Qyzylordadaǵy oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıi el qolynda saqtalǵan talaı jádigerdi jaryqqa shyǵaryp, ortaq ıgilikke aınaldyryp keledi. Jýyrda mýzeıde qazaq eline Islam dinin taratýshy tulǵalar jaıly shejireniń qazaqshaǵa aýdarylǵan nusqasy tanystyryldy.
«Syr boıyndaǵy dinı-aǵartýshylar murasyn keshendi zertteý» atty jıynda ıslamnyń sopylyq baǵytynda Qoja Ahmet Iаsaýıden keıingi ekinshi tulǵa Mádiqoja urpaqtarynyń shejiresi jaıly pikirler aıtyldy. Ázireti áliden bastalyp Mádiqoja babadan taraıtyn Qojjan áýletin taratatyn shejire mýzeıde saqtalsa, taǵy bir balasy Qylysh qojadan órbıtinderdiń nasabnamasy urpaqtary qolynda.
Oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń ǵylymı hatshysy Ashat Saılaýdyń aıtýynsha XIX ǵasyrdaǵy Qoqan bıligi tusynda qojalarǵa shen berip, bılik usynǵandyqtan shejireni qoldan jasaǵandar da bar. Sondyqtan da ótken tarıhtan derek beretin kez kelgen qujatty muqııat zerttegen jón.
Qylysh qojanyń úshinshi uly Smaıyl Ázder urpaqtarynyń qolyndaǵy nasabnama shamamen HVIII-HIH ǵasyrlarda arab jáne túrik tilinde jazylǵan. Mýzeı qyzmetkerleriniń bastamasymen alǵash ret aýdarylyp otyrǵan nasabnama ıslam áleminde «Shahmarýan Mýrtada» dep atalǵan tórtinshi halıfa Álı ıbn Ábý Talıb jáne onyń uly Muhammed Hanafııadan bastaý alyp, HVIII-HIH ǵasyrda Alash jurty qurmettegen, Qulboldy ıshannyń ustazy, ataqty Smaıyl Ázder Qylyshqojaulynyń balalarymen aıaqtalady. Odan keıingiler týraly málimet tam-tum bolyp tur.
Nasabnama ótken ǵasyrdyń alpysynshy jyldary ómirden ótken Turymbet qalpe arqyly keıingilerge jetken. Qazir qalpeniń nemere inisi Janbolat Álıakparovtyń qolynda saqtalyp tur. Úzyndyǵy 2,45, eni 13 santımetr. Al Qojjan qojadan órbıtinder shejiresi ıslam áleminde ózindik orny bar Qulboldy ıshan nemeresimen túıindeledi.
Smaıyl ázder XVIII ǵasyrda ómir súrgen er Seıitpenbettiń tustasy. Máńgilik meken tapqan jeri Jetikól aýylynyń mańaıyndaǵy Qojjan baba qorymynda. Jetpisinshi jyldary urpaqtary beıit basynan eski kóktas taýyp, odan «Ismaǵıl ýfat» degendi anyq oqyǵan.
– Qulboldy ıshannyń ustazy atanǵan Smaıyl babamyz Buqaradaǵy Mir-Arab medresesin bitirgen rýhanı ilimdi jalǵastyrǵan úlken tulǵa bolǵan. Biz ol kisiniń murasyn zertteýde tegimizdi aıtyp bólinýdi emes, qaıta dinniń dúdámál tarmaǵyna túsip ketkender kóbeıip turǵan búgingideı ýaqytta babanyń rýhanı ilimin qaıta jańǵyrtyp, dástúrli jolymyzdy nasıhattaýdy kózdep otyrmyz, – deıdi urpaǵy Serikbaı Nurtazaev.
Smaıyl ázder týraly alǵashqy derek Palman shaıyr men qypshaq Budabaı aqynnyń shyǵarmalarynda kezdesedi. Osy kúni áıgili aqyn Shortanbaı Qanaıuly baba urpaǵynyń biri degen derek zerttelip jatyr. Babadan qalǵan asa taıaq pen taqııa kezinde qoldy bolǵan eken. Tipti bir qaskúnemder shejireni jalǵastyrǵan tizimdi de joq qylyp, órtep jibergen. Qazir urpaqtarynyń qolynda babanyń tasbıhy, ol oqyǵan Quran kitaby, jaınamaz saqtaýly tur.
«Syr boıyndaǵy dinı-aǵartýshylar murasyn keshendi zertteý» jobasy aıasynda jasalǵan nasabnamanyń elektrondy kóshirmesi mýzeıge tapsyryldy.
Qyzylorda