Meńdiqara aýdanynyń Uzynaǵash aýlynda bir úıdiń qorasyna belgisiz jyrtqysh túsip, on shaqty usaq malyn qyryp ketti. Tapa-tal túste malǵa shapqan jyrtqysh jeti qoı, eki qozyny jaryp óltirgen.
Jergilikti turǵyndar muny aýyldaǵy qańǵybas ıtterden kórip otyr. Sebebi bir-eki jyldan beri bul óńirde eshkim túz taǵysyn baıqaı qoımaǵan. Onyń ústine ólgen maldyń jaraqaty da qasqyrdyń tisi tıgenge uqsamaıdy. Osy óńirde 3-4 tabyn jylqy bar. Jylqyshylar da kópten beri qyrda qasqyr izi kórinbeı ketkenin aıtyp otyr.
Qaraqoǵa aýyldyq okrýginiń ákimi Tileýǵabyl Dúısenovtiń aıtýynsha, kúzden beri mundaı jaǵdaı osymen úshinshi ret qaıtalanyp otyr. Aýyl turǵyndary da qas qaraıǵan soń, kóshege shyǵýdan qorqatyn bolǵan.
«Keıingi eki jyldan beri osy óńirden qasqyr kórdik, attyq degen eshkim bolǵan joq. Sondyqtan aýyldyń ortasynda turǵan malǵa shapqan qasqyr emes. Biraq shapqan ıtti kórgen de eshkim joq. Sol kúni mal ıesiniń ózi úıinde bolmaǵan. Qoıyn kórshisine tapsyryp ketken. Endi kórshisi tańerteń bir, túste bir qarar, biraq qaıta-qaıta qaraı almaıdy ǵoı. Jalpy, aýyl arasynda qańǵyp júrgen ıtter bar. It te qasqyrdyń qolǵa úıretilgen bir túri ǵoı, úıde baılaýsyz tynysh jatqanymen, bylaı shyǵa bere úıirin tapqan soń, taǵylanyp ketedi. Ony ne ata almaımyz, ne ustaı almaımyz, jaǵdaı qıyn bolyp tur. О́tken kúzde de qoıǵa ıt shapqan. Ol kezde mal ıesi ıtti kórip, beınekameraǵa túsirip alǵan. Úıdi-úıdi aralap, kimniń ıti dep surastyryp edik, eshkim «meniń ıtim» dep aıta qoımady. Bári jaýapkershilikten qashady. Aýyldyń chatyna «qoıǵa shapqan ıtti kórseńizder, sýretke túsirip, osynda bólisińizder. El bolyp, izdep taýyp, ıttiń ıesin jónge salaıyq. Basqasha bolmaıdy, ne ony atýǵa bolmaıdy, ne qýyp jetip, uryp óltire almaımyz» dep te jazdym. Birinshi jaǵdaıdan keıin úıdi-úıge kirip júrip, «Mynaý seniń ıtiń bos júr, baıla», dep te aıttyq. «О́ı, bul jýas ıt, tımeıdi eshkimge», deıdi. Ol ıt qoı. Qazir tımegenmen, qan kórse qasqyr bolyp ketedi», deıdi T.Dúısenov.
Aýyl ákimi ýchaskelik polısııaǵa habar beripti. Biraq polısııa ókili jol qatynasynyń qıyndyǵyna baılanysty áli jete almaı otyr. Turǵylyqty jurttyń aıtýynsha, ýchaskelik polısııa qyzmetkeri aýdan ortalyǵynda otyrady, onyń ústine úsh birdeı aýyldyq okrýgke bir-aq ýchaskelik polısııa qaraıdy. Sondyqtan bul óńirde tártip saqshysyn qolǵa túsirý qıyn. Aýyl ákimi veterınarlyq qyzmetke habar bergen eken, olar «kezinde atyp edik, qazir zań qatal, qoldan keler amal joq, ony atatyn nemese uıyqtatatyn oq-dárimiz de joq», dep qysqa jaýap qaıyrypty.
«Negizi aýyl arasynda qańǵyp júrgen ıterdi atpasqa bolmaıdy. Áıtpese, bara-bara maldy qoıyp, adamǵa shabady. Myltyǵy barlar ataıyn dese, zańnan qorqady. Biraq tártipke keltirgen durys. Bulaı bolmaıdy. Eń bolmasa ıttiń ıesin taýyp alyp, soǵan iri kólemde aıyppul salatyndaı etý kerek», deıdi turǵyndar.
Qostanaıdyń irgesindegi Altyndala eldi mekeniniń turǵyndary da qańǵyǵan ıtter kóp kesapat keltirip jatqanyn aıtyp otyr.
«Mal men qus óz aldyna, qańǵybas ıtter keıingi kezderi adamǵa qaýip tóndire bastady. Olardy atýǵa bolmaıdy. Tirideı aýlap, aparyp qamap ustaıtyn jerler daıyn emes. Mysaly, bizdiń aýylda qańǵyǵan ıtter jazdaı úı qustaryn qyryp shyǵady. Ár úıden kem degende bir-eki taýyq, qaz-úırek jep ketedi. Al ony atýǵa tyıym salyp tastady. Gýmanızm degen jaqsy ǵoı, biraq olaı bolsa, aldymen ár aýylǵa, eń bolmasa ár aýdanǵa ıtqamaq salyp, olardy aýlaıtyn brıgadalardy jasaqtap, qańǵybas ıtterdi qutyrtpaýdyń amalyn qarastyryp alý kerek edi. Onyń biri joq, qur tyıym salynǵan soń, osyndaı jaǵdaıǵa tap boldyq», deıdi Altyndala aýlynyń turǵyny Aınur Qudabaeva.
Turǵyndardyń aıtýynsha, qansha voler salynsa da, ıt-mysyqtyń basy retke keltirilmese, kóbeıe beredi. Olardyń bárin bir jerge syıǵyzyp ustap otyrý múmkin emes. Sonyqtan azamattardyń jaýapkershiligin kóterý kerek. Ol úshin ıt nemese mysyq ustap otyrǵan azamattar óz úıindegi janýardy resmı tirkemegeni úshin nemese betalbaty bos jibergeni úshin zań aldynda jaýap berýge tıis.
«Janýarlarǵa jaýapkershilikpen qaraý týraly» zań kúshine engeli elimizde qańǵybas ıtterdi atýǵa tyıym salynǵany málim. Alaıda sodan bergi az ýaqyttyń ishinde taıaqtyń ekinshi ushy qarapaıym halyqqa tıip jatqanyn kórip otyrmyz. Áleýjelini aqtara qalsańyz da, kóshede ketip bara jatqan kishkentaı balanyń nemese jalǵyz júrgen áıeldiń eteginen tartyp qulatyp jatqan ıtterdi kóresiz. Sondyqtan kúnnen-kúnge ýshyǵyp, arty úlken máselege aınalyp ketpeı turǵanda, qoǵamdy qańǵybas ıtterden qaýipsiz etýdiń jolyn qarastyrǵan durys.
Qostanaı oblysy