Elimizde elektrondyq kommersııa sektory syrtqy faktorlarǵa beıimdelýdiń joǵary deńgeıin kórsete otyryp, jedel qarqynmen ósip keledi. Byltyr naryq kólemi 2 trln teńgege (4,2 mlrd dollar) jaqyndap, salanyń óńirdegi kóshbasshylyq pozısııasyn nyǵaıta tústi.
Jibek jolynyń saýda torabynda strategııalyq ornalasýymen Ortalyq Azııa tarıhı turǵyda túrli ekonomıkalyq landshaftarǵa ıe. Tabıǵı resýrstarǵa ‒ munaı men gazǵa baı óńirde shıkizat pen energııa tasymaldaýshylar eksporty ulǵaıa beretini aıqyn. Degenmen ınfraqurylym tapshylyǵy, ekonomıkany ártaraptandyrýdyń jetkiliksizdigi sekildi faktorlardyń keri áseri de joq emes. Ortalyq Azııa naryǵynda usynylǵan dástúrli rıteıldiń joǵary deńgeıine, sondaı-aq sıfrlandyrýdyń baıaý damýyna baılanysty ınternet arqyly satýdyń úlesi aıtarlyqtaı tómen bolyp qalýda. Soǵan qaramastan Qazaqstannyń kórsetkishteri álemdik deńgeıge saı keledi.
Eýrazııanyń qaq ortasynda ornalasqan elimiz Shyǵys pen Batys arasyndaǵy kópir sanalady. Bul erekshelik respýblıkamyzdy aımaqtaǵy keń tutynýshylyq bazaǵa qol jetkizgisi keletin kompanııalar úshin tartymdy etip otyr. Sıfrlyq tólemderdiń jappaı qoldanylýy, ınternettiń aýqymdy ený úrdisi (2022 jyly 89,2%) jáne smartfondardyń keń taralýy onlaın satyp alýlar jasaý úshin qolaıly jaǵdaı týǵyzyp, naryqtyń serpindi ekojúıesin qalyptastyrýǵa áser etti. Sonymen qatar transshekaralyq elektrondyq kommersııany, halyqaralyq kompanııalardyń neǵurlym keń Eýrazııalyq óńirge shyǵýyn qamtamasyz etý arqyly Qazaqstan óz yqpalyn elden tysqary jerlerde de baıqata bastady.
Bıyldyń birinshi jartyjyldyǵyndaǵy iri naryq oıynshylarynyń ósý qarqyny men sońǵy jyldardaǵy úrdisterge negizdelgen Baker Tilly boljamdaryna sáıkes 2023 jyly e-commerce naryǵynyń kólemi 2,4 trln teńgeni (5 mlrd dollar) quraýy múmkin. О́sýdiń negizgi draıveri marketpleıster bolyp qala bermek. О́nimderdiń keń túri men olardy bólip satyp alý múmkindiginiń bolýy bul segmentti jyldan-jylǵa ózekti etýde. Elektrondyq kommersııanyń belsendi ósýiniń bastalýymen marketpleıster úlesiniń ósý úrdisi baıqalady (2022 jyly – 60%), bul basqa segmentter úlesiniń tómendeýine áser etedi. E-grocery (azyq-túlik jetkizý) segmentinde aıtarlyqtaı ósý boljanýda, óıtkeni ınternet arqyly qajetti taýarlardy satyp alý iri qalalar turǵyndary úshin qolaıly bolyp qalýda. Alaıda iri qalalarda elektrondyq kommersııanyń qaryshtaýy baıqalsa, shalǵaı aımaqtardyń resýrstarǵa qoljetimdiligi shekteýli. E-grocery men darkstordy damytý ‒ naryqtaǵy erekshe nazar aýdararlyq úrdis. Sońǵy jyldary azyq-túlikke onlaın tapsyrystar kóleminiń aıtarlyqtaı ósýi baıqaldy. Suranystyń artýy taýardy 15-30 mınýt ishinde jetkizetin oıynshylar úshin de eleýli serpilis boldy.
Qazaqstandaǵy e-com naryǵy standartty emes jaǵdaılarda qalyptasty. Mysaly, tutynýshylardyń bir jerde ártúrli qajettilikterge qol jetkizýin jeńildete otyryp, elektrondyq kommersııanyń qarjylyq jáne qarjylyq emes qyzmetteriniń aralas ekojúıesin usynǵan ekinshi deńgeıdegi bankter naryqtaǵy negizgi oıynshylar boldy. Biregeı geografııalyq mindetterdi sheshý úshin otandyq e-com sektory marshrýttardy ońtaılandyrý tehnologııalaryna, naqty ýaqyt rejiminde qadaǵalaýǵa, qoımalar jumysynyń tıimdiligin arttyrýǵa, sondaı-aq E2E jáne jetkizý pýnktteriniń logıstıkasyn keńeıtýge den qoıa otyryp, ınnovasııalyq logıstıkalyq sheshimderdi engizip jatyr.
Sarapshylar qaýymy keıbir oıynshylar elimizdegi úderisterdi oqshaýlaı bastaıtynyn, halyqaralyq kompanııalar qoımalardy, fýlfılment-ortalyqtardy jáne berý núktelerin belsendi túrde ashatynyn boljaıdy. Bul logıstıkalyq segment arqyly elektrondyq kommersııanyń damýyna yqpal etip qana qoımaı, halyqty jumyspen qamtý úshin de mol múmkindik týǵyzady. Sondaı-aq naryqtyń jalpy damýymen birge tutynýshylyq minez-qulyq ta ózgeredi. О́sip kele jatqan kóparnaly úderis tutynýshylardyń fızıkalyq jáne sıfrlyq arnalarmen biryńǵaı tájirıbege degen qajettilikterin qanaǵattandyrý, sonymen birge yńǵaılylyqty arttyrý jáne jekelendirilgen satyp alý tájirıbesin qamtamasyz etý arqyly kompanııalardyń tutynýshylarmen ózara árekettesýin ózgertedi.
Jasandy ıntellekt, VR/AR tehnologııalar, jetildirilgen logıstıka jáne kóparnaly bólshek saýdanyń áleýetti ıntegrasııasymen, neǵurlym serpindi, tutynýshyǵa baǵdarlanǵan naryqtyń damýymen otandyq oıynshylar Ortalyq Azııa elderiniń naryqtaryna shyǵyp, búkil Eýrazııalyq óńirdiń ekonomıkalyq qarym-qatynasyna áser ete alady. Bul rette elimizdiń transshekaralyq elektrondyq kommersııa jáne saýda salasyndaǵy óńirlik yqpaly arta bermek.