Belgili memleket jáne qoǵam qaıratkeri Jánibek Káribjanovtyń «Jadymda jaqsy jyldarym» atty ómir jolyn baıypty baıandaǵan kitabynan: «Men Torǵaı dalasynda eńbektiń bastaýysh mektebin bitirgendeı boldym. Astyq ósirýdi, asyl tuqymdy maldy baptaýdy, aýyldaǵy reformalardy uıymdastyryp júrgizýdi, halyqpen tyǵyz jumys isteýdi úırendim», degen joldardy oqydym.
Bul onyń aına qatesiz shyndyǵy edi. О́ıtkeni men osynyń kýási boldym. Sonaý 1980-jyldardyń basynda onyń sanaly ǵumyrynyń bes jyldaı ýaqyty osy tarıhı ólkede ótip, aldaǵy basshylyq qyzmetine azyq bolarlyqtaı negizi qalandy.
Sol kezdegi odaqtyń astanasy Máskeýden jańadan ashylyp, qalyptasý ústindegi burynǵy Torǵaı oblysyna jas mamannyń kelýi, jaı ǵana maman emes, ǵylym kandıdaty degen dárejesi bar jáne kıbernetıka dep atalǵan sırek salanyń ǵylymı qyzmetkeriniń kelýi – sol kezdegi oblystyq aýyl sharýashylyǵy basshylyǵynyń úmiti men kúdigin qatar oıatqan tárizdi. Ony synap kórgisi kelgen bolý kerek, oblys ortalyǵynan shalǵaıdaǵy – 400 shaqyrym jerdegi «Zarıa kommýnızma» dep atalatyn keńsharǵa bas ekonomıst etip attandyrdy. Odan tartynbaǵan jas ǵylym kandıdaty ózi sııaqty jas maman – mektep muǵalimi, jan jary Banýdy qasyna ertip alyp, qala tirshiligin aýylǵa aıyrbastap júre berdi. Osylaısha, alǵa qoıǵan arman-maqsat jolynda qol ustasqan jarasty jup jastyqqa tán is-qımylyn da kórsetip edi. Búginde pedagogıka ǵylymynyń doktory, professor atanǵan Baný ómirlik serigi Jánibekpen birge aýyl tirliginiń qıynshylyǵyn birge bólisip, jergilikti mekteptiń aıtýly muǵalimi atandy. Tabıǵaty qatań óńirdiń qıyn turmysyna, aýyldyń mazasyz ómirine tez tóseldi. Qysta úıdiń peshin jaqsa, jazda aýlada baý-baqsha ekti, qorada azyn-aýlaq mal ustap, sıyr saýýdy da úırendi.
Meniń de Jánibekpen tanystyǵym sol kezden bastaldy. Ol bul kezde «Zarıa kommýnızma» sovhozynda bas ekonomıst bolyp istegen eki-úsh jylda óziniń qolynan is keletinin tolyq tanytyp, Panfılov atyndaǵy keńsharǵa dırektor bolyp taǵaıyndalǵan kezi. Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy bastyǵynyń birinshi orynbasary bolyp isteıtin men de Jánibek Káribjanovtyń jańa sharýashylyq basshysy retindegi is-qımylyn, aıaq alysyn baıqap júrdim. Onyń ústine ózimmen jasy da qatarlas, ozyq oıly azamatpen birden aralasyp, oı-pikirimizdi bir-birimizge emin-erkin aıtatyn boldyq. Jánibek óte bastamashyl boldy, aýdan, oblys basshylary da onyń jaqsy isterin qoldap, únemi nazarda ustady. Sharýashylyqtyń jańa turǵydaǵy jas basshysy eksperıment jasaýdan qoryqpaı, ǵalymdarǵa tán tabandylyq tanytty. Neni bolsa da ǵylymı turǵydan oılady, oıǵa alǵan sharýasyn naqty túrde júzege asyryp, ómirge engizýge jáne onyń ekonomıkalyq turǵydan tıgizetin paıdasyna kóz jetkizýdi túpki maqsat etti. Onyń osy qasıetterin birden baıqaǵan oblys basshylary bul jerde de ony kóp otyrǵyzbady.
Bir ókinishtisi, jas dırektordyń Panfılov keńsharyn kóterip, oblys, respýblıkaǵa tanymal jańa turǵydaǵy sharýashylyq jasaýyna quryǵanda 3-4 jyl ýaqyt berilmedi. Biraq bir qýanarlyǵy, onyń aýyl sharýashylyǵyna qatysty ozyq oılaryn oblystyq deńgeıde júzege asyrýǵa múmkindik týdy. Sol kezde alty birdeı salanyń basy biriktirilip qurylǵan quzyry mol jańa qurylym – Torǵaı oblystyq agroónerkásip komıteti tóraǵasynyń birinshi orynbasary qyzmetine shaqyryldy. Jánibek bul jańa iske de bel sheshe kiristi. Oblys kólemindegi sharýashylyqtardyń ekonomıkalyq ómirine ózgeshelikter engizip, jańasha jumys isteýdiń tıimdi tásilderin birte-birte engize bastady. Onyń osy bastamashyldyǵy bul joly da bastaǵan isti aıaǵyna deıin jetkizýine kedergi keltirgendeı boldy. Ol taǵy da osyndaı jańashyldyǵymen endi respýblıkadaǵy aýyl sharýashylyǵy basshylarynyń kózine túsip qalyp edi. Olar ony Qazaq KSR Memlekettik agroónerkásip komıteti tóraǵasynyń birinshi orynbasary – Qazaq KSR mınıstri laýazymyna alyp ketti.
1982 jyly keńshardyń bas ekonomısi bolyp aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy eńbek jolyn bastaǵan Jánibek Káribjanov 1987 jyly bas-aıaǵy 5 jylda respýblıkaǵa tanymal úlken laýazym ıesi bolyp shyǵa keldi. Onyń qyzmetiniń osylaısha shapshań óskenine ony jaqsy tanyp, aralasyp, dos-jaran bolyp qalǵan bizder qýansaq ta, Jánibek sekildi talantty da tabandy azamattyń turaqtap, nátıjeli jumys isteýine múmkindik tolyq berilmedi. Ol kezde memleket tarapynan usynylǵan qyzmetterden tartynsań, joǵary basshylar durys túsine bermeıtin. Keıde oılaımyn, meniń osy Jánibek dosymdy da osyndaı saıasattyń salqyny sharpyp ótti-aý dep. Sonaý Omby aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirip, 1971 jyldan aǵa ınjener, aǵa ekonomıst bolyp bastalǵan eńbek joly 2011 jyly Parlament Májilisi tóraǵasynyń orynbasaryna deıin jemisti jalǵasty. Ol barlyq ýaqytta ózine berilgen qyzmetti abyroımen atqardy. Jolynan jańylǵan, ne bolmasa jaman atqa ıe bolǵan kezderi bolǵan emes. Táýelsiz elimizdiń eń bir kúrdeli kezeńderinde kúrmeýi qıyn isterdi atqarýyna da týra keldi. Eshteńeden tartynbaı, tabandylyqpen qyzmet etken elge tanymal memleket qaıratkerleriniń biri osy Jánibek Káribjanov ekenin halqymyz jaqsy biledi. Sol kezeńderde 2 ret mınıstr, 3 ret burynǵy Kókshetaý, Aqmola, Shyǵys Qazaqstan oblystarynyń ákimi, 3 ret Premer-mınıstrdiń orynbasary, Qytaı sııaqty álemdik derjavada Qazaqstannyń Tótenshe jáne ókiletti elshisi bolyp qyzmet etti. Bul jerde ol ózin jańa qyrynan kórsetti. Memleketimizdiń ustanǵan baǵytyn salıqaly da salmaqty saıasatker retinde tanyta bildi.
Jánibek Káribjanov 70 jasqa tolǵan mereıtoıy qarsańynda «Jadymda jaqsy jyldarym» dep atalatyn kitaby jaryq kórdi. Onda onyń joǵaryda aıtylyp ótken alǵashqy eńbek joldarynan bastap, ómir jolynyń barlyq kezeńi taraý-taraý bolyp tarqatylyp, ádemi úılesimmen baıandalady. Ásirese ata-ájesi men áke-sheshesiniń aıaly alaqany men aǵaıyn-týystarynyń qamqorlyǵy, Reseı jerindegi aıadaı qazaq aýylynyń birligi men tirligi, ulttyq qundylyqtardy saqtap qalýdaǵy is-áreketteri úılesimdi kórsetilgen. Men óz basym eline keıingi jyldarda jıi baryp turatyn Jánibekpen birge onyń týyp-ósken jerin, oqyǵan mektebin, jas kezinde aralasqan jora-joldastaryn kórip, naǵyz qazaq aýylyn, ulttyq qundylyqtaryn saqtaı bilgen el adamdaryn kórip tańǵaldym. Ardaqty dosymnyń júreginen oryn alǵan ultymyzǵa tán qasıetterdiń qaı jerden bastaý alǵanyn túsindim. Aıadaı ǵana qazaq aýylynan shyqqan Qoshke Kemeńgeruly, Jumabaı Shaıahmetov, Fazyl Káribjanov sııaqty elge belgili tulǵalardyń ónegeli joldary onyń týǵan jerinde saırap jatyr.
Osyndaı tanymal, elge adal qyzmet atqarǵan Jánibekteı jaısań azamattardyń qarapaıym da, túsinikti tirligi, dúnıetanymy men adamdyq qalpyn tanytyp turatyn týyndylary da kerek eken. Mundaı kitap óziń úshin, ózińniń qyzmetińdi elge tanytý úshin emes, eń aldymen, óziń ómir súrgen orta men adamdardy taný úshin, olardy ardaq tutyp, jaqsy isteri men qasıetterin taný úshin jazylatynyna taǵy kózim jete túskendeı. Bul turǵydan da Jánibek jaqsy áser qaldyryp, ózi úlgi tutqan ardaqty aǵalary B.Áshimov, M. Saǵdıev, K. Salyqov, K. Áýbákirov. Ǵ. Erjanov, M.Babaev tárizdi abzal jandardyń tárbıelik máni zor ǵıbratty sátteri týraly tolǵanypty.
Jalpy, Jánibek Káribjanovtyń elge sińirgen eńbegi men memleket jáne qoǵam qaıratkeri retindegi atqarǵan san salaly qyzmeti týraly basqa da aıtýly azamattar az aıtyp jatqan joq. Sondyqtan da men onyń memlekettik qyzmettegi zor eńbekterine tereńdep barmaı otyrmyn. Eń bastysy, onyń jasaǵan qyzmetin el jaqsy biledi. Qaıda barsa da aldy ashyq, júzi jarqyn. Búgingideı saıabyr tartqan sarabdal shaqta bul asa mán beretin jaǵdaı. Jasaǵan jaqsy isteriń aldyńnan shyǵar-shyqpas. Ony bireý biler, bireý bilmes. Al sátsiz qadamdaryń men qolaısyz jaǵdaılar aldyńnan shyǵyp, kóldeneńdep jatsa, jas ulǵaıǵan shaqta adamdy sol alańdatady. Jánibek qaı iste de oń-solyn tanyp baryp sheshim qabyldaıtyn, asyǵystyqqa bara bermeıtin basshy boldy. Halqymyz «Aqyryn júrip, anyq basatyn azamat» dep osyndaı baıypty jandardy aıtsa kerek. Jánibek qaı jerde bolsa da, eńsesi bıik, óziniń azamattyq qalpyn saqtaǵan elimizdegi sanaýly qaıratkerlerimizdiń biri.
Amankeldi SADYRBEKOV,
eńbek ardageri, Qostanaı oblysynyń qurmetti azamaty
ASTANA