Zań men tártip – basty qaǵıdat

Prezıdenttiń suhba­tyn­da qo­ǵam­dy alańdatqan kóp saýalǵa naq­ty jaýap berilip, el da­mýynyń alda turǵan negizgi min­­detteri aı­­qyn­daldy. Qasym-Jomart Kemeluly Prezıdent bolyp saı­lan­­­ǵan­nan bastap basty usta­nymy ádilettilik ekenin, onsyz qo­ǵam eshqashan damymaıtynyn aıtyp keledi. «Ádilettilik saltanat qurmaǵan qoǵamda tek qaıshylyq, qıynshylyq, quldyraý ústemdik etetini belgili. Ony joǵaltyp alý adamzat úshin de, ult úshin de ózin-ózi joǵaltyp alýmen birdeı», degen edi Prezıdent óziniń saılaý­al­dy baǵdarlamasynda. Qoǵam ádi­let­tilik saltanat qurǵanda ǵa­na jańarady, damıdy. Eldegi keleńsiz jaǵ­daılar: sybaılas jemqorlyq, baı­lar men kedeı tabysynyń al­shaqtyǵy, ulttyq baılyqtyń teń­deı jəne ədil bólinbeýi, aza­mat­tar quqyqtarynyń qorǵal­maýy, qoldanystaǵy zańdardyń to­lyq­qandy oryndalmaýy – bılik­te­gilerdiń qasıeti men qaǵı­datyna baı­la­nysty. Sondyqtan ádiletsiz­dik­pen aıaýsyz kúresý basty min­detimiz bolýy kerek.

Memleket basshysy Qasiretti qańtarǵa ákep soqtyrǵan alǵy­shart­­­tardyń biri qosarlanǵan bı­lik júıesi ekenin osy suhbat ba­ry­synda ashyq má­lim­dedi. Osy jaǵdaıdan sabaq alyp, mundaı qaı­ǵyly oqıǵa­nyń qaıta­lan­baýy­na, tek memle­ke­ti­mizdiń múd­desi men qoǵamnyń bereke-birligin oılaýymyz kerek ekenine erekshe toqtaldy. Bılik, qoǵam, barshamyz Qańtar oqı­ǵa­sy­nyń sebep-saldarynan sabaq alýymyz kerek. Bul úshin Pre­zıdent aıtqandaı, zań men tártip ústemdigin ornatý – basty qaǵıdatymyz. Osy turǵydan alǵanda, el turǵyndarynyń saıa­sı ómirge kóbirek qatysýyna múmkindik be­rip, ádiletti, demok­ra­tııa­lyq qo­ǵam qurýǵa baǵyttalǵan mem­leket saıa­satyn barshamyz qol­daýymyz kerek.

Elimiz úshin eń basty maqsat – halqymyzdyń ál-aýqatynyń artýy. Ekonomıkalyq jetistikti ár otan­da­symyz sezinýge tıis. Oǵan qol jetkizý úshin úzdiksiz damyp, únemi órlep, órkendeýimiz qajet.

Prezıdent suhbatynda alda turǵan ekonomı­ka­lyq reformalar týraly aıta kelip, elimizdiń qaryshtap damýy, maqsattardyń oryn­dalýy el Úkimetiniń jan-jaqty oı­lastyrylǵan strategııa­sy­na ty­ǵyz baılanysty ekenin atap ótti. Atap aıtqanda, memlekettik qyz­met­­shilerdiń ózderine júktel­gen mindetterdi minsiz atqaratyn kəsibı maman, bastamashyl bolýy, naqty isterimen elge paıda əkeletin, jańalyqtar men ózgeris­ter­di halyqqa kórsetip, qara­paıym til­men túsindire alýy óte mańyzdy. «Bar­lyq deń­geı­degi she­neý­nikter men basshy­lar qoǵam­nyń tamyryn dóp basa bilýge, azamattardyń muń-muq­taj­daryn tyńdap-túsinýge, soǵan səıkes der kezinde nátıjeli sharalar qabyldaýǵa jəne durys she­shim shy­ǵarýǵa qabiletti bolýy kerek», dep mem­le­ket­tik qyzmetkerlerdiń halyq­qa ja­qyn bolý kerektigin de qadap aıtty.

Prezıdenttiń «adam memleket úshin emes, memleket adam úshin» degen qaǵıdasy jańa formasııadaǵy mem­le­kettik qyzmetshilerdiń ne­gizgi ustanymyna aınalýǵa tıis. Mem­le­kettik qyzmetkerler beki­til­gen grafık boıynsha aza­mat­tar­dy qabyldap, turǵyn­dar­dyń aryz-shaǵymdaryn, ótinishterin, usy­nys-pikirlerin tyńdap, sheship nemese túsindirip otyrýdy jumys isteý tájirıbesine aınal­dyr­ǵa­ny jón. Sonymen birge olar eldi mekenderde halyqpen jıi kezdesip, atqarylyp jatqan ju­mystarǵa esep berip, alda tur­ǵan mindetter týraly habarlap otyrýlary kerek. Mundaı kezdesýler men qabyldaýlarda kún­de­likti túıtkildi máselelerge baı­­­lanysty ashyq oı-pikirler, usy­­­nystar, ótinishter aıtylady. Olar­dy esepke alyp, oryndaýyn baqylap, kelesi kezdesýlerde qalaı oryndalyp jatqany baıandalyp otyrsa, halyq aıtylǵan usynys-pikirlerdiń jerde qalmaıtynyn túsinip, qoǵamdyq jumysqa belsene aralasady.

Tyńdaı bilseń, halyq – dana. Pikirlesý, aqyldasý barysynda aıtylǵan oı-pikirlerdiń ishinen talaı utymdy, utqyr ıdeıa­lardy alýǵa bolady. Halyq jaı áńgimeniń ózinde mándi aqyl aıtady, talap qoıady, mindet artady. Túıindi máseleler kópshilik talqysyna túskende óz-ózinen sheshimin ta­ýyp ketýi de múmkin. Mundaı kez­desýler aldaǵy jumystarǵa baǵyt-baǵdar berýi de ǵajap emes. Eń bas­tysy, jumystyń osyndaı baǵyty bılikti halyqpen ja­qyndastyrady, ha­lyqtyń bılik­ke degen senimin ulǵaıtady, eldiń birligi nyǵaıady.

Memleket basshysy suhbatta Úkimettiń jumys stılin ózgertýge baılanysty da toqtalyp ótti. Bú­ginde Úkimetke birqatar qo­sym­sha ókilettilik berilip, Prezı­dent ákimshiligi atqarýshy bıliktiń qyz­metine aralaspaı, basty saıası shtab retinde ǵana jumys isteıtin boldy. О́ńirlerdiń bıýdjetke qa­tysty derbestiginiń arta tús­kenin Prezıdent: «Qazir Úkimettiń ónim­di jumys isteýi úshin múmkin­dik­teri jetkilikti. Der­bes­­tikke jəne qosymsha ókilet­tikke ıe bolýǵa umtylǵan Úkimet qala­ǵa­nyn aldy. Biraq «almaqtyń da salmaǵy bar», olarǵa qoıy­latyn talap ta kú­sheıdi. Úkimet muny tú­sinýge tıis», dep Úkimet­ke úlken se­nim artylǵanyn aıtyp ótti. Memleket basshysynyń qosymsha ókilettikter men der­bestik berý týraly sheshimi Úki­mettiń jumysyna tyń serpin berýge tıis. Endi Úkimet ekonomıkany basqarýdyń jańa, zamanaýı təsilderin qoldanyp, eko­no­mıkanyń ósimin yntalandyrý sharalary men qurylymdyq reformalardy qatar júrgizip, kásipkerlik pen básekeni damytý arqyly, halyqtyń turmys jaǵ­da­ıyn túzeýge baǵyttalǵan sharalardy qolǵa alýy kerek.

Taǵy bir aıta ketetin másele. Jyl saıynǵy halyq asyǵa kútetin Prezıdent Joldaýynda elimizdiń aldynda turǵan mindetter men hal­­qymyzdyń turmys jaǵdaıyn kóterýge baǵyttalǵan aýqymdy is-sharalar aıqyndalyp, Úkimetke, basqa da atqarýshy organdarǵa naqty tap­syrmalar beriledi. Mańyzdy qu­­jattaǵy Memleket bas­­shy­synyń tapsyrmalaryn bú­kil el estip, oryndalýyn asyǵa kútedi. Al bul tapsyrmalardyń qaı­­sy­­sy oryndaldy? Qaı tapsyr­ma áli qozǵalmady? Bul jó­nin­de kópshilik bile ber­meıdi. Jol­daý­daǵy, baǵdarla­ma­lardaǵy aı­tylǵan mindetter men tap­syr­malardyń qalaı oryn­dal­ǵany týra­ly halyq bilip otyrýy kerek. Úkimet Parlamentte bıýd­jetti be­­ki­tip, onyń oryndalýy týraly esep berýmen birge, Prezıdent Joldaýyn oryndaý maqsatynda əzirlengen Úkimettiń is-qımyl baǵdarlamasyn da, onyń oryndalýy týraly esebin de tyńdap bekitýi (nemese bekit­peýi) qajet. Mundaı tájirıbe Úki­mettiń jaýap­ker­shiligi men oryn­daý­shylyq tártibin kóterip, qoǵam­nyń senimin nyǵaıtady.

Qýanysh AITAHANOV,

qoǵam qaıratkeri, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory