Aqtóbe oblystyq Aqsaqaldar keńesiniń múshesi, «Vıara» bolgar etnomádenı birlestigi aqsaqaldar alqasynyń tóraǵasy Mıhaıl Boshkov týǵan aýyly Bolgarkany janyndaı jaqsy kóredi. Alǵa aýdany Saryqobda aýyldyq okrýgine qarasty osy aýylda qazir 450 tútin bar. «Buryn aýyl adamdary óte meıirimdi, kórshiler bir-birimen týǵan baýyrlardaı tatý edi. О́kinishke qaraı, sol jylylyq, adamdardyń bir-birine degen rııasyz qarym-qatynasy joǵalyp barady», deıdi Mıhaıl Konstantınovıch.
Ol 1956 jyly dúnıege kelgen. Atalary qazaq jerine kúshtep kóshirilgen qonys aýdarýshylardyń alǵashqy leginen. Saryqobda ózeniniń arnasyna alǵash kúrke tikken bolgarlar osy ólkede ósip-óndi. Sodan beri bes-alty urpaq almasty. Irgeles aýylǵa chehtar qonystandy. Mısha aǵaıdyń atasy men ájesi ashtyqty da, keńes ókimetiniń solaqaı saıasatyn da, soǵysty da kórdi. Atasyn 1936 jyly keńes ókimetine senimsiz adam retinde úıinen alyp ketken. Sodan oralmaǵan. Keıin qujattaryn izdep edi, «asa qupııa» dep qolǵa bermepti.
Jazda Bolgarkanyń balalary saıǵa baryp shomylady. Aýylda qarbalas tirshilik. Jurt Saryqobdanyń sary balshyǵynan úı salady, mal qora turǵyzyp, sylaıdy. Ol úshin balshyq ılep, kesek basady. Balalar kesek quıýshylarǵa sý tasıdy, balshyq ılesedi, qalyptaǵy kesekti jaıyp, kepkenin aýdarady. Kúzde ár úıge kómir, shóp túsiredi, jem keledi. Sabaqtan kelgen balasyn áke-sheshe kórshige kómektes dep jumsaǵanda, bular birlese jabylyp bitirip tastaıdy. Úı ıesi olarǵa kámpıt ustatady, bular soǵan máz. «Ańqyldaǵan aýyl adamdarynyń kóńilderi keń darııadaı edi. Bolgar ma, qazaq pa, ol jaǵyna bas qatyrmaımyz. Ultqa bóliný degen keıin shyqty ǵoı...», dep Mısha aǵaı uzaq oılandy.
Ákesi Konstantın keńshardyń malyn baqty. Bular otbasynda jeti bala. Orta mektepti bitirgen soń ákesine kómekshi boldy. Áskerden kelgen soń kólik júrgizdi. Kóshpeli dúken – avtolavka aıdady. Eń alystaǵy qoıshy qosyndarǵa taýar tasydy. Keıin keńshardyń bas agronomdyǵyna aýysty. Bolgarkanyń baǵyn tasytqan eńbekqor adamdary arpa-bıdaı ekti, baqsha saldy, shóp shapty, tórt túlik ósirdi. Aýyl kelinshekteri fermada saýynshy bolyp eńbek etti. «Bolgar balalar qazaqsha sóılese, qazaqtar bolgarsha tildesetin. Jalǵasbaı, Qonysbaı degen qurdastarym, Esentaı kókemniń balalarymen birge óstik. Eki tildi aralastyryp sóılep júrgenimizdi syrttan kelgen adam baıqap tańǵalatyn. Erjettik, úılendik, biraq irgemiz ajyraǵan joq. Otbasy bolyp aralastyq. Qysta bir-birimizdi soǵym sybaǵaǵa shaqyramyz. Án aıtamyz, kúı tartamyz, bıleımiz», deıdi ol.
«Keńes odaǵy ydyraǵanda ár ult óz atamekenine kóshýdi josparlaı bastady. Bolgarlar da ári-sári kúıde júrdi. Eń birinshi bolyp jastar kete bastaǵanda, kóbiniń áke-sheshesi birge ilesti. Kórshi aýyldaǵy cheh aǵaıynǵa da oı tústi. «Bári taza qazaqshaǵa kóshedi degendi estip alǵan jurt dúrlikti. Sol kezde aýyl aqsaqaly Grıgorıı Kýlık «Jetpis jyl oryssha sóılediń, endi qazaqsha sóıle. Osy jerde týyp-óstiń, eshkimnen kemdik kórmediń, dinińdi ustandyń, tilińdi saqtadyń. Aıtyńdarshy, kim qarsy shyqty? Endeshe, atam qazaq aıtqandaı, shalabyńdy shaıqama», dep bárin tyıyp tastady. Kórshi aýyldaǵy chehtardan tek birli-jarymy qaldy. Sol jyldary jaryq óshpegende, sharýashylyq tas-talqan bolmaǵanda olar aýyldy tastap keter me edi? Shanshyǵan shybyq birden kókteıtin meken ǵoı, bul. Jurt tirshilik qamymen tym-tyraqaı boldy. Qaıyn atam qyryq jyl boıy Bolgarkanyń mektebin basqardy, enem de osy jerde muǵalim bolyp jumys istedi. Áıelim ekeýmiz bir synypta oqydyq. Atamnyń taǵy bir qyzy bizdiń aýylǵa turmysqa shyqty. Qaıyn aǵam Oral qalasyna qyzmet aýystyryp bara jatqanda, ata-enemdi ózimen birge kóshirip alyp ketti. Atamnyń jasy seksende bolsa da, aýylǵa jıi kelip turatyn. Bir joly aqsaqaldyń aýylǵa kelgenin estip, sálemdesýge bardym. Asyǵystaý kórindi, qaıtýǵa jınalyp jatyr eken. Jolǵa usaq-túıek almaqshy bolyp ekeýimiz dúkenge kirdik. Usaq tıyn izdep, qolyn qaltasyna salǵanda, bir tal jýsan ilese shyqty. «Mynaý ne?» degenimde, «Aınalaıyn, men aıtsam, qazir túsinbeısiń ǵoı», dedi ol qulyqsyz. Úndemedik. Úıge kelgen soń baryp ashyldy: «Jatarda jýsandy ıiskep uıyqtaımyn. Sol kezde balalyǵym, jastyq shaǵym eske túsedi», dedi. Aýyl qartynyń basqa qalaǵa kóndigýi qıyn ekenin sonda túsindim.
Kórshi aýylda chehtar turdy. Aýylymyzdaǵy Kolıa Genov degen bolgar jigiti sol aýyldyń qyzyna úılenip, 1990 jyly Chehııaǵa kóship ketti. О́zi jylda aýylǵa keledi, kelgen saıyn dalalyqtan jýsan jınaıdy. Sóıtse, qarty aýyldyń jýsanyn alyp kel depti. Kelesi jyly taǵy keldi. «Shaldar jýsandy ne istedi?» dep suradym. «Olar jýsandy ıiskep otyryp, eldi saǵyndyq dep uzaq jylady», dedi Kolıa. Qansha jerden atajurty bolsa da, úlken kisige basqa jerge kóndigý qıyn.
2011 jyly áıelim Natalıa dúnıeden ótken soń Alǵaǵa kóship kettik. Bolgarkada úıim qaldy. Biraq demalysta aýylǵa baramyn. Jan-jaqtan bala, nemereler kelip máre-sáre bolamyz. «Aýyldan adam kóshse de, adamnan aýyl kóshpeıdi» degendeı, týǵan jerge eshteńe jetpeıdi. Balalarym ósti, olardan tórt nemere, úsh jıen bar. Buryn úlkender toıda «El tynysh bolsyn, aspanymyz ashyq bolsyn» dep tilek aıtqanda, «shaldardyń ádettegi sózi» dep kúletinbiz. Qazir oılasam, tynyshtyqtan, tatýlyqtan artyq eshteńe joq eken. Ásirese kórshimizdegi jaǵdaıdan keıin, osy sózdiń mániniń zor ekenin uǵyna tústim. Elge tynyshtyq, ósip kele jatqan urpaǵymyzǵa amandyq kerek», deıdi aqsaqal.
Mıhaıl Konstantınovıch Boshkov pen Natalıa Fedorovna Maglelı úsh bala tárbıelep ósirip, bárine joǵary bilim berdi. Úlken qyzy – Anastasııanyń mamandyǵy muǵalim, qazir ol Aqtóbedegi «Qoǵamdyq kelisim» mekemesiniń bólim basshysy, QHA óńirlik «Vıara» bolgar etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy. Marqum Natalıa Fedorovna Bolgarka mektebinde ustazdyq etti, artynan dırektory bolyp taǵaıyndaldy. Oblystyq máslıhatqa depýtat bolyp saılanǵanda Bolgarkada jańa mektep salýǵa kóp júgirdi. Kenje qyz dáriger, ortanshy ul Aqtóbede polısııa qyzmetkeri.
Mıhaıl Konstantınovıch ulymen tek qazaqsha sóılesedi. «Qazaqtyń sózi baı, maqal-máteli danalyqqa tunyp tur. Qazirgi zamanda sheteldiń ǵylymyn oqysaq ta, qazaqtyń tárbıesinen ajyramaýymyz kerek. О́kinishke qaraı, qazaqtar ata-babadan qalǵan jaqsy dúnıelerdi umytyp barady. О́ıtkeni oqymaımyz, tyńdamaımyz, maǵynasyn túsinbeımiz», deıdi ol.
Búginde Bolgarka balalary eńseli jańa mektepte oqıdy, aýylda uıaly baılanys bar, kógildir otyn keldi. Aýyl adamy tezek basý, kómir tasý, ot jaǵý sekildi beınetten qutyldy. Biraq buryn myńnan astam turǵyny bar aýylda adam azaıdy. «Eger gaz jıyrma jyl buryn kelgende Bolgarkadan adam kóshpeıtin edi. Aýyl kishireıse de, atalarymyz salǵan úılerdiń orny qaldy, oshaqtary ornynda tur. Eń bastysy – dińgegimiz buzylǵan joq. Jer adamdy asyraıdy. Ata-babamyz jerdi bos qaldyrmady. Qazaq «malyń bolsa, ashtan ólmeısiń» degen. Mal ustap, egin ekse, jerdiń óńi kiredi», deıdi ol. Búginde Saryqobda aýyldyq okrýginiń biraz jigiti jylyjaı salyp qııar ósiredi, jazda qarbyz egedi. «Aýyl amanaty» jobasy aıasynda el adamy arzan sýbsıdııaǵa qol jetkizip, kásip jasaýǵa kóshti. «Bolgarkanyń jigitteri sharýa qojalyqtaryn ashyp, kóterilip keledi. Myrzabek aǵamnyń balasy Aıbek, Baqyt Tyrnaqov, Maksım Boshkov bir-birine kómek beredi, aýyl jurtyna qamqor. Bul jaqta erinbegen adamǵa jumys kóp. Kúrek salsań, jerden sý shyǵady. Kezinde oblysty basqarǵan Ońdasyn Orazalın gaz ótkizdi, Berdibek Saparbaev jol salyp berdi. El adamy jaqsylyqty umytpaıdy, olardyń qyzmetin aıtyp otyrady», deıdi elim tynysh bolsyn, halqym aman bolsyn degen tilegin kúnde qaıtalaıtyn Bolgarkanyń aqsaqaly.
Aqtóbe oblysy