Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy ózara vızasyz rejim kúshine endi. Qoǵamda buǵan qatysty kereǵar pikirler aıtylǵanymen, munyń týrızm salasyna tıimdi ekenin alǵa tartatyndar da bar. Máselen, bıyldyń ózinde elimizge Qytaıdan 84 myńnan asa týrıst kelip ketken. Al bul kórsetkish budan da ári ósedi deıdi sala mamandary.
Qytaıdaǵy «Qazaqstan týrızmi» jyly
Qytaıdyń Beıjiń qalasynda ótip jatqan COTTM (China outbound Travel&Tourism) halyqaralyq kórmesine otandyq delegasııa qatysyp, sheteldikterge elimizdiń týrıstik áleýetin keńinen tanystyryp jatyr. Jalpy kólemi 96 sharshy metr bolatyn otandyq stendi Týrızm jáne sport mınıstrliginiń tapsyrysy boıynsha «Kazakh Tourism» ulttyq kompanııasy, Almaty qalasy men Almaty oblysynyń týrızm basqarmalary uıymdastyrdy.
– «Kazakh Tourism» jáne Almaty qalasy jáne Almaty oblysynyń birikken stendi qytaılyq týrkompanııalardyń erekshe yqylasyna ıe boldy. О́zara vızasyz rejimniń engizilýine jáne 2024 jyldyń Qytaıdaǵy Qazaqstan týrızmi jylyna oraı biz eki eldiń týrıstik naryǵy tarapynan belsendilik artqanyn baıqap otyrmyz, – dedi Týrızm jáne sport vıse-mınıstri Erjan Erkinbaev.
Elimizdiń ulttyq stendi kórmege kelýshilerdi erekshe qyzyqtyrǵan. Ásirese qazaq batyrlarynyń beınesi, dombyra men qobyzda oryndalǵan ulttyq kúıler týrısterdi baýrap alǵan kórinedi. Sondaı-aq stendke kelýshiler ulttyq taǵamdarymyzdan da dám tatyp, mádenı mázirimizdiń máıegine erekshe mán beripti.
Statıstıkalyq málimetterge sáıkes pandemııadan keıin elimizge saıahattaıtyn Qytaı týrısteriniń aǵyny qalpyna kele bastaǵan. Máselen, ótken jyly elimizdegi qonaqúılerge 45 myńǵa jýyq qytaılyq týrıst qonǵan bolsa, bıyl olardyń sany eki ese ósken. Sonymen qatar «eQonaq» aqparattyq júıesiniń derekterinshe, 10 aıdyń qorytyndysy boıynsha Qytaı elinen 84 myńnan asa týrıst kelgeni naqtylanǵan.
Al Qytaı elinde bolyp jatqan is-sharaǵa elimizdiń týrıstik ındýstrııasynyń 25 ókili barǵan. Atap aıtsaq, onda 18 týroperator, 5 qonaqúı ıesi, 1 saýda ortalyǵy jáne «Global blue Tax free» qyzmetkerleri bar. Kórmege jyl saıyn Qytaı elinen 5 myń týrızm mamandary qatysady eken.
Qazaqstan-Qytaı arasyndaǵy ózara vızasyz rejim bıylǵy 10 qarashada kúshine endi. Týrızm jáne sport mınıstrliginiń málimetinshe, «Qytaıdaǵy Qazaqstan týrızmi jyly» aıasynda qytaılyq týrısterdi elimizge tartý úshin is-sharalar keshenin ótkizýdi josparlap otyr.
Irgeli uıym aıasyndaǵy yntymaqtastyq
Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń (ShYU) uıymdastyrýymen ótetin «Týrızm jyly – 2023» forýmy 23-26 qarasha aralyǵynda Qytaıdyń Shyńjań ólkesi, Úrimji qalasynda ótedi. Bul týraly ShYU bas hatshysy Chjan Mın málimdedi. Onyń sózinshe, forýmǵa múshe elderden týrızm salasynyń basshylary, ShYU-nyń baqylaýshylary men dıalogtik seriktesteri, halyqaralyq uıymdar, ulttyq týrıstik kompanııalardyń basshylary, bıznes-qaýymdastyq pen BAQ ókilderi qatysady.
– Pandemııa tek ShYU keńistiginde ǵana emes, búkil álemde týrızm salasyna úlken zııan keltirgeni sózsiz. Sondyqtan búginde bizdiń aldymyzda álemdik týrızmdi jańǵyrtý mindeti tur. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe elder 2023 jyldy Týrızm jyly dep jarııalady. Aldaǵy forýmda biz ShYU keńistiginde týrızm salasyndaǵy sharalardy jaqsartýǵa qatysty máselelerdi kóteremiz, – dedi bas hatshy.
Ol Almaty qalasyna ShYU-nyń 2023-2024 jyldarǵa arnalǵan mádenı jáne týrıstik astanasy mártebesi berilgenin erekshe aıtyp ótti.
– Qazaqstan ShYU-ǵa tóraǵalyq etý aıasynda ShYU keńistiginde týrızmdi damytý boıynsha naqty josparlardy qarastyrdy. Jaqynda Aqtaýda halyqaralyq týrıstik forýmy ótti. Bir sózben aıtqanda, biz týrızmniń jandanýyna senimmen jáne úmitpen qaraımyz, – dedi ol.
Esterińizge sala keteıik, 2023 jyldyń shildesinde Qazaqstan Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyq etý estafetasyn qabyldaǵan edi.
ADS – jaqsy ádis
BUU Dúnıejúzilik týrıstik uıymynyń (UNWTO) esebinshe, jahandyq týrızm pandemııaǵa deıingi deńgeıden 63% qalpyna kelgen. Áıtkenmen halyqaralyq týrıster sanynyń ósýi ár elde ártúrli. Uıym ekonomıkalyq qıyndyqtar men geosaıası jaǵdaıǵa qaramastan, halyqaralyq týrızmdi qalpyna keltirý 2023 jylda jalǵasady dep boljaǵan. UNWTO bul salada kóp másele qytaılyq týrısterdiń saıahatyn qalpyna keltirýge baılanysty bolatynyn málimdepti. О́ıtkeni Qytaı eli 2020 jylǵa deıin álem boıynsha týrızm naryǵyndaǵy eń iri el sanalǵan. Atap aıtqanda, ondaǵy týrızmniń qalpyna kelýi álemdegi, ásirese Azııa-Tynyq muhıty aımaǵyndaǵy týrızm sektorynyń qalpyna kelýine oń áser etedi deıdi uıym sarapshylary.
Qytaıda biraz jyldan beri «Approved Destination Status» dep atalatyn, ıaǵnı týrısterdi syrtqa shyǵarý saıasaty qalyptasqan. Bul – Qytaı týrısteri shetelderge saıahattap barýyna ruqsat berý jáne toppen saıahattaýǵa múmkindik jasaýǵa qurylǵan baǵdarlama. Iаǵnı eki memleket arasynda kelisim jasalyp, týrıster tobynyń qozǵalysy eki taraptan birdeı baqylanady. Eki jaqtyń talapqa tolymdy týrıstik operatorlary ózara kelisimshart jasap, Qytaı tarapynan týrısterdi jiberse, Qazaqstan tarapy sol týrısterdi qarsy alady.
– Qazir Qytaı álemdegi týrızm naryǵynda jetekshi memleket sanalady. Qazaqstan Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń statıstıka jónindegi komıtetiniń málimetinshe, 2016 jyly Qazaqstanǵa – 117 465, 2017 jyly 94 800 qytaılyq týrıst kelgen. Jalpy, búginde Qytaı saıahatshylary álem týrızminiń trendi sanalady. Olardy tartýǵa talpynatyn, qyzyǵýshylyǵyn týdyrǵysy keletin memleketter kóp. Sebebi Qytaı syrt elderge shyǵatyndar sany boıynsha álemdik rekord ornatyp qana qomaı, sapar barysynda eń kóp qarjy jumsaıtyn týrısterdiń sanatyna kiredi, – deıdi Eýrazııalyq Týrızm qaýymdastyǵynyń prezıdenti Rysty Qarabaeva.
Qazaqstan men Qytaı ADS kelisimine 2015 jyldyń 14 jeltoqsanynda qol qoıǵan edi. Qujatqa saı Qazaqstan men Qytaı tarapy týroperatorlar tizimin belgileıdi jáne osydan keıin týrısterge toptyq vıza beriledi, operatorlar óz kezeginde saıahatshylardy qatań túrde aldyn ala berilgen tizim boıynsha kirgizip, qaıta shyǵaryp salýǵa tıis.
2024 jyl Qytaıda resmı túrde «Qazaqstan týrızmi jyly» dep jarııalandy. Osy rette elimizge shyǵystan saıahatshylar kóptep keledi degen boljam bar. Jyl saıyn 150 mln-nan asa Qytaı azamaty shet- elderde qydyryp, 250 mlrd dollar jaratady eken. Biz de Qytaı saıahatshylarynyń qarjysyn qaqshyp qalsaq, nesi aıyp? Bul – otandyq týrızm úshin úlken múmkindik. Bul rette saıahatshylardy elge tartý úshin ınfraqurylymdy jaqsartyp, áýe reısterin kóbeıtý kerek deıdi sarapshylar. Vızasyz tártiptiń engizilýi de barys-kelistiń artýyna yqpal etpek. Qazirdiń ózinde elimizdiń kórikti jerlerin tamashalaýǵa «qytaılyq qonaqtar» kelip jatyr.
Vızasyz, biraq rızasyz...
Qytaıdyń Shanhaı qalasynda qarjy salasyn oqyp kelgen, ekonomıst Dosbol Nurahmet vızasyz rejimnen úrke qaraýdyń qajet joq ekenin aıtady.
– Bul máseleniń ártúrli jaqtary bar. Tıimdi, tıimsizi de joq emes. Ekonomıkalyq turǵydan aıtqanda, munyń Qazaq eline paıdaly tustary da bar. Birinshiden, teńge men ıýannyń arasynda biraz aıyrmashylyq bar, ıaǵnı ıýan – qundy valıýta. Mysaly, bizdiń eldiń azamattary Qytaıǵa kóptegen sebeppen qatynap jatady. Oqý, saıahat, emdelý, saýda-sattyq jáne týysshylap baratyndar bar. Olar Qytaıdyń vızasyn alýǵa biraz shyǵyndalady. Al ekonomıkasy ósken Qytaı azamattaryna Qazaqstan vızasyn alý qıyn emes. Eki eldiń de bir-birine múddeli tustary kóp. Bizdiń shıkizat olarǵa qajet, al bizdiń olardan alatyn zatymyz odan da kóp. Sondyqtan muny da baıqap kórgen durys, – deıdi ol.