Aqsha-nesıe saıasatyndaǵy ózgeris

Bálkim, byltyr jyl boıy júrgizilgen qatań monetarlyq saıasattyń jemisi, 21,3 paıyzǵa deıin sharyqtap ketken ınflıasııa deńgeıi baıaýlap, 2023 jyldyń jeltoqsanynda 9,8 paıyz boldy. Sóıtip, kópten kútken bir tańbaly mánge de jet­tik. Ári bul Ulttyq bank boljamy­na da sáıkes keledi. Baǵa ósiminiń baıaý­laýy júrgizilip jatqan aqsha-kre­dıt saıasatyna, azyq-túliktiń álemdik baǵa­sy­nyń jáne óndiris shyǵyndarynyń tómendeýine, bıliktiń ınflıasııaǵa qarsy sharalaryna, sondaı-aq ótken jylǵy joǵary baza áseriniń yqpalyna baılanysty.

UB málimetinshe, bazalyq jáne maý­symdyq faktorlardy eskermeıtin ınflıasııa kórsetkishteri birneshe aı boıy turaqty bolyp otyr. Bul rette olar áli de belgilengen targetten joǵary. Jalpy, ınflıasııany 5%-ǵa deıin senimdi túrde tómendetý úshin 2025-2026 jyldary onyń ornyqty bóligin odan ári baıaýlatý – basty mindet. Qarjy qadaǵalaýshysy ha­lyqtyń ınflıasııalyq kútýleri de bir­shama tómendedi deıdi. Alaıda kútý­ler áli de turaqsyz jáne olarǵa tamaq ónimderi men janar-jaǵarmaı baǵa­sy­nyń ósýi áser etken.

«Sheshim qabyldanǵanda ınflıasııa­lyq úderisterdiń baıaýlap kele jatqany eskerildi. 2022 jylǵy aqpannan bastap alǵash ret jyldyq ınflıasııa bir tańbaly mánge jetti. Inflıasııanyń ornyqty bóliginiń kórsetkishteri de turaqtalyp keledi. Syrtqy ınflıasııalyq orta jaqsarýda. Bul álemdik azyq-túlik na­ryqtaryndaǵy baǵalardyń odan ári tómen­deýine jáne ortalyq bankterdiń tejeýshi saıasatyna baılanysty. Biraq ınflıasııany ósirýi múmkin keıbir faktorlar men táýekelder saqtalyp otyr. Ekonomıka ishindegi táýekelder ornyqty tutynýshylyq suranysqa, fıskaldyq yntalandyrýǵa, joǵary ınflıasııalyq kútýlerge jáne retteletin baǵalardaǵy reformalardyń aıaqtalmaýyna baı­lanys­ty. Syrtqy ortada Reseıdegi ınf­lıa­­­sııanyń jedeldeýine baılanysty táýe­­kelder baıqalady.

Osyndaı jaǵdaılarda biz buǵan deıin aıtylǵan rıtorıkaǵa sáıkes áreket etemiz. Qatań aqsha-kredıt sharttary ustamdy qalpynda. Bul ınflıasııanyń or­nyqty túrde tómendeýin qamtamasyz etip, ortamerzimdi keleshekte ınflıasııa­ny 5% maqsatqa jýyq turaqtandyrý úshin qajet», deıdi Ulttyq bank tóraǵa­sy Tımýr Súleımenov.

Sheshim qabyldaýǵa úsh negizgi faktor túrtki bolǵan. Onyń birinshisi – ınflıasııa jáne ınflıasııalyq kútýler dınamıkasy. 2023 jyldyń qorytyndysy boıynsha jyldyq ınflıasııanyń 9,8% bolýyna túrli saladaǵy óndirýshiler baǵasynyń ósý turǵysynan baıaýlaǵany jáne ótken jylǵy joǵary bazanyń yqpaly joǵary boldy. 2023 jyldyń qorytyndysy boıynsha aldaǵy bir jylda kútiletin ınflıasııanyń medıanalyq kórsetkishi birshama tómendep, 16,4%-dy quraǵan.

Ekinshi sebep – ishki ekonomıkadaǵy úrdister. 2023 jyly ekonomıkanyń ósýi qysqamerzimdi ekonomıkalyq ındıkator negizinde 5,1%-ǵa baǵalanýda, bul UB boljamyna sáıkes keledi.

Úshinshi sebep – syrtqy ekono­mıkalyq konıýnktýra. Syrtqy sek­torda ınflıasııalyq qysymnyń álsireýi jalǵasýda. Kóptegen ortalyq bank­ter­diń tejeýshi aqsha-kredıt saıasaty nátıjesinde álemdegi ınflıasııa baıaý­laǵanmen, kóptegen elde áli de tar­­getten joǵary. Osyǵan baılanys­ty ortalyq bankterdiń kóbi uzaq ýa­qyt boıy mólsherlemelerdi joǵary deńgeıde saqtaý qajet dep kelisip kel­di. Qazaqstannyń negizgi saýda-se­riktesi – Reseıdegi ınflıasııanyń dı­na­­mıkasy erekshe nazar aýdarýdy qajet etedi. Onda kórsetkish 7,4%-dy qu­rap, ishki suranystyń tez ósýine jáne ın­flıasııalyq kútýlerdiń joǵarylaýyna sebep boldy. Osynyń barlyǵy aqsha-kredıt saıasatyn odan ári qatańdatýdy talap etti. О́tken jyldyń sońynda olar negizgi mólsherlemeni 16%-ǵa deıin kó­ter­di.

Eýroodaqta Eýropa Ortalyq Bankiniń te­jeý saıasaty jaǵdaıynda ınflıa­sııa­nyń baıaýlaý úrdisi baıqalady – 3,1%. Degenmen 2% targetke 2026 jyly ǵana qol jetkizý múmkin degen boljam bar. Iаǵnı joǵary paıyzdyq mólsherlemeler uzaq ýaqyt boıy saqtalady dep kútiledi.

Qazaqstannyń taǵy bir saýda-se­riktesi – Qytaıda ekonomıkalyq bel­sen­diliktiń álsiz kórsetkishteri jaǵ­daıynda úsh aı qatarynan deflıasııa baı­qalýda – 0,3%. Álemdik azyq-túlik naryqtarynda baǵalar tómendep keledi. Bul qant, ósimdik maıy men et baǵasynyń túsýine baılanysty. Jeltoqsan aıynda Qara teńiz tóńiregindegi logıstıkalyq qıyndyqtarǵa baılanysty astyq baǵasy ósti.

Árıne, táýekelder árqashan saqtalady. Biz de jahan ekonomıkasynyń bir ból­shegi bolǵandyqtan planetadaǵy kez kelgen geosaıası jáne geoekonomıkalyq ahýal ­­belgili bir deńgeıde áserin tıgizedi. 2024 jyly jahandyq saıası teketirester odan ári órshimese tynyshtala qoıǵan joq. Reseı men Ýkraına arasyndaǵy soǵys áli jalǵasyp jatyr. Basty mu­naı eksporttaýshy el bolǵandyqtan Ie­mendegi hýsıtter men AQSh áskeri arasynda shıelenistiń artqanyna, sol arqyly Qyzyl teńizdegi jaǵdaıdyń ýshyqqanyna da alańdaımyz. Ekeýi de jetekshi munaı óndirýshi memleketter sanalatyn Gaıana men Venesýela arasyndaǵy kelispeýshilikti de «bizge qatyssyz» dep qamsyz otyrmaımyz. Iran men Pákistan arasyndaǵy dıplo­ma­tııalyq daýdyń da beıbit nátıjemen aıaqtalýy asa mańyzdy. Qalaı bolǵanda da, bılik jáne Ulttyq bank bul táýekel­der­di de esepke alady, eskeredi.

Ulttyq banktiń Aqsha-kredıt saıasaty komıtetiniń bazalyq mólsherleme boıynsha kezekti josparly sheshimi 2024 jylǵy 23 aqpanda Astana qala­synyń ýaqytymen saǵat 12:00-de ja­rııa­lanady.