Ortalyq kommýnıkasııa qyzmetinde Jetisý oblysynyń ákimi Beıbit Isabaev baspasóz máslıhatyn ótkizip, óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy jóninde baıandama jasady. Sondaı-aq jýrnalısterdiń aımaqqa qatysty qoıǵan suraqtaryna jaýap berdi.
Iri jobalar
Bıylǵy 6 aıdyń qorytyndysy boıynsha jalpy óńirlik ónimniń kólemi 12,6%-ǵa ósip, 695,5 mlrd teńgeni quraǵan. Jyldyń 10 aıynda barlyq ındıkatorlar boıynsha jospar artyǵymen oryndalypty. «Ekonomıkanyń ósý qarqyny 112,9%-ǵa jetti. Bul – respýblıkadaǵy eń joǵary kórsetkishtiń biri. Qurylys jumysynyń kólemi 1,5 ese ulǵaıdy, turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý – 22,6%. Oblys ekonomıkasyna 20% ósimmen 240,7 mlrd teńge ınvestısııa tartyldy, jeke ınvestısııalar – 143,4 mlrd teńge. Memlekettik bıýdjetke 241 mlrd, respýblıkalyq bıýdjetke 180 mlrd teńge tústi. Sondaı-aq jergilikti bıýdjet túsimderi 25% ósip, 60 mlrd teńgeni qurady», dedi B.Isabaev.
Bıyl oblystyń agroónerkásip keshenin damytýǵa 31,9 mlrd teńge baǵyttalypty. Onyń 25,4 mlrd teńgesi – sýbsıdııalar. Dándi daqyldar 324 myń gektarǵa sebilip, 870 myń tonna astyq jınalǵan. Ortasha ónimdiligi – gektaryna 27 sentner. Bul respýblıka boıynsha joǵary kórsetkish eken. Aldaǵy eki-úsh jyl kóleminde óńirde 1 mln tonna dándi daqyl jınaýǵa múmkindik bar kórinedi. Mal basynyń barlyq túrleri men ónim óndirisiniń ósimi artyǵymen qamtamasyz etilgen. Tórt túliktiń sany 3,2 mln basqa jetipti.
«Oblysta 120 aýyl sharýashylyǵy ónimin óńdeý kásiporny jumys isteıdi. Olar 10 aıda 70,2 mlrd tg azyq-túlik óndirdi. О́ńirdegi aýyl sharýashylyǵy shıkizatynyń 35%-y oblystaǵy kásiporyndarda qaıta óńdeledi. Aqsý qant zaýyty jóndeýden ótip, qaıta jumys isteı bastady. Qyzylshany sýbsıdııalaý normatıvi tonnasyna 15 myńnan 25 myń teńgege deıin ulǵaıtyldy. Bul qant qyzylshasynyń alqabyn 2 ese kóbeıtip, 8,5 myń ga deıin jetkizýge múmkindik berdi. Bıyl qant zaýyttaryna 330 myń tonna tátti túbir ótkizilip, jyl sońyna deıin 42 myń tonna qant óndirý josparlanǵan. Buǵan qosa qant quraǵynan 29 myń tonna qant óńdeledi. Barlyǵy – 71 myń tonna», dedi oblys ákimi.
Oblysta «Iri jobalar» boıynsha aldaǵy eki jylda 25 mlrd teńgege 10 iri joba iske asyrylady eken. «Aýyl amanaty» jobasy aıasynda bıýdjetten 3,2 mlrd teńge bólinip, ıgerildi. Joǵary ónimdi daqyldar alqaptaryn ulǵaıtý úshin sý sharýashylyǵynyń 11 nysanynyń qurylysy júrgizilip, 16 obektiniń jobalaý-smetalyq qujattamasy ázirlenip jatyr.
О́nerkásipti damytý
О́ńirde 535 kásiporyn tirkelgen, onda 26 myńnan asa adam jumys isteıdi. Onda óńdeý sektorynyń úlesi 80%. Negizinen ashytqy (ýyt), elektrli akkýmýlıatorlar, joǵary voltty elektr taratý jelilerine arnalǵan temir betondy jáne metall tirekter óndiriledi. Oblys qurylǵannan beri 23 jańa kásiporyn iske qosylyp, istep turǵan 5-ýi keńeıtilgen, sóıtip, 759 jańa jumys oryndary ashylypty. «Bıyl quny 39 mlrd teńge bolatyn 12 kásiporyn iske qosylyp, 500-den astam jumys orny qurylady. Olar – «Almaz Keramıks», «Maıamı Solar» jáne «EcoWattAKA» jel elektr stansasy. Bizdiń balamaly energetıkany damytýda áleýetimiz zor. Oblys aýmaǵynda Jońǵar qaqpasy aýmaǵynda qýaty 1GVt iri jel elektr stansasyn salý jospary bar. Oǵan Saýd Arabııasynan 883,5 mlrd teńge ınvestısııa tartylady. Qazir daıyndyq jumystary júrip jatyr», dedi óńir basshysy.
Taý-ken salasyn damytýda metallýrgııa kombınatynyń qurylysy iske asyryla bastapty. Onyń quny – 1,3 trln teńge, qýaty jylyna 860 myń mys konsentratyn óndirýge jetedi, 2 myńnan asa jumys orny ashylady eken. Qazir qural-jabdyqtar men taýarlardy saqtaý úshin qoımalar men basqa da tehnıkalyq ǵımarattardyń qurylystary aıaqtalǵan.
«Kombınattyń qurylysy 2025 jyly bastalyp, 2 jylda aıaqtalady. Jalpy, oblystyń 2030 jylǵa deıingi ınvestısııalyq portfeline quny 2,2 trln teńge bolatyn, 9 myńnan astam jumys ornyn ashatyn 184 joba engizilgen. Oblys aýmaǵynda «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA men «Qorǵas» HShYO jumys isteıdi. Onda qazir 2030 jylǵa deıin ınvestısııasynyń jalpy kólemi 622 mlrd teńge bolatyn 52 jobany iske asyrý josparda tur. Sondaı-aq kólik-logıstıka salasyna iri ınvestorlardy tartyp, óńirdiń tranzıttik áleýetin damytý oıda bar. Máselen, «Dostyq» stansasynda quny 12 mlrd teńge, qýaty 150 myń konteınerlik «ETT Dostyk» JShS-nyń mýltımodaldy kólik-logıstıkalyq ortalyǵy salyndy. Taǵy eki kópfýnksıonaldy júk tıeý termınaly perspektıvaly jobany júzege asyramyz. Onyń quny – 68,6 mlrd teńge, jalpy qýaty – 650 myń konteıner», dedi B.Isabaev.
Oblysta shaǵyn jáne orta bıznesti damytý jaqsy jolǵa qoıylǵan. Búginde 59 myń shaǵyn jáne orta bıznes sýbektisi tirkelip, onda 110 myń adam jumys isteıdi eken. О́nimdegi shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesi – 31%. Aldaǵy eki jylda bul kórsetkishti 5-7%-ǵa arttyrý mejelenip otyr. 10 aıda oblysqa kelgen týrıster sany 2 mln adam, onyń 1,5 mln Alakólge kelgen.
«Infraqurylymdy damytý maqsatynda Alakól men Balqashqa aparatyn «Taldyqorǵan – О́skemen», «Úsharal – Dostyq», «Lepsi – Balqash jaǵalaýy», «Almaty – О́skemen – Lepsi – Aqtoǵaı» joldarynyń qurylysy aldaǵy jyly aıaqtalady. Keler jyly Balqash jaǵasynda ınjenerlik-kommýnıkasııalyq jelilerdiń qurylysy bastalady. Sóıtip, 2025 jyldan bastap demalys oryndary, qonaqúıler salyna bastaıdy. Ekologııalyq týrızmdi damytý maqsatynda bıyl «Altynemel» ulttyq parki aýmaǵynda quny 2 mlrd teńge turatyn vızıt-ortalyǵy salyndy. Shańǵy-bıatlon keshenin salý jáne Burhanbulaq sarqyramasyna deıingi joldy jóndeýge jobalyq qujat ázirlenip jatyr. Osy syndy birqatar ıgi jobalar qolǵa alyndy», dedi oblys ákimi.
Inklıýzıvti ıgi ister
Qoljetimdi turǵyn úı, sapaly aýyz sý, gazdandyrý, jol salý halyqtyń ómir súrý deńgeıin arttyrýǵa qajet. Turǵyn úı alý kezeginde 30 myń adam tur. 15 myńnan astamy Taldyqorǵanda kezekte eken.
«Bıyl 323 myń sharshy metr úı paıdalanýǵa beriledi. Maqsatymyz – 4-5 jylda kezekte turǵandar sanyn 40-50% azaıtý. Jyl sońyna deıin 199,5 shaqyrym oblystyq jáne 80 eldi mekenniń joldary jóndeledi. Nátıjesi jaqsy jáne qanaǵattanarlyq jaǵdaıdaǵy avtojoldar úlesi 93 paıyzǵa jetedi. Jyl sońyna qaraı 2 aýyl ortalyqtandyrylǵan sý júıesine qosylady, oblystyń taǵy 15 eldi mekeninde aýyz sýdyń sapasy jaqsarady. Gazdandyrýǵa jatatyn 192 eldi mekenniń 26-sy, Taldyqorǵan qalasyn qosqanda 298 myń adam gazǵa qol jetkizdi. Halyqqa áleýmettik qyzmet kórsetý jáne jumyspen qamtý, ınklıýzıvti qoǵam qurý sharasy da jalǵasyp jatyr. 29 myńdaı jumyssyz jáne ózin-ózi jumyspen qamtyǵan azamattar qyzmetke tartyldy. Jaz mezgilinen bastap Alakólde 6-18 jas aralyǵyndaǵy múgedektigi bar balalarǵa arnalǵan 35 oryndyq saýyqtyrý jazǵy lageri jumys isteı bastady. Taldyqorǵan qalasynda «Qamqorlyq» qorymen birlesip aýtızm jáne basqa da aqyl-oı kemistigi bar balalarǵa arnalǵan ortalyq jáne múgedektigi bar azamattarǵa arnalǵan «Asar» sporttyq-ońaltý kesheni ashyldy. Búginde Taldyqorǵan qalasy boıynsha 300 adamǵa, onyń ishinde 54 balaǵa ońaltý qyzmeti kórsetilip jatyr», dedi B.Isabaev.
Bilim, mádenıet jáne salamattylyq
О́ńirde apatty jáne úsh aýysymdy mektepter joq. Alaıda beıimdelgen mektepterdiń problemasyn sheshý ózekti eken. Osy jyly josparlanǵan 6 mekteptiń 5-eýi iske qosylǵan.
«Jyl sońyna deıin taǵy 1 200 oryndy bir mektep paıdalanýǵa beriledi. Sondaı-aq 5 mekteptiń qurylysy júrgizilip jatyr. Jalpy, 2026 jylǵa deıin 21 jańa mektep salynady. Densaýlyq saqtaý salasynda 8 nysannyń qurylysy júrip jatyr. Onyń 2-eýi bıyl qoldanysqa berildi. Qalǵandary kelesi jyly tapsyrylady. Oblysta barlyǵy 361 medısınalyq mekeme bar. Mádenıet jáne sport salalarynda 18 nysan turǵyzylý ústinde. Onyń 8-i paıdalanýǵa berildi. Sonymen qatar bıyl jyl sońyna deıin jergilikti bıýdjet esebinen 4 blokty-modýldik sport kesheni ornatylady. Jeke demeýshiler esebinen Taldyqorǵan qalasynda «Jetisý Arena» jyl boıǵy jabyq muz arenasy iske qosyldy, «Jetisý» voleıbol klýby úshin 4 qabatty turǵyn úı jyl sońynda beriledi. Ústel tennısi ortalyǵy kelesi jyly bitedi», dedi óńir basshysy.
Oblys ákimi óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń kórsetkishteri men aldaǵy maqsat-mindetterin jan-jaqty qorytyp aıtty.
«Árıne, jańadan qurylǵan óńirdiń barlyq problemalyq máselesi sheshildi deýge áli erte. Turǵyn úımen qamtamasyz etý, aýylsharýashylyq jerleri máselesi, aýyl ishindegi joldardyń sapasy, gazdandyrý, oblysqa ınvestısııa tartý, Taldyqorǵan qalasyn abattandyrý, úılerdiń shatyry men fasadyn jóndeý boıynsha aldymyzda áli de atqaratyn is jetkilikti. Túrli saladaǵy jumys barysynda jiberilgen olqylyqtar men kemshilikter bolsa, túzep, halyqtyń laıyqty ómir súrýine jaǵdaı jasaýǵa kúsh salýdamyz. Zań ústemdigin qamtamasyz etip, halyqpen ashyq, ádil jumys isteıtin bilikti, jaýapkershilikti moınyna ala biletin jergilikti bılik organdarynyń qyzmetin uıymdastyrý – meniń eń basty mindetim», dep sózin túıindedi B.Isabaev.