Elde beıbit sherý týraly zań ázirlengen kezde sarapshylar birqatar damyǵan eldiń tájirıbesin alǵa tartyp, úlgi qylǵan edi. Osylaısha, Ulybrıtanııa, Germanııa sekildi memleketterdiń beıbit sherý týraly erejeleriniń keıbir tustaryn negizge ala otyryp, 2020 jyly «Qazaqstan Respýblıkasynda beıbit jınalystardy uıymdastyrý jáne ótkizý tártibi týraly» zań qabyldandy.
Bul rette zań qabyldanýy bar da, onyń oryndalýy bir bólek ekenin eskerýimiz kerek. Osy oraıda ózimiz kórgen Ulybrıtanııadaǵy jáne Qazaqstandaǵy beıbit jıyndardyń ótý barysyna toqtalsaq deımiz. Turǵyndardyń óz oıyn ashyq bildirip, beıbit sherýge shyǵýy damyǵan memleketterde azamattyq qoǵammen sanasýdy bildiredi. Ulybrıtanııada sońǵy kezde beıbit sherýler jıi uıymdastyrylyp júr. Qazirgi álemde oryn alǵan geosaıası turaqsyzdyq, qarjy daǵdarysy bıýdjettik sala mamandarynyń turmystyq jaǵdaıyna áser etti. Sherýge negizinen medbıke, poshta jáne temirjol qyzmetkerleri qatysyp jatyr. Olardyń qataryna muǵalimder de qosyldy. Osylardyń ishinen temirjolshylar búgingi kúni sherýdi turaqty túrde uıymdastyryp keledi. Bul oraıda jumys ornyndaǵy kásipodaqtyń qyzmeti zor, barlyq júk osyndaǵy qyzmetkerlerge túsetinin erekshe atap ótken jón. Mysalǵa, tumandy albıondaǵy kásipodaqtar men temirjol kompanııalary arasyndaǵy daý bir jyldan astam ýaqyt boıy jalǵasyp keledi. Temirjolshylar tómen jalaqy men eńbek jaǵdaılaryna narazy. Olar sherýlerge qatysýdan bas tartpaıdy. Olar basqalar sekildi beıbit sherýler joǵary jaqqa talap- tilekterin jetkizip, quqyqtaryn qorǵaıdy.
«Qyzmetkerler sherýge qatysqan kezde temirjol qyzmeti toqtatylady. Jolaýshylar qyzmet kórsetý kestesimen tolyǵyraq Ulttyq temirjol veb-saıtynan bile alady. Sherýlerdiń ótý ýaqyttary da jazylyp turady. Bizde Lankasterde sherýler ótken joq. London, Bırmıngem, Lıds sekildi iri qalalarda uıymdastyrylady kóbine», deıdi Lankaster qalasy Temirjol vokzalynyń kezekshi operatory Skot Smıt.
National Rail málimetteri boıynsha eger poıyz sherýge baılanysty toqtatylsa, keshiktirilse nemese basqa ýaqytqa aýystyrylsa, jolaýshy bıletti aýystyrýǵa nemese qaıtarýǵa quqyly. Sondaı-aq satyp alynǵan bılet basqa temirjol kompanııasynyń poıyzdaryna da jaramdy. Aıta keteıik, Ulybrıtanııada jolaýshylarǵa qyzmet kórsetetin elý shaqty mekeme bar.
The Guardian eger kásipodaqtar men temirjol operatorlary arasynda tólem, jumys qaýipsizdigi jáne eńbek jaǵdaılary týraly ortaq kelisimge qol jetkizilmese, sherýler 2023 jyldyń sońyna deıin jalǵasýy múmkin ekenin jazady.
Ulybrıtanııada sherýler «Qoǵamdyq tártip týraly zań» talaptaryna súıene otyryp uıymdastyrylady. Ol 1986 jyly qabyldanǵan. Sherýge shyǵýshy uıym, mekeme sherý ótetin kúnnen alty kún buryn jergilikti polısııaǵa jazbasha túrde eskertedi. Onda is-sharanyń bastalý ýaqyty, qansha saǵatqa sozylatyny, qatysatyn adam sany, ótetin jeri men marshrýty naqty kórsetiledi. Kóp jaǵdaıda polısııa eshqandaı zań buzýshylyqty anyqtamasa sherý ótkizýge ruqsat beredi. Dese de sherýdi toqtatýǵa quzyreti bar. Eger jıynnyń qoǵamdyq tártipsizdikke ákeletinin bilse sol óńirdiń Keńesine habarlasyp, memlekettik hatshynyń kelisimimen sherýlerdi 3 aıǵa deıin ótkizbeýge tyIym sala alady.
Al elimizde sherý beıbit jınalystar ótkizýge kelisimdi jergilikti atqarýshy organ beredi. Beıbit jınalysty uıymdastyrýshy jergilikti atqarýshy organǵa ótkiziletin kúnine deıin on jumys kúninen keshiktirilmeıtin merzimde qaǵaz jetkizgishte nemese elektrondyq sıfrlyq qoltańba arqyly kýálandyrylǵan elektrondyq qujat nysanynda tapsyrady. Jergilikti atqarýshy organ ótinishti qaraıdy jáne tirkelgen kúninen bastap jeti jumys kúni ishinde jıyndy uıymdastyrýshyǵa habarlaıdy. Alaıda eldegi kásipodaqtar beıbit jıyndy uıymdastyrýǵa asa qulyqty emes. Kóbine mekeme qyzmetkerleriniń ózderi shyǵady nemes jekelegen adamdar ǵana oılaryn ortaǵa salyp jatady.