Ony qazir áleýmettik jeliden jıi kóremiz. Al shyǵarmalary kóbinese sheteldik kórmelerde kóbirek qoıylyp júr. Máselen, jýyrda Argentınanyń birneshe qalasynda, Irakta, Túrkııada, Italııada ótken kórmelerde týyndylary kórsetildi. О́zi sýretshi bolsa da Sýretshiler odaǵyna múshe emes (onyń da syry bar), esesine, sheteldik Sýretshiler odaqtaryna múshe. Taqyryby – áleýmettik másele, aýdıtorııasy aýqymdy. Ár kartınasynda qoǵamnyń bir shyndyǵy jatady. Azamattyq ustanymyna saı aqyly sýret salmaıdy, shyǵarmasyn da satpaıdy. Ol – sýretshi-anımator Ańsaǵan Mustafa.
Naǵyz qazaq qyzynyń obrazy qashannan bıik deńgeıdegi uǵym sanalǵan. Ol uǵym ónerde de sol deńgeıde sýretteldi. Sýret áleminde qazaq qyzynyń obrazyn jasamaǵan qylqalam sheberi kemde-kem. Desek te zaman ozyp, qoǵam aýysqan tusta qanshama jyldarǵa ulasqan, bir kúıde qatyp qalǵan qasań túsinikter de óz ýaqytynyń tynysyna qaraı ózgeredi. Bul – zańdylyq.
Ańsaǵan Mustafa – óz zamandastaryn ásirelemeı sol qalpynda beınelegen biregeı sýretshi. Onyń keıipkerleri, negizinen, qyzdar. Qııaldaǵy minsiz, sulý qyzdar emes, aryǵy da, tolyǵy da, adasyp ketkeni de, jol izdegeni de bar, biri meıirimdi bolsa, biri ashýly. Sýretshi keıipkerlerin ózimiz súrip jatqan ómirdegi kishkentaı taǵdyrlardan quraıdy. Bári de kózimen kórgen, júrekpen sezgen oqıǵadaǵy adamdar – qulaǵan, jylaǵan, adasqan, qaıta turǵan taǵdyrlar. Mysaly, sýretshiniń «Mamam meni óltiretin shyǵar» týyndysy bizdiń qoǵamdaǵy osy mádenı dıssonans pen jalǵan etnosentrızmniń kórinisin beredi. Jalpy, vızýaldy art qandaı formada bolmasyn shynaıy, ıaǵnı ómirmen tyǵyz baılanysty bolsa kerek. Zamanaýı ónerde jasandy, ómirde joq ıdealdardy nasıhattaı berý de tıimsiz.
Avtor shyǵarmalary arqyly qoǵamǵa paıdasyn tıgizgisi keledi. Ár shyǵarmasynda aınalamyzda bolyp jatqan túrli áleýmettik máselelerdi beıneleıdi. Búginde osy taqyryptaǵy kartınalarynyń sany 200-ge taıaǵan. Ol týyndylaryn eń alǵash áleýmettik jelide jarııalady. Búginde áleýmettik jeli arqyly sýretteriniń barmaǵan eli joq sııaqty. Sonyń biri – «Tazalyq». Sýretshiniń aıtýynsha, týyndy, negizinen jas qyzdarǵa arnalyp salynǵan. Keıde olar súıgenimen aıyrylysyp, mahabbattan qaıǵyryp júrgen kezde bárin umytý úshin mıy men júregin tazalap alatyn kirjýǵysh mashınanyń bolǵanyn armandaıtyn kezderi bolady. Avtor sýretti júregi jaraly qyzdarǵa arnaǵan. Al telefon qushaqtaǵan balanyń sýreti karantın kezinde salynypty. Iá, sol kezderi balalar telefondaryn qushaqtap, sabaqty úıden oqydy. Biraq dál mekteptegideı oqýǵa degen belsendilikteri de, qyzyǵýshylyqtary da bolmaǵanyn bilemiz. Sýret osyny sıpattaıdy.
«Jumys kútip jatyrmyn» týyndysy da kóptiń nazaryn birden aýdarady. Qoǵamdaǵy jumyssyzdyq máselesin qaýzaǵan shyǵarmanyń ıdeıasyn Qyrymbek Kósherbaev aıtqan eken. «Birde Qyzylorda oblysynyń ákimdigi kórmege shaqyrǵan bolatyn. Qyrymbek Kósherbaev meniń barlyq sýretterimdi Facebook jelisi arqyly biledi eken. Qolymnan ustap alyp ár sýretti kórsetip, meni maqtady. О́zim de sýretterimdi tanyǵanyna qatty qýanyp qaldym. Sosyn meniń saǵan burynnan aıtaıyn dep júrgen ıdeıam bar edi dedi. «Qazaqtyń kóbisi eshteńe istemeı úıinde jatady. Ne istep jatyrsyń dep surasa, jumys izdep jatyrmyn dep jaýap beredi. Bul nárse bizdiń ósýimizge, damýymyzǵa kedergi bolady. Osy taqyrypqa qatysty bir kúshti sýret salshy, jaraı ma?» dedi. Sodan Astanaǵa kelgende osy sýretti salyp shyqtym», deıdi sýretshi.
Iá, Ańsaǵan Mustafa ómirdiń ózin sýretteıdi. Tragedııany sol kúıinde estetıkalyq talǵammen qaǵazǵa túsiredi. Sodan da bolar, avtordyń shyǵarmashylyǵyna qyzyǵatyndar, jańa dúnıesin kútetinder jeterlik. Sýretshiler odaǵyna múshe bolmasa da, uzyn-sonar ataq-dańqqa, marapatqa ıe bolmasa da onyń kórmesine kelýshiler qashanda kóp.
«Jalpy ıllıýstrasııasyz da ómir súrýge bolady dep oılaımyn. Biraq qolymnan kelgeni sol, sýret salý. Sýret arqyly keıbir adamdarǵa, keıbir problemalarǵa qatysty oı salǵym keledi. Osyndaı qatelik jasamasynshy, oılansynshy dep ár detalǵa kópshiliktiń kóńilin aýdarǵym keledi. Meniń ár sýretim bir maqala sııaqty. Maǵan «Mynadaı sýrettermen bir nárse ózgerte alamyn dep oılaısyń ba?» degendeı suraqtar qoıatyndar da bar. Iá, ózgerte alamyn dep oılaımyn. Qazaqta «tamshy tas tesedi» degen sóz bar. Mysaly, «Mamam meni óltiretin shyǵar» degen sýretime qatysty eki oqıǵany jeke ózime kelip aıtty. Birinshi oqıǵa: bir qyz túsik jasatqaly júrgen jerinen, meniń sýretimdi kórip, qursaqtaǵy sábıinen keshirim surap, ómirge ákelgen. Ekinshi oqıǵany bir jigit baıandap berip edi. Ol eki jaqqa ketken qos ǵashyqqa meniń sol sýretimdi kórsetip, balanyń aman-esen ómirge kelýine, qazaqqa taǵy bir otbasy qosylýyna yqpal etken. Al men bilmeıtin oqıǵalar qanshama. «Qorqam, áke, urmashy» degen sýretti kórgen eki azamat habarlasty. О́zderi ókinip, «endi eshqashan balama qol kótermeımin» degen jigitter de boldy», deıdi sýretshi. Iá, Ańsaǵannyń armany – óz týyndylary arqyly qoǵamnyń dertin emdeý.
Sýretshi áleýmettik taqyryptaǵy sýretti oısha uzaq oılanyp júrip, 30 mınýt – 1 saǵat aralyǵynda salady. Al eger jeıdelerge salynatyn sýret bolsa, 2-3 kún aralyǵyndaǵy ýaqyt ketedi deıdi. Aıta keteıik, avtor sýretterin jeńil kıimderge kórnekilik retinde jabystyryp, ony satylymǵa shyǵaryp, turaqty kásipke aınaldyryp otyr.