24/7 damyldamaıtyn «103»

Jedel járdem qandaı jaǵdaıda keshigedi?

Kúndiz, meıli túnde kútpegen, oqys oqıǵaǵa urynbasyńa eshkim kepildik bere almaıdy. Bylaıǵy kúni eńbegin elemegenmen, jan qysylǵanda dúnıe ataýlyny umytyp, al­ǵashqy medısınalyq kómekke júginesiń. Jedel járdem jedel jetse deısiń. Biz osy joly qaýyrt shaq, qıyn sátte adam janyn arasha­lap qalýǵa tyrysatyn mamandardyń jumysymen tanysýdy oılap, Astana qala­synyń jedel medısınalyq járdem stansasyna aıaldadyq.

Qoǵam bolǵan soń el arasynda túrli syn-pikir aıtylady. So­nyń bir ushy ara-tura medısına qyzmetine, jedel járdemge tıip jatady. Qyzmet kórsetý sapa­syna, mamannyń jumysyna syn kóz­ben qaraıtyndar tabylad­y. Desek te suraqtyń kóbi jedel jár­demniń jedel kelmeı­tinine qa­tysty. Jedel medısı­nalyq jár­­dem stansasyna barǵany­myz­da ma­mandyqtyń qyr-syryn, qıyn­dyǵyn kórsetýmen shektel­meı, kóptiń kóńilinde júrgen saýal­darǵa da jaýap alýǵa tyrystyq. 

Jedel járdem stansasynyń kire­beri­sinde qyzmettik kólikter qaz-qatar tizilip tur. Biri shaqyrtýǵa asyǵyp-úsigip, jedel shyǵyp bara jatsa, endi biri turaqqa aıaldap jatty. Sol mańda shaqyrtýdan endi kelip, qural-jabdyq, dári-dármekterin túgendep júrgen feld­sher Azat Rahmatýlınmen júzdesip, pikir­lestik. Ol – jedel-járdem stansasynda 10 jyldan beri eńbek etip júr­gen bilikti maman. Ádette túske deıin shaqyrtý az túsetindikten, osy sátti biz de tıimdi paı­dalanyp, jedel jár­­dem­degi quraldardy mamanmen birge tú­gen­dep shyqtyq. Kóliktiń kirebe­risin­de esikten sál joǵary mańdaıshada ilýli turǵan «defıbrıllıator» degen qu­rylǵyny baıqadyq. Túr-túsin eski te­lefon apparatyna uqsattyq. Sóıtsek, bul qysqamerzimdi kúshti elektr­lik ımpýlspen júrekke áser ete­tin arnaıy qural bolyp shyqty. Jú­­rek bul­shyqetiniń jıyrylýyn jáne relak­sasııasynyń jıiligin qalypqa kelti­rýge arnalǵan eken. Sosyn ottegi apparaty, akýsherlik kómek kórsetýge arnal­ǵan jıyntyq, reanımasııa kezinde qoldanatyn monıtor, elektrkardıogramma, naýqas aýyr jaraqat alǵanda, aıaq-qol synǵanda tańatyn, tipti kúıik shalǵanda qoldanatyn quraldar kózge tústi. Al akýsher únemi alyp júretin sary qorapsha adrenalınnen bastap fızrastvor, aýyrsynýdy basatyn noshpa, ketonaldan basqa da dári-dármekke tolǵan. Jedel járdem qyzmetiniń qyr-syrynan beıhabar biz úshin kóliktiń ishi shaǵyn emhana sekildi kórindi. Osy arada Azat Rahmatýlındi áńgimege tartyp, jedel járdem qyzmetine qatysty birneshe suraqqa jaýap alyp úlgerdik.

– О́zderińiz kórip turǵandaı, jedel járdem kóliginde alǵashqy medısına­lyq kómekke qajettiniń bári bar. Onyń ústine jyldan-jylǵa tehnıka, qu­raldar jańaryp jatyr. Keıbir qural­dardyń kómegimen bir emes, birne­she qyzmetti qatar atqarýǵa bolady. Su­raqqa toqtalsam, shynynda, je­del jár­demniń keshigýine bir emes, birne­she sebep bar. Ásirese keshqurym tur­ǵyn­dardan shaqyrtý kóp túsedi. Dál sol mezgilde qalada keptelis bastalady. Keı-keıde dabyl belgisin qosyp júr­genimizge qaramaı, jol bermeıtin júr­gizýshiler kezigip qalady. Negizi bizde shaqyrtýdyń 4 túri bar. Mysaly, birin­shi deńgeıli, ıaǵnı jedel shaqyrtýǵa 10 mınýtta jetýimiz kerek. Ekinshi deńgeı­li shaqyrtýǵa – 15 mınýtta, úshinshi jedel­diktegige – 30, tórtinshi deńgeıli shaqyr­týǵa bir saǵat kóleminde barýymyz qajet. Túsingenderińizdeı, shaqyrtýlar reti naýqastyń hal-ahýalyna baıla­nysty bekitilgen. Jol-kólik oqıǵalary oryn alsa, naýqas es-tússiz jatsa, bıik­ten qulasa, basqa da aýyr jaǵdaıǵa tap bolsa, barynsha 10 mınýtta jetýge tyrysamyz, – deıdi A. Rahmatýlın.

Aýrý-syrqaý jasaryp tur

Jedel járdem quramy keptelistegi qarbalasqa aptanyń sońyna nemese mereke kúnderi ǵana emes, kúndelikti kezigedi. Ásirese keshki 18.00-den túngi 12.00 aralyǵynda shaqyrtý ádettegiden kóbirek túsedi. Bizben pikirlesken jedel járdem quramy aldyńǵy túnde tańǵa deıin 16 shaqyrtýǵa barypty. Onyń ishinde jedel jáne tórtinshi deńgeıli shaqyrtýlar bolǵan. Keshki 17.00-den tańǵy 8.00 aralyǵyndaǵy 15 saǵatta 16 mekenjaıǵa baryp, qyzmet kórsetý degen rasymen de ońaı sharýa emes. Bir jaǵy qys mezgilinde jiti respıratorly vırýstyq ınfeksııalar kúsheıetindikten, tumaý jáne basqa da juqpaly aýrýmen syrqattanǵan balalarǵa kómek kóbirek kerek bolady. Qys, kóktaıǵaq, oqys oqı­ǵalar jıileıdi. Mamandar sonyń bar­lyǵyna der kezinde jetip, alǵashqy kómek kórsetip, qajet bolsa, aýrýhanaǵa je­del jetkizýge tyrysady. Keıde naý­qas­­ty qalaı da aman alyp qalýdy oılap, qan­sha jerden arpalysqanmen, dám-tuzy taý­sylýǵa taıaǵan jandardan aıyrylyp qala­tyn jaıttar da kezdesedi. Mundaı jaǵ­daı jedel kómek kórsetýge tyrysqan me­dısına qyzmetkeriniń de janyna batady.

– Kez kelgen qıyn, kúrdeli, qolaısyz jaǵdaıda jaqsy nárse oılap, barlyǵy durys bolady dep úmittenemiz. Árkez sergek bolýǵa tyrysamyz. Abdyrap qalmaı, naqty iske kóshemiz. Qoldan keletin sharanyń barlyǵyn jasaımyz. Naýqastyń hal-ahýalyna qaraı jaǵdaıy táýir bolsa, úıde qaldyryp, keńesimizdi aıtamyz. Al jaǵdaıy kúrdeli bolsa, dıagnozy boıynsha ártúrli aýrýhanaǵa aparamyz. Jaraqat alsa – travmatologııaǵa, júregi syr berse – kardıologııaǵa, bala syrqattanǵan bolsa, balalar aýrýhanasyna zýlaımyz. Jedel járdemde júrgenime 10 jylǵa jýyqtapty. Osy aralyqta aýrýlardyń jasaryp jatqa­nyn baıqadym. Buryndary kóbine eresekterde kezdesetin aýrýlar jastardan da anyqtalyp jatyr. Buǵan endi turmys-tirshi­ligi, stress, basqa da faktorlar áser etse kerek. Sebebi bul – bizde ǵana emes, álemde bolyp jatqan jaǵdaı, – dedi A.Rahmatýlın sózin túıindep.

Jedel járdem brıgadasynda ekinshi feldsher qyzmetin atqaratyn Álibek Qojamqulov jas ta bolsa jumysyna uqypty ekenin baıqatty. Onyń jedel járdemge kelgenine jylǵa jýyqtaǵan. Feldsherlerdiń qasyna ilesip, kómek­tesip, tájirıbe shyńdap júr.

– Osy mamandyqty tańdaǵan soń, qyr-syryn tolyq meńgeremin degen nıettemin. Biraz tájirıbe jıyp, shyńdalyp, feldsher bolsam degen oıym bar, árıne. Qazir feldsherlerge qolǵabys etip júrmin. Meniń jumysym kóliktegi qural-jabdyqtardy rettep, dári-dármekterdi der kezinde túgen­deýden bastalady. Mysaly, búgin biz qandaı dári-dármek, quraldardy qoldan­saq, sonyń ornyn jumys ýaqyty aıaq­tal­ǵannan keıin túgendep qoıamyz. Sebebi kelesi bizden keıingi toptyń alań­syz shaqyrtýǵa ketýine jaǵdaı jasa­lýy kerek. Iá, jyl ishinde túrli shaqyr­týǵa bardyq. Alǵashynda jumys qıyn bolǵanyn jasyrmaımyn. Biraq ýaqyt sátimen úırenip kettik, – deıdi Álibek.

Júrgizýshilerdiń jol berý mádenıeti

Qysta shaqyrtýǵa saqadaı saılanǵan kólikter damyldamaıdy eken. Júrgizýshi turaqqa kelip aıaldaǵan ýaqytta da kólik­ti óshirmeıdi. Sebebi sala mamandary qaı kezde jedel shaqyrtý túsetininen beı­­habar. Mundaı jaǵdaıda kólikti qy­z­dyryp otyrýǵa ýaqyt joq. Ári kún­niń sýy­ǵynda kóliktegi qurylǵylar, dári-­dár­mek qatyp qalýy múmkin. Osy arada biz jedel járdem júrgizýshisi Ǵa­rı­folla Jumadilovpen pikirleskendi jón kórdik.

– Sanamalasam, jedel járdemde júrgenime 6 jyl bolyp qalypty. Osy aralyqta jumys barysynda nebir oqıǵa­men betpe-bet keldik. Urys-keriske je­tip, janjaldasyp qalǵan sátter bol­dy. Endi keshegi áleýmettik jelide ta­­ra­­ǵan beınejazbadaǵydaı jaǵadan alyp, judyryqtasyp qalǵan sátter óz basymnan ótken joq. О́tpeı-aq ta qoı­syn. Adamnyń barlyǵy birdeı emes qoı. Ishimdik ishkendermen qosa ashýǵa býlyǵyp turǵan adamǵa tap kelýiń múm­kin. Mamandar adamdy bólip-jarmaı, bárine birdeı járdemdesedi. Mindetimiz ǵoı. Ishimdikke sylqııa toıyp alyp, basy jarylyp jatqan naýqastar kezdesken. Ol bizben qansha teketiresse de, tastap kete almaımyz. Kómektesemiz. Oqystan qaza tapqandardy kóresiń. Mysaly, meniń alǵash jol-kólik oqıǵasyna barǵa­nym esimnen ketpeıdi. Júreksinip qal­ǵanmyn. Qazir úırenip kettik. Júr­gizýshi mádenıetine toqtalar bolsam, astanalyqtar barynsha jol berip, ótkizip jiberýge tyrysady. Áıtkenmen kóliktiń arnaıy dabyl údetkishin qossaq ta, elemeı, jol bermeıtinder kezigedi. Naýqastyń jaǵdaıy kúrdeli bolsa, keıde baǵdarshamnyń qyzyl túsine, qarsy jolaqqa da shyǵyp ketip jatamyz. Bi­raq esh sebepsiz ereje buzbaımyz. Ba­­rynsha jedel jetýge tyrysyp kele jat­qanda qaladaǵy kóppáterli turǵyn úı­lerdiń alańshasynan kólik qoıatyn oryn tabylmaı qalady. Al bizge múmkin­diginshe podezdiń mańynda turý kerek. Sosyn qaladaǵy kóptegen turǵyn úı keshenderinde shlagbaým ornatylǵan. Kólikpen ótý qıyn. Mundaıda feld­sherler kútip tura ma, kólikten túse salyp jaıaýlatady, – deıdi jedel járdem júrgizýshisi.

Shaqyrtýdyń da shaqyrtýy bar

Jedel medısınalyq járdem stansa­synyń bas ǵımaratynda sımýlıasııalyq oqytý ortalyǵy bar. Onda úırensem, bilsem deıtin jas mamandar kóp eken. Bir emes, birneshe kabınette jas mamandar alǵashqy kómek ısharalaryn arnaıy adam pishindes quraldarda pysyqtap jatyr. Jedel medısınalyq járdem mamandaryn oqytý boıynsha talaptar halyqaralyq standarttarǵa saı eken. Qala berdi oqytý ortalyǵyndaǵy ıns­trý­­ktor­lardyń barlyǵy halyqara­lyq ınstrýktorlardyń qatarynda. Bu­dan ári biz kóp kidirmeı, qala boıyn­sha jedel járdemge túsken qońy­raý­lardy qabyldap otyratyn operatorlar jaıǵasqan bólimshege bettedik. Qaz-qatar tizilgen operatorlar bir qońy­raýdan soń kidirmeı, lezde kelesi qońyraýdy qabyldap jatyr. Endi biri telefonnyń arǵy jaǵyndaǵy naýqastyń jaqynyna jedel járdem jóneltilgenin aıtady. Qashyqtan alǵashqy kómek kórse­týge tyrysqan operatorlar da  osynda. Mundaǵy qarbalasty kórip, operatorlardyń birine-biri kedergi keltirmeı, óz jumysyna uqyptylyqpen kiriskenine tánti boldyq. Roza Jaqypova jedel járdemde shaqyrtýlardy qabyl­daý feldsheri bolyp eńbek etedi. Táji­rıbeli maman, jedel ári naqty sóıleıdi, ózi shıraq.

– Astanalyqtar 103-ke qońyraý shalǵanda birinshi biz jaýap bere­miz. Aldymen qazaq tilinde jaýap qaı­taramyz. Eger shaqyrtýshy resmı tilde sóılese, oryssha jaýap beremiz. Naýqas týraly tolyq maǵlumat suraımyz. Me­ken­jaıynan bastap qandaı syrqat mazalaıtynyn, bárin-bárin bilip alamyz. Naqtylaǵan soń, ol málimetti qa­la­daǵy bes aýdan boıynsha jaýapty dıspet­cherlerge jiberemiz. Olar sol zamatta málimetti jedel járdem brıgadasyna joldaıdy. Naýqas esinen tanyp qalsa nemese basqa da tótenshe jaǵdaıda biz qasyndaǵy adam arqyly naýqasqa járdemdesýge tyrysamyz. Kóp jaǵdaıda syrqattanǵan adamǵa jedel járdem jetkenshe kómekteskiń keledi. Áıtkenmen keıbir sátterde pasıenttiń týystary aıǵaıǵa basyp, jylap, tipti ózara birimen-biri urysyp ketedi. Bizdi tyńdasa, alǵashqy kómek kórsetýge járdemdeser edik. Ásirese kishkentaı balalar esinen tanyp qalsa, anasy aıǵaıǵa basyp, balany bir qyry­na qaratyp jatqyzbaı, selkildetip ketedi. Mundaıda ata-ana barynsha sabyr saqtasa, bizdiń kómegimiz tıedi. Kúnine bir feldsher-operator 160-200 shaqyrtýshyǵa deıin qabyldaıdy. Keshki aýysymda shaqyrtýlar budan da kóbirek túsedi. Qońyraýdyń da túr-túri bolady. Budan bir-eki aýysym buryn maǵan qala turǵyny qońyraý shaldy. «Ýdýshe, ýdýshe, eki jastaǵy qyz», dep aıqaıǵa basty. «Esinen tanyp jatyr ma?» degenime «Joq», dedi. Mekenjaıyn naqtylap, birinshi deńgeıli shaqyrtý boıynsha lezde kómek jiberdik. Sodan jedel-járdem quramy mekenjaıǵa jetse, qala turǵynynyń ıti aýyryp jatyr eken. Osyndaı keleńsiz jaıttardyń ózi ýaqytymyzdy alady, – deıdi feldsher R.Jaqypova.

«103» qyzmetindegi mamandardyń basym kópshiligi kúndiz jumysqa shyǵyp, ertesine túnde qaıta qyzmetine kirisedi. Esesine eki kún demalady. Kúndiz orta eseppen 10-12 shaqyrtýǵa jetse, túnde shamamen 16-20 pasıentke barady. Osynyń esesine feldsherler orta eseppen 300 myń teńgeniń kóleminde jalaqy alsa, júrgizýshilerdiń tabysy 200 myń teńgeniń tóńireginde. Munda endi mamannyń eńbek ótili, naqty jumysqa shyqqan kúnderi eskeriledi.

Búginde Astana qalasy boıynsha 90-95 jedel járdem brıgadasy tur­ǵyn­darǵa jedel medısınalyq kómek kór­setedi. «Almaty», «Esil», «Baı­qońyr», «Saryarqa» podstansalary bar. Endi «Nura» podstansasyn iske qosý josparlanypty. Astana qalasy boıyn­sha jedel medısınalyq járdem stan­sa­synda arnaıy jabdyqtalǵan qyzmettik kólikter jetkilikti deńgeıde bolǵanymen, eskirip qalǵany da kóp. Buǵan joǵarydaǵy «kólikterdiń táýlik boıy damyldamaı qyzmet kórsetetini» týraly keltirilgen pikir mysal.

Jedel járdemge táýligine Asta­na qalasynyń turǵyndary jáne qonaq­tarynan shamamen 8 myńǵa jýyq qońy­raý túsedi. Buǵan endi maýsymdyq juq­paly aýrýlardyń kóbeıip jatqany áser etip otyr. Jedel járdem toptary kúndelikti orta eseppen 2 500 shaqyrtýǵa barsa, qalǵan qońyraýlar boıynsha mamandar qashyqtan keńes beredi.

Bir qaraǵanda jumysyn kópshilik elep-eskere bermeıtin jedel járdem qyzmetiniń tirshiligi, mine, osyndaı. Halyq saýlyǵy úshin kún-tún demeı, tynym tappaı qyzmet etip júrgen sala mamandarynyń eńbegi qashanda baǵa­lanýy kerek.