Qazaqstanda 15 naýryzda qabyldanǵan jańa Konstıtýsııalyq ózgerister aıasynda derbes derekterdi qorǵaý normasynyń engizilýi – sıfrlyq dáýirdiń basty talaptaryna berilgen naqty jaýap. Sońǵy jyldary aqparattyq tehnologııalardyń qarqyndy damýy, onlaın servısterdiń kóbeıýi jáne kıberqaýiptiń artýy azamattardyń jeke málimetteriniń qaýipsizdigin memlekettik deńgeıde qaıta qaraýdy qajet etti. Osyǵan baılanysty jańa norma tek quqyqtyq kepildikti kúsheıtip qana qoımaı, árbir azamattyń jeke ómirine qol suǵylmaýyn qamtamasyz etýdi kózdeıdi. Sarapshylardyń pikirinshe, bul qadam – qoǵam men memleket arasyndaǵy senimdi arttyrýǵa baǵyttalǵan mańyzdy ınstıtýsıonaldyq sheshim, dep jazady Egemen.kz.
Sıfrlyq úrdister alǵa shyqqan kezeńde sondaǵy servısterdi udaıy qoldanatyn halyqtyń debes derekteriniń qorǵalýy ár memleket qaýipsizdiginiń alǵyshartyna aınaldy. Atalǵan másele keıingi jyldary júıeli kóterilip, Parlamentte de talqy tarazysyna tústi. Keleli máseleniń kelisimdi sheshilýi úshin depýtat Ekaterına Smyshlıaeva Parlament minberinde birneshe ret azamattardyń derbes derekterin qorǵaý týraly dabyl qaqqan edi. Qoǵam men depýtattyń kótergen saýaly jańa Konstıtýsııada sheshimin taýyp otyr. Májilis depýtaty alǵash ret Konstıtýsııalyq deńgeıge kóterilgen derbes derekterdi qorǵaý týraly norma arqyly memlekettiń jaýapkershiligi kúsheıe túsetinin basa aıtty.
«Eger memleket sıfrlyq el quryp, platformalyq sheshimder, ıntegrasııalanǵan derekter bazalary jáne servıstik ózara is-qımyl modelderin engizip otyrsa, onda ol tek qyzmetterdiń qoljetimdiligi men jyldamdyǵyn qamtamasyz etýmen shektelmeýi tıis. Sonymen qatar azamattardyń derekterin óńdeý barysynda qaýipsizdik, zańdylyq, proporsıonaldyq jáne ashyqtyq qaǵıdattaryna tolyq kepildik berýge mindetti», dedi Ekaterına Smyshlıaeva.
Elimizde uzaq ýaqyt boıy sıfrlyq transformasııa tek tehnologııalyq úderis retinde qarastyryldy. Alaıda quqyqtyq kepildiksiz júzege asatyn sıfrlandyrý jańa kedergilerge ushyratyp, qoǵamnyń sıfrlyq transformasııaǵa kúdigin kúsheıtý yqtımaldyǵyn arttyrdy. Sondyqtan Ekaterına Smyshlıaeva jańa Ata zańda derbes derekterdi teris pıǵylda taratqandardy jaýapkershilikke tartý máselesi de qatańdatylatynyn atap ótti.
Jańa Konstıtýsııadaǵy basty jańashyldyqtar
«Qazirgi tańda jeke derekterge qatysty quqyqbuzýshylyqtar úshin ákimshilik jáne qylmystyq jaýapkershilik sharalaryn kúsheıtý máselesi talqylanyp jatyr. Bul talaptar, sirá, qatańdaı túsedi. Degenmen, barlyq sheshim aqylǵa qonymdy shekte ári naqty esepterge negizdelýi tıis. О́ıtkeni búginde kez kelgen kásipker óz qyzmetinde belgili bir deńgeıde jeke derektermen jumys isteıdi. Osyǵan baılanysty dıfferensııalanǵan tásil qarastyrylyp jatyr: mysaly, bir mıllıonnan astam derekter jınaıtyn iri operatorlarǵa erekshe nazar aýdarylady. Sonymen qatar jappaı derekterdi júktep alýǵa shekteýler engizý, jeke derekterdi qorǵaý talaptaryn naqty belgileý sekildi sharalar qarastyrylyp jatyr», dedi Májilis depýtaty.
Budan bólek, derekterdi jınaý prosesin barynsha azaıtý máselesi de kún tártibine shyqqan.
Memleket basshysy: El qoldaýyna ıe bolǵan naǵyz Halyq Konstıtýsııasy tuǵyryna qondy
«Jaýapkershiliktiń artýy operatorlardy qandaı derekterdiń shynymen qajet ekenin saralap, artyq málimetterden bas tartýǵa ıtermeleıdi. Sondaı-aq derekterdi óńdeý maqsattary da shekteledi. Búginde jınalǵan aqparat kelisimde kórsetilgennen tys maqsatta da qoldanylyp jatyr. Al bul másele jıi eskerýsiz qalyp qoıýda. Zańnamalyq jumyspen qatar, Konstıtýsııalyq norma sot jáne quqyq qoldaný praktıkasyna da baǵyt-baǵdar beredi. Sot organdary, ýákiletti mekemeler jáne normatıvtik aktilerdi ázirleýshiler kez kelgen sıfrlyq sheshimdi, eń aldymen adam quqy turǵysynan baǵalaýy tıis», dep túsindirdi depýtat.
Depýtattyń aıtýynsha, biz sıfrlyq servısterdi qanshalyqty damytyp, jasandy ıntellekt elementterin keńinen qoldansaq ta, eger azamat óz derekteriniń qorǵalǵanyna kóz jetkizbese júıege senim artpaıdy. Al halyq seniminsiz tolyqqandy sıfrlyq transformasııa jasaý múmkin emes.
Ǵylym, bilim jáne Konstıtýsııa: Qazaqstannyń jańa baǵytynyń úsh tiregi
«Derbes derekterdi qorǵaý normalaryn jańa Konstıtýsııaǵa engizý – bizdiń sıfrlyq quqyqtardy jeke tulǵanyń konstıtýsııalyq mártebesiniń ajyramas bóligi retinde qabyldaı bastaǵanymyzdy kórsetedi. Bul, ásirese, Qazaqstan úshin mańyzdy. Sebebi elimiz sıfrlyq memleket qurý jolynda belsendi jumys istep, sıfrlyq damý salasynda kóshbasshylyqqa umtylyp otyr. Mundaı kóshbasshylyq tek qyzmetterdiń sanymen nemese avtomattandyrý deńgeıimen ǵana emes, quqyqtyq kepildikterdiń sapasymen de ólshenýi tıis. Jeke derekterdi qorǵaý tehnologııalyq damýǵa kedergi emes. Quqyqtyq kepildikter neǵurlym myqty bolsa azamattardyń jańashyldyqqa senimi soǵurlym joǵary bolady. Al bul óz kezeginde búkil sıfrlyq júıeniń beriktigin qamtamasyz etedi», dedi E.Smyshlıaeva.
Qoryta aıtsaq, jańa Konstıtýsııalyq normalardyń negizgi máni – sıfrlyq transformasııanyń ózegine adamdy, onyń qaýipsizdigin aldyńǵy orynǵa shyǵarýynda ekeni sózsiz. Atalǵan norma – jańa Konstıtýsııanyń eń mańyzdy quqyqtyq nátıjeleriniń biri ekeni anyq.