparyp Q.Beısekeev degen ózge bir turǵynǵa bere salǵan. Aıaq astynan aıran-asyr boldyq ta qaldyq. Túsindirýdi talap ettik. Q.Beısekeev 2018 jylǵa deıin úleste bolǵan, biraq onyń jeri bólek aýmaqta bolatyn. 2018 jyly jasalǵan úleskerlik kartaǵa onyń telimi kirgen joq, sebebi belgilengen aýmaqtan syrtta qalyp qoıdy. Osyny negiz retinde alǵa tartsaq, ákimdik bizdi tyńdaýdan bas tartyp otyr. Jer kodeksiniń 37-baby, 2-tarmaǵyna súıensek, jerdi burynnan jalǵa alyp júrgen sharýashylyqtar eshbir zań buzýshylyq jasamasa, jerdi jónimen paıdalansa, qoldanystaǵy jerdi jalǵa alý merzimi uzartylýy kerek. Iаǵnı jergilikti jer jónindegi komıssııa ony qaıta qaramaýǵa tıis. Olar bul talapty oryndamaı otyr. Ekinshiden, mundaı jónsiz áreketteri arqyly memlekettik organdar biz qurǵan sharýa qojalyqtarynyń damýyna kedergi keltirip otyr, – dep muńyn shaqty «Báseke» ShQ basshysy Janat Jumabekov.
Saıyp kelgende atalǵan sharýa qojalyqtarynyń atynda búginde shabyndyq jer joq. Sharýalar jerdiń bolmaýynan qarjy uıymdarynan qaryzǵa ne qarajat, ne tehnıka ala almaıdy. Janat Bekenulynyń aıtýynsha, álgi 18 gektar jer buǵan deıin onyń ıeliginde bolǵan. Alaıda qaıbir jyldary karta jańarǵan ýaqytta ony ákimdik ókilderi qujat júzinde kemitip jiberipti. Aýdan ákiminiń orynbasary Ádilet Syzdyqbaevqa birneshe ret júginip, konkýrs oınatýdy surap barǵanda ol: «Sen bul konkýrsty báribir uta almaısyń, raıyńnan qaıtyp bizdiń aıtqanymyzǵa kón» dep shyǵaryp salǵan. Máseleniń ońaı sheshilmeıtinin uqqan sharýalar aýdan ákimdigine, aýdandyq prokýratýraǵa, Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń óńirlik departamentine aryz jazǵan. Alaıda bul daýly másele jýyq ýaqytta sheshile qoıatynyna senimderi az. «Atameken» óńirlik kásipkerler palatasynyń zańgerleri eshbir kómek kórsete almaımyz dep bastaryn ala qashypty. «Ol jerde aýdan ákimdiginiń tanys adamdary otyr», deıdi úleskerler. Eń qyzyǵy, joǵaryda atalǵan 18 gektar jer «Qylyshbek» ShQ burynnan shaýyp júrgen jerdiń ústinen berile salǵan. Q.Beısekeev «qolymda ákimdiktiń qaýlysy bar» degen jeleýmen shóbi shúıgin shabyndyqty shaýyp alypty. Al aǵaly-inili Berdibek jáne Shaımurat Dúısenovter jemshópsiz qalyp otyrǵan jaıy bar. Amaldary quryǵan fermerler aldaǵy qysta qoldaǵy malyn qyryp alamyz ba dep alańdaıdy. «Bul jerdi kezinde ákemiz shaýyp, odan soń úleskerlik boıynsha inim ekeýimizge buıyrǵan. Inimniń sharýa qojalyǵyndaǵy maldyń barlyǵyn nesıege satyp alǵanbyz. Jer qatynastary bólimine ádildik izdep barsaq, «bıylsha shydaı turyńdar, shópti satyp alyńdar» deıdi. Buǵan deıin mekeme basshylary: «Senderdiń jerlerine eshkim tıise almaıdy. Sebebi Ertis ózeniniń jaıylmalaryna bıyl sý jetkilikti jaıylmaýyna baılanysty ózen jaǵalaýyndaǵy shabyndyqtar bóliske salynbaıdy, ıaǵnı konkýrs oınatylmaıdy», dep tynyshtandyrǵan. Aýdan ákimi sol zańdy belshesinen basyp, jerdi ózge azamatqa berý týraly qaýly shyǵarǵan. Munyń qandaı ádilettiligi bar?» dep qynjylady úlesker Berdibek Dúısenov.
Máseleniń izimen aýdan ákiminiń orynbasary, aýdandyq jer komıssııasynyń tóraǵasy Ádilet Syzdyqbaevqa habarlasyp, joǵarydaǵydaı sheshimniń ne sebepti shyǵarylǵanyn suradyq. Komıssııa tóraǵasynyń ýájine súıensek, Janat Jumabekov álgi 122 gektar jerdi óz atyna tirkeýge árekettenip júrgen kórinedi. «О́zge úleskerler jerden qaǵylyp qalmaýyn eskerip, álgindeı qadamdarǵa bardyq», dep aqtaldy ol.
«Jeke azamat Q.Beısekeevtiń úlesindegi jer kartada 2018 jylǵa deıin bolǵan. Alaıda ol ózge úleskerler meni shettetip tastady dep shaǵym aıtyp keldi. Biz, jer komıssııasy ókilderi ádiletti bolsyn dep oǵan tıesili jerin alyp berip otyrmyz. Jalpy, álgi 18 gektar jerdiń 13-i ǵana Beısekeevke buıyrdy, ózge 5 gektary Musapov degen jeke azamatqa resimdelip otyr. Sebebi bul turǵynnyń da ortaq paıdalanymdaǵy jerden úlesi bolǵan. Al J.Jumabekovtiń úlesinde nebári 32 gektar jer ǵana bar, ol qujatta kórsetilgen. Biraq ol barlyq 122 gektardy konkýrsqa shyǵarýdy talap etti. Jer komıssııasy músheleri onyń ótinishin qaraı kele, eger «Báseke» ShQ konkýrsta jeńip ketse, keıin ol shabyndyqty ózge úleskerlerge bermeı qoıýy múmkin degen kúdik týyndady. Sondyqtan konkýrs jarııalaýdan bas tarttyq. Sharýa qojalyqtaryna óz jerlerińdi jeke adamdarǵa jazyńdar dep keńes bergenimiz ras. Sebebi zań boıynsha qojalyqtar jer telimderin jalǵa alý merzimin uzarta almaıdy, tek konkýrsqa qatysyp, utý múmkindigine ıe», deıdi ol.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń usaq sharýa qojalyqtaryn qoldaý jónindegi tapsyrmalaryn aıaqasty etip, konkýrsta ádiletsiz sheshim shyǵarǵan komıssııa músheleriniń jónsiz qylyǵy da áshkere boldy. Artynsha komıssııanyń sheshimi joıylyp, sharýanyń jeri qaıtaryldy. Osyndaı keleńsiz jaıt óńirde taǵy qaıtalanbasa eken deımiz. Ortaq úleskerlerdiń máselesin quzyrly organdar ádilet turǵysynan qarap, oń sheshim shyǵarady degen úmit zor.
Pavlodar oblysy,
Maı aýdany