Otandyq óndirýshiler zııan shekpeýge tıis

Bul týraly jýyrda «Amanat» partııasynyń agroónerkásiptik keshen (AО́K) jónindegi respýb­lı­ka­lyq keńesiniń otyrysynda jarııalandy. Qoldanystaǵy zańnamalyq ak­tilerge túzetýler men tolyqty­rý­lar engizý týraly zań jobasyn Tamaq ónerkásibiniń salalyq odaq­tary usynyp otyr.

Qazirgi tańda otandyq azyq-túlik óndirýshiler men saýda kompanııalary arasyndaǵy qarym-qatynas qalyptasqanymen, biz­degi óndiristiń paıdasyna qa­raı yńǵaılastyrylmaǵan. Kór­shiles Reseı jáne Belarýs óndirý­shi­lerinde óndiristiń ózindik quny bizdegi kompanııalarǵa qara­ǵanda 10-25% shamasynda. Buǵan, birinshiden, joǵaryda atalǵan elderdegi agrarlyq óndi­ri­stiń shıkizat bazasy bizge qa­ra­ǵanda jaqsy damysa, budan bólek, sharýashylyqtar nysanaly sýbsıdııalar túrinde eleýli memlekettik qoldaýǵa ıe bolyp otyrǵany. Nátıjesinde, re­seı­lik jáne belarýstyq fermerler teń jaǵdaıda ózderin bizdiń áriptestermen salystyrǵanda ekonomıkalyq ári qarjylyq jaǵ­daıda utymdylyq tany­ta­dy. Atalǵan eki eldiń ta­maq ónerkásibi óndirisiniń ónim shyǵarý kólemi bizdegi kom­panııa­lar­dyń kólemimen salys­ty­r­ǵanda birneshe ese artyq. О́ıt­keni aýqymy keń kóptegen iri kásipornymen erekshelenedi. Mundaı iri oıynshylar Qazaqstan naryǵyna shyǵyp, basyp alýdyń eko­nomıkalyq strategııasyn ońaı paıdalana alady. О́ıtkeni otan­dyq kásiporyndardyń báse­ke­lestik qabiletine qolaısyz jaǵ­daı jasap qoıǵan. Ásirese Reseı­men shekaralas aımaqtarda, bizdiń óndirýshilerdi naryqtan múldem ketýge májbúrleıtini, ónimdi ózin­dik qunynan tómen baǵamen sata almaıtyndyǵynda. Tipti saýda jelilerine tıimdilik tanytyp otyrǵan iri sheteldik jet­ki­zý­shilerdiń taýar úshin tólem­di arzandatyp, bizdegi saýda jeli­lerimen jumys isteýge múm­kin­digin nasharlatyp jibergen.

Mundaı qaýipti básekelestik elimizge sapasyz arzan ımporttyq ónimderdi kóbirek ákelýi. Import­taý­shylar taýardyń bir partııasyn tekserýmen shektelip, sodan keıin ıngredıentterdiń quramy men sapasyn teksermeı, ónimdi bir jyl boıy ákele alady. Al otandyq tamaq ónimderiniń sapasy únemi ári qatań tekseriledi. Budan keıin eldegi azyq-túlik naryǵynda ımporttyń basymdylyq alýy, al bizdiń ónimderdiń úlesi turaqty túrde tómendeýine jetkizip otyr. Bul tájirıbe elimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigine japa shektirip otyr. Zań jobasynyń avtorlary memleket jergilikti jáne sheteldik óndirýshilerge básekelestik úshin teń jaǵdaı jasap, aralasýy ke­rek­tigin aıtady.

«Biz mundaı zańnyń qajet­ti­ligi baıaǵyda pisip-jetildi dep esepteımiz, óıtkeni jyldan-jylǵa otandyq naryqta óz azyq-túlik ónimderimizdiń úlesi aza­ıyp barady. Bizdegi saýda kom­panııalaryna olar kóbirek aqsha taba alatyn ımporttyq ónim­de­­rimen qyzyqtyrady. Biraq bul – jergilikti óndirýshiniń ese­binen turǵan jaıt. Bizdiń oıymyzsha, ishki naryqta otandyq óndirý­shiler úshin saýda sala­syn­­daǵy qoldanysqa engen zań­dar­dy túzetý qajet. Dál osy má­se­­leni sheshýge jańa zań jobasy joldandy», dep túsindiredi Parlament Májilisiniń depýtaty, «Amanat» partııasynyń AО́K jónindegi keńesiniń basshysy Nurjan Áshimbetov.

Joba daıyndaýshylary atap ótkendeı, jańa zań belgileıtin negizgi jańalyqtardyń biri – otan­dyq azyq-túlik ónimderin saý­da só­relerine basymdyq berilýi. Munyń bári eldegi saýda nysandaryna qatysty bolmaq.

Zań jobasynda óndirýshiler jetkizgen taýar úshin saýda ká­siporyn­darynyń tólemderin nor­malaý. Mundaı tólemderdi keıinge qaldyrý 30 kúnnen aspaýy kerek. Qazir saýda jelileri satylǵan taýarǵa úsh aı, alty aı jáne odan keıin tólenetin jaǵdaılar kezdesip jatady. Respýblıkalyq keńestiń otyrysynda ózimizdiń iri sút ónimderin óndirýshilerdiń biri eldegi belgili saýda jelisiniń sórelerinen narazylyq retinde óziniń barlyq taýaryn alyp tastaýǵa májbúr bolǵan. Sebebi saýda jelisi jetkizilgen jáne sa­tylǵan ónimder úshin bir jylǵa jýyq ýaqyt boıy tólemdi keshik­tirip, óndirýshige shamamen 1 mıllıard teńge qaryz bolǵan eken.

Jańa zań óńirlerdegi saýda na­ryǵynda belgili bir kom­pa­nııa­nyń monopolııalyq jaǵdaıyn aıqyndaıtyn ólshemsharttardy ózgertýge baǵyttalǵan. Eger eski nusqada mo­nopolııaǵa qar­sy vedomstvo eli­miz­diń bar­lyq óńi­rin­de­gi jáne saýda nysan­da­ryn­daǵy sa­nattar boıynsha, onyń ishin­de shaǵyn dúkender men iri sýper­marketterdi qosa alǵanda na­ryq­taǵy jeliniń úlesin eseptese, jańa nusqada bir eldi meken aýma­ǵyn­da naqty satýshynyń úlesin esepteý usynylyp otyr.

«Salalyq odaqtar jańa zań elimizdiń saýda jelilerimen otandyq azyq-túlik ónimderin satýdy retke keltirýge jáne osy salada qalyptasqan ádiletsiz jaǵdaıdy túzetýge kómektesedi dep úmittenedi. Ázirge saýdaǵa otandyq óndiristi qoldaýdan góri ımporttan aqsha tabý tıimdirek. Bul dısproporsııany otandyq ekonomıka múddesi úshin retteý – memlekettiń mindeti. Zań jumys oryndaryn quratyn, salyq tóleıtin, eń bastysy – eldiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń strategııalyq mindetin sheshetin ózimizdiń óndiristi damytýǵa kómektesip, órkenıetti jaǵdaı jasaýǵa múm­kin­dik beredi dep senemiz», deıdi «Qazaqstan qus ósirýshiler odaǵy» ZTB prezıdenti Rýslan Sharıpov.

Jańa zań jobasyn ázirleýge Parlamentarızm ınstıtýtynyń sarapshylary qatysyp, bar­lyq erejelerdiń zańnamaǵa sáı­kestigin tekseredi. Sondaı-aq joba erejelerin daıyndaýǵa Par­lament Májilisi AО́K komı­­te­­tiniń depýtattary men zań qyz­meti tartylady. Da­my­­ǵan el­derdiń ishki naryqty qorǵaý jáne saýda salasynda biryń­ǵaı órkenıetti normalardy qalyp­tas­tyrý jónindegi tájirı­be­sin egjeı-tegjeı taldaý jos­parda bar.

Sonymen «Saýda qyzmeti týra­ly» zań jobasynyń aldyn ala redaksııasy 1 naýryzǵa deıin aıaqtalyp, odan keıin qujat Parlamentke qaraýǵa jiberiledi.