Áleýmettik zárýlikter talqylandy

Basty maqsat – baılanys salasyn damytý

Jalpy otyrysta «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine baılanys, sıfrlandyrý jáne aqparattandyrý salasynyń ınvestısııalyq ahýalyn arttyrý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy qaraldy. Atalǵan másele boıynsha Májilistiń Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń hatshysy Ekaterına Smyshlıaeva baıandama jasady.

Depýtattyń aıtýynsha, úsh bloktan turatyn zań jobasynda baılanys salasyn, sıfrlandyrýdy damytý, ınnovasııalardy qoldaý eskerilgen. Qujatta birqatar erekshelik bar. Máselen, radıojıilik spektoryn qaıta qaraý, baılanys ınfraqurylymyna arnalǵan oryndardy bas josparǵa engizý kózdelgen.

«Vırtýaldy baılanys operatorlary­nyń quqyqtyq mártebesi engiziledi. Baılanys jelileri men qurylystaryn ornalastyrý oryndaryna operatorlardyń teń dárejede qol jetkizýi zańnamalyq turǵyda bekitiledi. Aýyl sharýashylyǵy jáne ónerkásip nysandarynda baılanys qyzmetteri sýbsıdııalanady. Avtokólik joldarynda talshyqty-optıkalyq baılanys jelilerin qamtamasyz etý min­detteledi. Geostansıonarlyq emes baı­lanys spýtnıkteriniń jumysy ret­teledi. Jergilikti atqarýshy organ­darǵa baılanys ınfraqurylymyn qurý salasynda qosymsha quzyret beriledi», dedi E.Smyshlıaeva.

Baıandamashynyń sózine súıensek, zań jobasynda salalyq sheshimderdi sıfr­landyrý úshin quqyqtyq jaǵdaılar engizilgen. Máselen, jańa týǵan nárestege JSN bekitý jáne basqa da is-qımyldar eskerilgen. Jańa týǵan balanyń jeke derekterin joǵaltý qaýpin boldyrmaý úshin bala týǵannan keıin birden, alǵashqy 20 mınýt ishinde jeke sáıkestendirý nómirlerin (JSN) berý usynylady. Osylaısha, alaıaqtyq jáne adam urlaý sııaqty zańsyz áreketterdiń qaýpin azaıtý kózdelip otyr.

«Zań jobasy qabyldanǵan jaǵdaıda baılanys jelileriniń qurylysy jedel­deıdi. Ekinshiden, baılanys qyzmetteriniń sapasy jaqsarady, qamtý aımaqtary keńe­ıedi. Úshinshiden, baılanys operatorlary arasynda básekelestik damıdy. Tórtinshiden, jańa spýtnıktik baılanys jumys isteı bastaıdy», dedi E.Smyshlıaeva.

Qujatta aıshyqtalǵan máselelerdi tarqatyp aıta ketsek. Máselen, baılanys máseleleri boıynsha túzetýler aıasynda radıojıilik spektrin bólý tártibin qaıta qaraý arqyly naryqty monopolııa­syzdandyrý usynylǵan. Qazirgi tańda birqatar jıilik iri kompanııanyń monopolııasynda, keıbiri múlde qoldanylmaıdy. Osy oraıda olardy qaıtarýdyń quqyq­tyq tetigi adal operatorlardy jumys­qa tartýǵa jáne qyzmetterdi qamtýdy arttyrýǵa múmkindik beredi.

Baılanys operatorlarynyń kabel­dik kárizge teń qoljetimdiligin qamtama­syz etý maqsatynda oblystardyń, respýb­lıkalyq mańyzy bar qalalar­dyń, astananyń ákimdikteri jergilikti bıýdjet qarajaty esebinen salynǵan kabeldik jelilerdi túgendeý jáne baılanys qyzmeti operatorlaryn qabyldaý, menshikke berýdi júzege asyrady. Sondaı-aq tabıǵı monopolııalar sýbektilerin baılanys operatorlary paıdalanýy úshin qoldanystaǵy kabeldik kanaldarmen qamtamasyz etýge mindetteıtin norma usynyldy.

Respýblıkalyq jáne oblystyq mańyzy bar avtomobıl joldaryn keń jolaqty ınternetpen qamtamasyz etý talabyn belgileý usynylady. Eldi mekenderdiń bas josparlary men egjeı-tegjeı josparlaý jobalary sheńberinde baılanys jelileri men basqa da ınjenerlik ınfraqurylym obektileriniń (antennalyq dińgek qurylymdary, ortaq paıdalanylatyn munaralar, baılanys munaralary) ornalasýyn anyqtaý usynylady.

Vırtýaldy uıaly baılanys operatoryn engizý de qarastyrylady. Vırtýaldy baılanys operatorlary – baılanys qyzmetteriniń agregatorlary. Olar stansasy jaqynyraq operatorlardan barlyq múmkin sıgnaldy qabyldaıtyn ámbebap SIM-kartalarǵa qyzmet etedi. Mundaı kartalarǵa arnalǵan tarıfter birshama qymbatyraq bolady, biraq búkil el bo­ıynsha úzdiksiz baılanysqa múmkindik beredi. Qazirgi ýaqytta ámbebap kartalar «EVAK» apattyq túımelerinde qoldanylady. Bolashaqta olar Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń, patrýl jáne jol qyzmetiniń, týrısterdiń jáne basqa da máselelerdi sheshedi.

Eskertý júıesindegi kemshilikter

Zań jobasyn talqylaý barysynda depýtat Sergeı Ponomarev jaqynda jerasty dúmpýi bastalǵan kezde tıisti habarlamanyń ýaqtyly taratylmaýy máselesin kóterdi.

«Keshe Almatyda jer silkingende azamattardy eskertý júıesindegi kem­shilikter baıqaldy. Tek «Google» androıd júıesi arqyly almatylyqtardy habardar etti. Biz bul týraly aqparatty Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginen emes, ulttyq operatordan emes, jahandyq qyzmetterden aldyq. Sondyqtan mundaı jaǵdaıda bizge kim eskertýi kerek? Eskertý júıemizdiń nesi durys emes? Nelikten baılanys arnalary jumys istemeıdi? Osy zań jobasy boıynsha biz qandaı sheshim taba alamyz?», dedi S.Ponomarev.

Májilis depýtaty Ekaterına Smyshlıaeva atalǵan jaǵdaıda elimizdiń esker­tý júıesinde qandaı da bir kemshi­likter bolýy múmkin ekenin alǵa tartty. Onyń aıtýynsha, kinálini anyqtaý maqsatynda tekserý júrgizilip jatyr.

«Aqparat kózi málimetti der kezinde joldamady nemese eskertý júıesi jumys istemedi. Qoldanystaǵy zańda baıla­nys operatorlary qysqa habarlama jibe­rýge mindettelgen. Biraq qysqa habarla­malardyń merzimi eshqandaı jolmen shektelmegen. Olar habarlamany kúni boıy jiberýi múmkin. Sondyqtan bul turǵyda jedel habarlar túsinigin qaıta qarap, tıisti talaptardy engizý qajet ekenin baıqadyq. Tótenshe jaǵdaı bolǵan kezde olar qysqa ári jyldam bolýy kerek, ıaǵnı bir ýaqytta jiberilýge tıis», dedi E.Smyshlıaeva.

Sondaı-aq Májilis 1994 jylǵy 9 tamyzdaǵy Qazaqstan men Lıtva arasyndaǵy azamattyq, otbasylyq jáne qylmystyq ister boıynsha quqyqtyq kómek jáne quqyqtyq qatynastar týraly shartqa ózgeris engizý týraly hattamany ratıfıkasııalady.

Hattamaǵa 2022 jylǵy 31 tamyzda Qazaqstan aýmaǵynda sheteldik sottardyń sheshimderi men ótinishhattaryn oryndaý salasynda, sondaı-aq eki taraptyń quzyretti mekemelerin ózgertý bóliginde quqyqtyq kómek kórsetý jónindegi sot organdarynyń fýnksııalaryn naqtylaý maqsatymen qol qoıyldy.

Veıpke tyıym salynady

Budan keıin depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine densaýlyq saqtaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn ekinshi oqylymda qabyldady. Qujatqa sáıkes, Qazaqstanda medısına qyzmetkerleriniń kásibı jaýapkershiligi saqtandyrylady. Bul maqsatta árbir medısınalyq uıym saqtandyrý kompanııasymen shart jasasady. Saqtandyrý syılyqaqylary­nyń mólsheri medısınalyq qyzmetter­ge, tarıfterdiń kóterilýine baılanys­ty táýekel dárejesi men medısına qyz­metkerleriniń shtattyq deńgeıine baılanysty esepteledi.

Sondaı-aq daýlardy sotqa deıin sheshý tetigi engiziledi. Naýqas «dáriger qatesi» saldarynan onyń ómiri men densaýlyǵyna zııan kelgenin aıtyp shaǵymdanǵanda, shaǵymdy táýelsiz saraptama komıssııasy qaraýdy usynady. Onyń qorytyndysy emdelýshige saqtandyrý tólemin jasaýǵa negiz bolady. Tólem mólsheri keltirilgen zııannyń dárejesine baılanysty (qaıtys bolǵan – 3 myń AEK; múgedektikti belgileý: birinshi top – 800 AEK, ekinshi top – 600 AEK, úshinshi top – 500 AEK; múgedek balaǵa – 500 AEK; múgedektik anyqtalmaǵanda – 300 AEK). Emdelýshiniń Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń Medısınalyq jáne farmasevtıkalyq baqylaý komıteti­ne nemese sotqa shaǵymdaný quqyǵy saqtalady.

Zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan depýtat Gúldara Nurymovanyń sózine súıensek, medısına qyzmetker­lerin quqyqtyq qorǵaý da kúsheıtile­di. Medısına qyzmetkerlerine jańa áleýmettik kepildikter engiziledi.

«Densaýlyq saqtaý máseleleri bo­ıynsha túzetýler aıasynda 1000 AEK mólsherinde birjolǵy tólemmen «Qazaq­stannyń eńbek sińirgen dári­geri» qurmetti ataǵy belgilendi. Son­daı-aq «Mamandyq boıynsha úzdik» respýb­lıkalyq baıqaýy ótkiziledi. Onyń jeńimpazyna 500 AEK kólemindegi tólem tabystalady», dedi G.Nurymova.

Sondaı-aq aýylǵa jumysqa kelgen medısına qyzmetkerlerine bir mezette 100 eń tómengi jalaqy tóleý josparlanyp otyr. 2024 jyly bul soma 8,5 mıllıon teńgeni quraıdy. Eń tómengi jalaqynyń ósýimen tólem mólsheri de ósedi. Bul erejeni depýtattar óńirlerge barǵan saparynda engizdi. О́ńirlerge sapar barysynda turǵyndar medısına qyzmetkerleriniń jetispeýshiligi máselesin kótergen bolatyn. Osylaısha, aýyldardaǵy medısınalyq kadrlar tapshylyǵy máselesin júıeli sheshý qarastyrylyp otyr.

Medısına qyzmetkerleriniń balalary balabaqshaǵa qabyldaýda ba­sym­dyqqa ıe bolady. Al qyzmettik mindetteriniń saldarynan qaıtys bolǵan nemese múgedektigi anyqtalǵan medısına qyzmetkerleriniń balalaryn joǵary oqý oryndaryna konkýrssyz qabyldaý usynyldy. Medısına qyzmetkerlerine medısınalyq mamandyq boıynsha áskerı qyzmet ótkerý nemese merzimdi áskerı qyzmetke shaqyrýdan keıinge qaldyrý quqyǵy da beriledi.

«Budan bólek, zań jobasynda veıp­terdi ákelýge, óndirýge, satýǵa jáne taratýǵa tolyq tyıym salynady. Áskerı medısına qyzmetkerleriniń qyzmeti jetildiriledi. Medısınalyq kómek kórsetý kezinde klınıkalyq hattamalardy usynystar retinde qoldaný jónindegi normalar kózdelgen», dedi G.Nurymova.

Densaýlyq saqtaý máseleleri bo­ıynsha túzetýler tujyrymdamasynan tys temeki ónimderin tutynýdy shekteý normalary da qarastyrylǵan. Veıpterdi ákelýge, óndirýge, satýǵa jáne taratýǵa tyıym salynady. Olardyń zańsyz aınalymy úshin qylmystyq jaýapkershilik engiziledi: satqany úshin eń joǵary jaza – 50 táýlikke deıin qamaýǵa alý; ákelip, taratqany úshin – 2 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý, qylmystyq top jasaǵan ne asa iri mólsherde jasalǵan, bir­neshe ret jasalǵan áreketter úshin 5 jylǵa deıingi merzimge bas bostan­dyǵynan aıyrý kózdelgen.

О́ndiristi óńirde zilzala qaýpi joǵary

Jıyn sońynda depýtattar tıisti memlekettik mekemeler basshylaryna saýaldaryn joldady. Baqytjan Bazarbek Alma­tydaǵy zilzalaǵa baılanysty jer silkinisine daıyndyq máselelerin kóterdi.

«Almatylyqtar oryn alýy múmkin jer silkinisi týraly habarlama almady. Turǵyndar ábigerge tústi. Boıyn úreı bılegen halyq japatarmaǵaı syrtqa umtyldy. Tipti kópqabatty úılerdiń terezesinen sekirýge deıin bardy. Kólikterimen qala syrtyna shyǵyp ketpek bolǵandarda esep joq. Onyń sońy uzynsonar kepteliske ulasty. Bul – elimizdiń eń úlken qalasy, jan-jaqty damyǵan, ınfraqurylymy myqty Almatydaǵy jaǵdaı. Abyroı bolǵanda, ǵımarattar qulamady, adam shyǵyny joq. Dese de, mundaı jaǵdaıdyń qaıta­lanbasyna kim kepil?! Ásirese elimizdiń taýly aımaqtarynda, jerasty qazynany óndirip jatqan óndiristi óńirlerde zilzala qaýpi joǵary», dedi B.Bazarbek.

Osy oraıda depýtat Tótenshe jaǵ­daı mınıstrligi men basqa da tıisti mekemelerdiń zilzaladan qorǵaný boıynsha jumystaryn muqııat qaıta qaraýdy usyndy. Sonymen birge turǵyndar arasynda da zilzaladan qorǵaný sharalary boıynsha oqý, jattyǵý jumystaryn júıeli túrde júrgizip otyrýdyń mańy­zyna toqtaldy.

Naýryz Saılaýbaı qoldanystaǵy turǵyn úı baǵdarlamalarynyń tıimdiligi týraly másele kóterdi. Onyń aıtýynsha, memleket tarapynan jasalǵan jeńil­dikterge qaramastan, baspanaǵa qoly jetpeı júrgender jetkilikti. Buǵan sebep retinde depýtat memlekettik turǵyn úı baǵdarlamalarynyń sharttarynda jiberilgen kemshilikterdi atap ótti.

«Mysaly, «Turǵyn úı kommýnaldyq ınfraqurylymdy damytýdyń 2023-2029 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy» qalyń kópshilikke emes, turǵyn úı kezeginde turǵan muqtaj jandarǵa ǵana arnalǵan ári bul baǵdarlama aıasynda tek ákimshilik usynǵan jańa úıden baspana alýǵa bolady. Al qazir keıbir óńirde keıingi eki jylda salynǵan nysan joq. Sebebi ondaı arzan úılerdi salý úshin qarjy kerek. Saldarynan úı kezegi jyljymaıdy. Al «7-20-25» baǵdarlamasy boıynsha kóp adam ıpoteka resimdeı almaı júr. Bul baǵdarlamaǵa jylyna 100 mlrd teńge bólinedi, aıyna shaqqanda 8,3 mlrd teńge. Osy qarajatty bank­terge bólsek, bir bank tek 70 adamǵa ıpotekalyq nesıe bere alady», dedi N.Saılaýbaı.

Qaraqat Ábden Ulytaý oblysyn damytý jóninde saýal joldady. Depýtattyń sózine súıensek, oblys qurylǵaly bir jarym jyl ishinde óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy baıqalmaıdy.

«Birinshiden, «Jezqazǵan-Qyzylorda» tasjolyn tóseýdiń «saqaldy qurylysqa» aınaldy. Eýrazııa kindigi sanalatyn elimizdiń qaq ortasynda ornalasqan Ulytaý – áli kúnge deıin «qıyr-qııan» aımaq bolyp otyr. Basty sebep – jobalyq-smetalyq qujattamanyń ýaqtyly jasalmaýy.

Ekinshi másele. Bólingen bıýdjettiń jetispeýshiliginen jáne jobalardyń qymbattaýynan birqatar mańyzdy is-shara júzege aspaı otyr. Mysaly, qalaishilik sý qubyrlary júıesin, sharýashylyq jáne aýyz sýdy tazartý ǵımarattaryn qalpyna keltirý, jylý júıelerin jandandyrý jumystarynda kemshilik kóp. Úshinshiden, jergilikti bıýdjet kóleminiń azdyǵy jáne jańa bastamalardy júzege asyrý boıynsha bıýdjettik ótinimderdiń bolmaýy óńir úshin óte mańyzdy jobalardy bastaýǵa qolbaılaý bolyp otyr», dedi Q.Ábden.

Sondaı-aq jalpy otyrysta Májilis depýtaty Dınara Shúkijanovanyń óki­lettiligin merziminen buryn toqtatý týraly másele qaraldy. Buǵan deıin onyń ótinishine baılanysty Ortalyq saılaý komıssııasy tıisti qaýly shyǵarǵan bolatyn.