Tııanaqty istiń jemisi

Ekonomıkada oń dınamıka bar

Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrov 9 aılyq esepti kezeńde el ekono­mıkasynyń ósý qarqyny 4,7% bol­ǵanyn baıandady. Naqty sektordaǵy oń dınamıka – 3,7%, qyzmet kórsetý salasynda 5,1%-dy quraǵan. О́sý qarqyny joǵary salalar: qurylys – 12,6%, saýda – 10%, sondaı-aq aqparat pen baılanys – 8,4%.

Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestı­sııalardyń ósý qarqyny 12,1% bolǵan. Investısııalar aǵyny artqan salalar: kólik jáne qoıma – 59,4%, saýda – 37,5%, bilim – 23,7%, aýyl sharýashylyǵy – 12,9%, ónerkásip – 8,2%, onyń ishinde taý-ken ónerkásibi – 4,3%.

Qańtar-tamyzda respýblıkanyń syrtqy saýda aınalymy 4,2%-ǵa ósip, 91,1 mlrd dollardy qurady. Eksport 51,2 mlrd dollarǵa jetti, onyń ishinde óńdel­gen taýarlar – 16,2 mlrd dollar, ımport – 39,8 mlrd dollar. Jalpy, Qazaq­stannyń oń saýda balansy 11,4 mlrd dollarǵa teń.

Premer-mınıstrdiń orynbasary – qar­jy mınıstri Erulan Jamaý­baev 9 aı­­dyń qorytyndysy boıynsha mem­le­ket­tik bıýdjetke 13,8 trln teńge kiris tús­­kenin, sóıtip jospar 97%-ǵa oryn­dal­ǵanyn málimdedi. Respýb­lıkalyq bıýd­jet – 9,2 trln teńgege, jergilikti bıýd­jet­ter 4,7 trln teńgege tolyqty. Sol kezeń­de memlekettik bıýdjettiń shyǵys­tary – 99,3%-ǵa, respýblıkalyq bıýdjet­tiń shyǵystary – 98,6%-ǵa, jergilikti bıýd­jet­terdiń shyǵystary 99,5%-ǵa oryndaldy.

Úkimet basshysynyń aıtýynsha, 9 aı­dyń qorytyndysy boıynsha Abaı, Ba­tys Qazaqstan, Qyzylorda oblystary men Almaty jáne Shymkent qala­laryn­da bar­lyq negizgi kórsetkishtiń ósýi tir­kel­di. Qabyldanǵan sharalardyń nátıje­sinde ınflıasııa deńgeıi 11,8%-ǵa deıin tómendedi.

«Jyl sońyna deıin 2,5 aı ýaqyt qaldy. Ekonomıkanyń barlyq salasynda ósý qarqynyn arttyrý úshin naqty sharalar qabyldaý kerek», dedi Premer-mınıstr.

Sonymen qatar jaýapty memlekettik organdar men ákimdikterge azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn turaqtandyrý jáne otandyq azyq-túlik óndirisin yntalandyrý boıynsha jumysty jalǵastyrý tapsyryldy.

«Sheteldik jáne otandyq ınvestor­lardy tarta otyryp, shıkizattyq emes sektorlarda, onyń ishinde óńdeý ónerkásibi, aýyl sharýashylyǵy, kólik, logıstıka, IT, týrızm jáne basqa salalarda ınvestısııalyq jobalardy iske asyrýdy jedeldetýge basa kóńil bólý kerek», dedi Á.Smaıylov.

Úkimet basshysy sondaı-aq shaǵyn jáne orta bıznesti damytý úshin qolaıly jaǵdaı jasaý, kásipkerlik bastamalardy qoldaý, jańa jumys oryndaryn qurýdy yntalandyrý boıynsha tıisti sharalardy odan ári jalǵastyrý qajettigin aıtty.

Gaz qurylǵylaryn baqylaý kúsheıedi

Úkimet otyrysynda jylytý maý­symyn­daǵy órt qaýipsizdigin qamtamasyz etý sharalary da kún tártibine shyqty. Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Syrym Sháriphanovtyń aıtýyna qaraǵanda, halyq­ty qorǵaý deńgeıin arttyrý jáne órt­ten keletin zardapty azaıtý maqsa­tyn­da birneshe baǵyt boıynsha keshendi jumystar júrgizilip keledi.

Máselen, kezekshi-dıspetcherlik qyz­metterdiń jumys oryndaryn avtomattandyrý arqyly azamattarǵa kómek kórsetý ýa­qytyn qysqartý boıynsha sharalar qa­byldanyp otyr. Atap aıtqanda, 95 myń múm­kindigi shekteýli jannyń turǵylyqty jeri boıynsha derekter jınalǵan. Bul órt kezin­de qozǵalysy shekteýli adamdardyń bolýy týraly aqparatty qutqarýshylarǵa av­to­matty túrde jetkizýge múmkindik beredi.

Sonymen qatar halyqtyń qaýipsizdik mádenıetin arttyrý boıynsha keshendi is-sharalar iske asyrylyp jatyr. Bul aýqymdy úgit-nasıhat jumystary men reıdter júrgizýdi qamtıdy. Máse­len, ótken jyly «Jataqhana» órt qaýip­siz­digi aksııasy kezinde 1,5 myńǵa jýyq ja­taqhana reıdtik is-sharalarmen qamtylǵan. Bul jumystyń tıimdiligi osy sanatyndaǵy ǵımarattardaǵy órt sanynyń 36%-ǵa jáne zardap shekken adamdar sanynyń 2,5 esege qysqarýymen rastalady.

Búgingi tańda 300 myńnan astam úı profılaktıkalyq jumystarmen qamtylyp, 800 myńǵa jýyq azamatqa nusqaý berilip, 100 myńǵa jýyq zań­buzýshylyq anyqtaldy. О́tken jyldar­daǵydaı halyqtyń áleýmettik osal toptary men kópbalaly otbasylardyń turǵyn úıine basty nazar aýdarylady.

Sondaı-aq gazdyń jáne janý ónim­deriniń qaýipti konsentrasııasyn anyqtaıtyn datchıkterdi ornatý tıimdi tájirıbege aınaldy. Jylytý maýsymy qarsańynda 8 myńǵa jýyq jańa qurylǵy, 2016 jyldan beri barlyǵy 193 myńǵa jýyq osyndaı qurylǵy ornatyldy.

Premer-mınıstr qyrkúıek aıynda Almaty oblysynda 4 ret gaz jarylysy bolǵanyn, sonyń saldarynan 3 adam qaza taýyp, 12 adam zardap shekkenin, Abaı oblysynda turǵyn úı sektorynda oryn alǵan órtterdiń sany 2 esege deıin ósip ketkenin, al Shyǵys Qazaqstan oblysynda órtten qaza tapqandardyń sany artyp otyrǵanyn atap ótti. О́ńir ákimderi Marat Sultanǵazıev, Nurlan Uranhaev jáne Ermek Kósher­baev qabyldanyp jatqan sharalar týraly túsinikteme berdi.

 Úkimet basshysynyń aıtýynsha, jylytý maýsymy endi ǵana bastaldy, alaıda adamdardyń órtten qaza tabý faktileri qazirdiń ózinde bar.

«Jyl basynan beri turǵyn úı sektoryn­daǵy órt sany – 14%-ǵa, al qaza tapqandar sany – 10%-ǵa ósken. Abaı, Almaty, Jambyl jáne Ulytaý oblystarynda órt oqıǵalary ósip otyr», dedi ol.

Sonymen qatar gaz ballondarynyń jarylýy da jıilep ketti. Bıyl osyndaı 72 oqys jaǵdaı bolǵan. Odan 119 adam zardap shegip, 17 adam qaza tapty. Jarylystardyń negizgi sebebi – gaz ballondaryn paıdalaný kezinde qaýipsizdik talaptaryn saqtamaý.

Premer-mınıstr qazirgi ýaqytta gaz qu­rylǵylaryn paıdalaný kezinde qaýipsizdik talaptarynyń saqtalýyn baqy­laý fýnksııa­sy ákimdikterge júk­telgenin eske saldy. Atap aıtqanda, óńirlerde gaz-tehnıkalyq ınspeksııalar qurylǵan.

«Alaıda olar áli kúnge deıin jumys­ty tıisti deńgeıde uıymdastyra almaı otyr. Bul salada bilikti mamandar men qajet­ti jabdyqtar jetispeıdi. Osyǵan baıla­nysty, óńir ákimdikteri gaz-tehnıka­lyq ınspeksııalardyń óki­let­tikterin keńeı­tý jáne olardy qam­tamasyz etý boıyn­sha jumys júrgizýi qajet. Tótenshe jaǵdaı­lar mınıstrligi Azamattyq qorǵaý akade­mııa­synyń bazasynda osy salaǵa arnalǵan kadrlardy daıarlaý deńgeıin arttyrý jóninde sharalar qabyldaýy kerek», dep atap ótti Á.Smaıylov.

Sondaı-aq elimizde jaramsyz gaz ballondaryn qaıtarmaı jınap alý jáne ýtılızasııalaý tártibi rettelmegenine nazar aýdardy. Onyń ústine mundaı ballondardy ózimizde óndirý máselesi de áli kúnge deıin sheshimin tappaı otyr. Sol sebepten О́nerkásip jáne Energetıka mınıstrlikterine osy baǵyttarda tıisti sharalar qabyldaý tapsyryldy.

Premer-mınıstrdiń aıtýynsha, júrgizilgen taldaý nátıjesi órt oqıǵa­larynyń kóbine jeke turǵyn úıler men qora-jaılarda oryn alatynyn kórsetip otyr. Onda negizinen egde jastaǵy adamdar men balalar qaza tabady.

Osyǵan baılanysty Á.Smaıylov úıler­de gaz datchıkterin ornatý jumys­taryn jáne jeke turǵyn úı sektoryna reıdterdi kú­sheı­tip, sondaı-aq órt qaýipsizdigi boıynsha halyqpen profılaktıkalyq jumystardy jandandyrý qajettigin atap aıtty.

Qorytyndylaı kele, ol ortalyq jylytý júıesine qosylmaǵan áleýmettik nysandardyń jumysyn erekshe baqylaýǵa alyp, qoǵamdyq ǵımarattar men kóppáterli turǵyn úılerde ornatylǵan qazandyqtardy syrtqa shyǵarý jumystaryn aıaqtaý qajet ekenin eskertti.

Kolledj stýdentteriniń shákirtaqysy eki esege kóbeıedi

Úkimet otyrysynda tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýdi damytý máseleleri de kún tártibine shyqty. Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaevtyń baıandaýyn­sha, búginde 772 kolledjde 531 myń stýdent oqıdy. Bul rette kolledjderdiń 85%-y ekonomıka salalarynyń teh­nıka­lyq, aýyl sharýashylyǵy jáne qyz­met kór­setý baǵyttary boıynsha kadr­lar daıarlaıdy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyn oryn­daý aıasynda 2025 jylǵa deıin jastardy suranysqa ıe mamandyqtarmen 100% qamtý kózdelgen. Bıylǵy jospar kórsetkishi 80% deńgeıinde oryndaldy.

2025 jyly memlekettik tapsyrys kólemin 155 myń orynǵa deıin arttyrý josparlanǵan edi. Onyń 70%-yn tehnı­kalyq mamandyqtarǵa baǵyttaý kózdelgen. Sondaı-aq 2027 jylǵa deıin 10 myń stýdentke arnalǵan jataqhana paıdalanýǵa beriledi eken.

Mınıstr qazirgi ýaqytta jumysqa ornalastyrý mindettemesimen kásiporyn­dardyń tapsyrysy boıynsha kadrlardy maqsatty daıarlaý júzege asyrylyp jatqanyn aıtty. Qazir osy baǵyt boıynsha 20 myń stýdent bilim alýda, 2029 jyly kórsetkishti 80 myńǵa jetkizý josparda bar.

Sonymen qatar búgingi tańda 558 kolledjde 72 myńnan astam stýdent dýaldy oqytýmen qamtylǵan. 2029 jyly bul kórsetkishti 160 myń adamǵa jetkizý jos­parlanyp otyr. Jalpy, ótken eki jylda 40 myńnan astam kolledj túlegi 1,5 jylǵa deıingi jumys ótilimen eńbek naryǵyna shyǵýǵa múmkindik alypty.

Úkimet basshysy aıtqandaı, damy­ǵan elderde kadr daıarlaý júıesine, onyń ishinde kásiptik tehnıkalyq bilim berý sapasyn arttyrýǵa basymdyq beriledi. Atap aıtqanda, bul másele BUU Deklarasııasynda Myńjyldyq damý maqsattary retinde aıqyndalǵan.

Premer-mınıstr jalpy álemdik tájirıbe boıynsha jastardyń eńbek naryǵyna aralasyp, alǵashqy mamandyq alyp shyǵýyna memleket tarapynan kepil­dik beriletinin aıtyp ótti. Bul rette eko­nomıkalyq jetistigi dýaldy oqytý júıesine negizdelgen Germanııa memleketin mysalǵa keltirýge bolady.

«Bizde 9-synyp túlekterine kolledjderde tegin oqýǵa múmkindik berilgen. 3 jyl ishinde kadr daıarlaýǵa tıisti memlekettik tapsyrys kólemi ulǵaıtyldy. Eger buǵan deıin kolledjderde bıýdjet esebinen 95 myń stýdent oqysa, bıyl olardyń sany 133 myńǵa deıin ulǵaıtyldy. Biz memlekettik tapsyrysty budan ári de arttyra beretin bolamyz», dedi Á.Smaıylov.

Sonymen qatar Premer-mınıstr bıyl kolledj stýdentteriniń shákirtaqysy 50%-ǵa kóbeıgenin, kelesi jyly taǵy da 50%-ǵa ulǵaıtý josparlanyp otyrǵanyn aıtty. Osylaısha, 2025 jylǵa qaraı shákirtaqy 2 ese artady.

Aıtylǵandardy negizge alǵan Úkimet basshysy Oqý-aǵartý mınıstrligine múddeli memlekettik organdarmen, ákimdiktermen jáne «Atameken» palatasymen birlesip, Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýdi jańǵyrtý jónindegi jol kartasyn ázirleýdi tapsyrdy.

«Onda kadrlarǵa degen suranystyń boljamy jáne óndiris pen ınfraqu­rylymnyń damýy eskerilip, salalar bólinisinde is-sharalar kórinis tabýǵa tıis», dedi ol.

Bularmen birge, qysqamerzimdi oqy­týǵa memlekettik tapsyrysty bólý, ony bir tereze qaǵıdaty boıynsha ornalas­tyrý­dyń avtomattandyrylǵan júıesin ázir­leý máselelerin pysyqtaý qajetti­gin aıt­ty. Sondaı-aq Ulttyq bilikti­lik júıe­siniń sıfr­lyq platformasyn jáne kol­ledjderdiń bilim berý baǵdarla­malary­nyń tizilimin engizýdi jedeldetýdi tapsyr­dy. Oǵan qosa, jetekshi kolledjderdi anyq­taýdy, kadrlardy daıarlaý, biliktilikti art­tyrý jáne sertıfıkattaý boıynsha sala­lyq klasterler qalyptastyrýdy tapsyrdy.

«Olarda jumys berýshilerdiń sala­lyq qaýymdastyqtarynyń, bazalyq kásip­oryndardyń, tıisti kolledjderdiń resýrstary biriktirilýi kerek. Osy maqsat­ta mem­lekettik kolledjderdi zamanaýı jabdyq­tarmen qamtamasyz etý úshin «Jas maman» baǵdarlamasyn iske asyrýdy jalǵastyrý qajet», dep sózin túıindedi Úkimet basshysy.