Balalarǵa arnalǵan kontent qalaı taldanady?

Mysaly, AQSh-ta 8 jasqa tolmaǵan balalardyń medıa tutynýyn zertteıtin «Common Sense» sanaǵy bar. Joba ame­rı­kalyq balalarǵa medıanyń áserin anyqtaý maqsatynda júr­giziledi. Al Ońtústik Koreıa­da mek­tep jasyna deıingi bala­lar­dyń sıfrly medıany tuty­ný tendensııalaryn taldaý nátı­jeleri boıynsha arnaıy zert­te­ýi bar. Bul taldamada bala­lar­dyń medıa qurylǵylaryn qoldanýynyń ýaqyt jıiligine jáne jynystyq erekshelikterine basa nazar aýdarylady. Zertteý nátıjelerine súıensek, Koreıada mektep jasyna deıingi balalar ara­synda mýltımedııalyq qu­ryl­ǵylardy paıdalanýdyń ósý tendensııasy baıqaldy.

Balalardyń medıa tutynýyn zertteýdi elimiz de qolǵa aldy. 2021 jyly osy salany zerde­leý­degi alǵashqy keshendi joba­nyń «Balalar jáne medıa­tu­tyný-2021» zertteýiniń nátı­je­sinde balalardyń ınternet, teledıdar jáne ádebıettegi kon­tent­ke degen qyzyǵýshylyǵy týra­ly suraqtarǵa jaýap alynyp, olardy jas erekshelikteri, son­daı-aq áleýmettik medıa men mes­sendjerlerde ótkizgen ýaqyt taldanǵan.

Balalar taqyrybyndaǵy álem­­­degi irgeli zertteýlerdiń biri – brı­­­tandyq «Ofcom» (Office of Communications) medıaretteýshisi jyl saıyn júrgizetin «Balalar men ata-analar: medıany paıda­lan­ýy jáne oǵan degen kózqaras týraly esep». Zertteý ádisnamasy ınternette otyratyn balalardyń ádetterin, medıa saýatyn; osy taqy­ryptarǵa qatysty ata-ana­lar­dyń oıyn anyqtaıtyn úsh onlaın saýaldamany qamtydy.

Osy zertteýdiń 2022 jylǵy qorytyndylarynyń biri uıaly telefon men planshet – 3 pen 17 jas aralyǵyndaǵy balalar arasynda eń kóp qoldanylatyn (10 balanyń 7-eýi) qurylǵy ekeni anyqtaldy. Degenmen jasqa baı­lanysty aıyrmashylyqtar baı­qalady: 12 jasqa deıingi bala­lar planshetti jıi qoldanady (shamamen 10 balanyń 8-i), al 12 men 17 jas aralyǵyndaǵy bala­lar­dyń kóbi (10 balanyń 9-y) ınternetke qosylý úshin uıaly tele­fondy paıdalanady.

Beınehostıng platfor­ma­laryn paıdalaný 3 pen 17 jas araly­ǵyndaǵy (95%) bala­lar­dyń arasynda keń taral­ǵan. Olar kontentti qaraý úshin beıne­hos­tıngti jıi paıdalan­ǵa­ny­men, óz­deri túsirgen beınelerdi jarııa­laı­tyndar úlesi áldeqaıda az.

Balalardyń jıi jasaıtyn onlaın áreketterdiń biri (3 pen 17 jas aralyǵyndaǵy 8/10-i) – ha­bar­lama jiberý nemese beıne­daýys­tyq qońyraýlar shalý úshin mes­sendjerdi paıdalaný. Bala­lar­dyń jasy ulǵaıǵan saıyn olardyń qoldaný kórsetkishteri de artty. Strımge arnalǵan qol­danbalar men saıttardy paıda­laný – eresek toptar arasynda áleý­­­mettik medıany paıdalaný sııaq­ty joǵary bolmasa da, kish­ken­­taı balalarǵa qaraǵanda bir­shama joǵary zertteý qorytyn­dy­larynyń biri.

Balalardyń medıany tutynýy týraly álemdik zertteýler negi­zinen birdeı taqyrypty, maqsat­tar men mindetterdi qamtıdy, sondyqtan olar bir-birimen jıi qıylysady. Sondaı-aq sholýda qarastyrylǵan barlyq zertteýdiń arasynda uqsastyqtar bar ekenin baıqaýǵa bolady. Atap ótsek, zertteý ádisi, zertteý nysany, ata-analardy zertteýge qosý.

AQSh, Ulybrıtanııa, Ońtús­tik Koreıa jáne Qyrǵyz Respýb­lı­ka­synda júrgi­zilgen zertteýler COVID-19 pandemııasynyń áse­rinen balalar arasynda aqpa­rat­tyq kommýnıkasııalyq teh­no­logııalardy (AKT) paıda­lanýdyń ózgerý dınamıkasyn kór­setedi. AQSh pen Uly­brı­tanııada júrgizilgen zert­teý­ler balalar arasynda medıa­tutyný­dyń ózgergenin ańǵar­ta­dy. Koreıa men Qyrǵyz Res­pýb­­lıkasynda júrgizilgen zert­teýler balalar arasynda elek­trondy qurylǵylar men medıa­tutynýdyń patterndaryn tal­daý­ǵa baǵyttalǵan.

Pandemııaǵa baılanysty en­gi­zilgen shekteý sharalary Qa­zaq­standa da aqparattyq teh­nologııalardy jáne medıa ónim­derdi tutynýda ózgerister alyp keldi. Aldyńǵy jyldarmen sa­lystyrǵanda 2020 jyly kom­mýnıkasııa qurylǵylaryn paı­dalanatyn balalardyń úlesi aıtarlyqtaı ósti. Bul Qazaqstanda álemdik tájirıbedegideı, balalar arasynda AKT paıdalaný­shy­lar­dyń deńgeıi kúrt óskenin ańǵartady. Statıstıkalyq derek­ter­den balalardyń sıfrly qurylǵylardy paıdalanýynda jańa tendensııalardyń bar ekenin ańǵarýǵa bolady. Alaıda sandyq derekter sıfrly quryl­ǵy­lar men mýltımedııalyq kontentti tutynýdyń sapasy men motı­va­sııa­sy týraly aqparat bermeıdi.

Aızat SERǴAZY,

Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń sarapshysy