Ádebıettanýda eleýli mektep qalyptastyrǵan birtýar ǵalym, belgili ustaz Beısembaı Kenjebaıuly – ult rýhanııatynyń bıik tuǵyrynan oryn alatyn tulǵa. Ult muratyn ómirlik ustanymy etip, qazaqtyń ádebıettaný ǵylymyna qıyn kezeńde qasqaıyp qyzmet etken professordyń ǵylym keńistigindegi orny ýaqytpen birge bıiktep, asqaq tartyp keledi. Aıaýly ǵalym tárbıelegen shákirtteriniń ónerge adaldyǵy, artynda qalǵan baıtaq murasynyń ómirsheńdigi, ónegeli ómir jolyn baıandaǵan estelikter men eńbekterdiń jaryqqa shyǵyp, oǵan degen qurmetti oıata túsýi kúresker ǵalym esiminiń eshqashan kómeski tartpaıtynyn kórsetse kerek. Kúni keshe Almaty turǵyndary kórnekti ǵalym atyn ardaqtaýdyń taǵy bir jarqyn kórinisine kýá boldy. Ǵalymnyń ózi 25 jyl turǵan M.Tólebaev kóshesindegi №154 úıdiń qabyrǵasyna taǵzym-taqta ornatyldy.
Eskertkish-taqtanyń ashylýyna qoldaý kórsetken Almaty qalasy ákiminiń orynbasary Arman Qyryqbaev, Qazaqstannyń Eńbek Eri Dýlat Isabekov bastaǵan zııaly qaýym ókilderi, ǵylymdaǵy izbasarlary men týǵan-týystary tórt qabatty úıdiń tóńiregine toptalyp, ǵalymnyń kúrdeli ómiri men ádebıettanýdaǵy irgeli isi týraly tolǵamdy estelikter tıegin aǵytty. «Búgingi aıtýly oqıǵa shaǵyn shoǵyrdyń ortasynda ótkenimen, osynaý sharanyń mańyzy asa zor. Keshegi tilden de, tarıhı jadydan da aıyrýdy kóksegen ortalyqtyń ozbyr saıasaty ústemdik qurǵan, bodandyqtyń qursaýyna endi qaıtyp bosaı almastaı bolyp engen tar zamanda qazaq ádebıettaný ǵylymynyń sańlaǵy, rýhy bıik ór tulǵasy Beısembaı Kenjebaıuly ǵajap erlik kórsetip, eńsesi tómen, júzi pás halyqty óziniń shynaıy tarıhymen tanystyryp, tabystyrdy. «Senderde tarıh bolmaǵan» dep tuqyrtyp, buratana elge aınaldyrýdyń barlyq amal-aılasyn júrgizgen tusta ádebıetimizdiń tarıhyn sonaý kók túriktiń zamanyna aparyp bir-aq tiredi. Ideologııalyq turǵydan alǵanda, ıisi qazaq tek osy erligi úshin ǵana Beısembaı Kenjebaevtyń aldynda qaryzdar. Almaǵaıyp ýaqytta ǵalymnyń atqarǵan isi qylyshynan qany tamǵan ımperıalıstik kezeń túgili táýelsiz Qazaqstannyń ózinde ońaılyqpen sheshimin taba almaıtyn qıyn sharýa. Keńestiń zamanynda qabyrǵasyn bir-birden qaqyratyp sókse de, qabaǵyn shytpaıtyn naǵyz erdiń qolynan ǵana keletin erlik is eshqashan umytylmaýy kerek. Halqy úshin rahattan bezinip, ǵazız basy kezeń saıyn qýdalaýǵa ushyrap otyrsa da, ult muraty jolynda sheginbegenin urpaq bilýge tıis. Tap osy sátti ǵalymnyń atyn asqaqtaýǵa, tulǵany tanýǵa baǵyttalǵan keleshek iri istiń alǵashqy qadamy dep qabyldaıyq», dedi Arman Qyryqbaev.
О́tken kúndi eske alǵan jazýshy Dýlat Isabekov: «Baýyrjan Momyshuly bir kezdesýde «Sender meni batyr deısińder, naǵyz batyr – men emes, Beısembaı Kenjebaev. Biz soǵysta júrdik, soǵysta qalasań da, qalamasań da, shabýylǵa shyǵasyń, atasyń, tiri qalar-qalmasyń neǵaıbil. Al Beısekeń beıbit kúnde, qater tónip turǵanyn bilip turyp basyn báıgege tikti. Qazaq ádebıeti tarıhyn zertteýge bar ǵumyryn arnaǵan naǵyz qaharman – Beısembaı Kenjebaev!» dep ardaqty ustazynyń tabandylyǵyn, qajyrly minezin sıpattaıtyn tamasha estelikterin tolǵady.
Taǵzym taqtany ornatý týraly oı tastap, ıgilikti isti uıystyryp, jumyla atqarýǵa janashyrlyq tanytqan fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Qulbek Ergóbekuly ustazy týraly «Beısembaı Kenjebaıuly» jáne «Beısembaı Kenjebaıuly laboratorııasy» atty qos birdeı kitaptyń jaryqqa shyqqanyn súıinshiledi. Is-shara aıasynda jańa jınaqtardyń jibek baýy kesildi.
«Eger Beısembaı Kenjebaıuly bolmasa, bizdiń túrik qaǵanatynan bergi uly rýhanı muramyz ádebıet tarıhyna enbegen bolar edi. Eger Beısekeń bolmasa, qazaq handyǵy dáýirindegi ádebıetimizdiń keshegi keńestik kezeńdegi ádebıetke qosylýy múmkin emes edi. Eger Beısekeń bolmasa, búkil túrki halqynyń «Edige batyr» epostyq jyry óz ýaqytynda tarıhtan ornyn almaǵan bolar edi. Eger Beısembaı Kenjebaıuly bolmasa, Alashtyń uranyn jazǵan Sultanmahmut Toraıǵyrov ádebıet tarıhyndaǵy qasterli ornynan aırylyp, búgingi alashtyqtarmen birge endi ǵana aqtalyp jatqan bolar edi. Osynyń bárin saqtap qalǵan, qorǵap qalǵan, muqalmas jigeri men tabandy eńbeginiń arqasynda rýhanı-ǵylymı aınalymǵa engizgen Beısembaı Kenjebaıuly edi. Kesh te bolsa, óz ornyn tapqan mynaý taǵzym taqta osyndaı qyran júrek adamǵa arnalyp otyr», dep sózin túıindedi ǵalymnyń shákirti, professor Qulbek Ergóbek.
ALMATY