Ekonomıkalyq ósim – 4,2 paıyz

Inflıasııany baqylaý basty nazarda

Otyrysta alǵash bolyp sóz alǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri Nurlan Baıbazarov esepti kezeńde Qazaqstan ekonomıkasynyń ósý qarqyny 4,2%-dy quraǵanyn málimdedi. Qańtar aıyn­da kórsetkish 3,9% bolǵan. Naqty sektordaǵy oń dınamıka – 5,1%-ǵa, qyzmet kórsetý salasyndaǵy dınamıka 3,5%-ǵa jetken. Salalar arasynda qurylys, aqparat jáne baılanys, kólik jáne qoımalaý, óńdeý ónerkásibi eń jaqsy ósimdi kórsetip otyr.

Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestı­sııa­lardyń ósý qarqyny 7,9%-dy qura­ǵan. Olardyń kólemi qurylysta – 2,7 ese, bilim berýde – 56%-ǵa, kólik pen qoı­malaýda – 47%-ǵa, aqparat pen baılanys­ta – 45%-ǵa, óńdeý ónerkásibinde – 37%-ǵa, aýyl sharýashylyǵynda 12%-ǵa ósken kórinedi.

«Aldyn ala qorytyndylar boıynsha, 2024 jylǵy qańtarda respýblıkanyń syrtqy saýda aınalymy 10 mlrd dollardan asty. Eksport shamamen 6 mlrd dollardy qurap, ondaǵy óńdelgen taýarlar eksporty 1,6 mlrd dollar, taýarlar ımporty 4 mlrd dollar boldy. Sóıtip, eldiń oń saýda balansy 1,7 mlrd dollarǵa jetti», dedi mınıstr.

Qarjy mınıstri Mádı Takıev mem­lekettik bıýdjetke 3,2 trln teńge kiris túsip, jospar 102,5%-ǵa oryndalǵanyn málim­dedi. Respýblıkalyq bıýdjet – 1,9 trln teńgege, jergilikti bıýdjetter 1,3 trln teńgege tolyqqan. Esepti kezeńdegi mem­lekettik bıýdjet shyǵysy 96,6%-ǵa oryndalǵan.

Úkimet basshysy ekonomıkanyń ósý qarqyny saqtalyp otyrǵanyn quptaǵanymen, dınamıkany áli de arttyra túsý qajet ekenin aıtty.

«Mınıstrlikter men óńirdegi birin­shi basshylar jospardy sapaly ári ýaqy­tyly iske asyrý úshin qajetti sharalardy qabyldaýǵa tıis. Úkimet jumyla jumys istep, ekonomıkanyń barlyq salasyn tıimdi úılestirýi kerek» degen ol, ınflıasııalyq qysymdy tómendetý kerektigine de basa nazar aýdardy. Eki aıdyń qorytyndysy boıynsha ınflıasııa jyldyq mánde baıaýlap, 9,3%-dy quraǵan. Bul rette Úkimet pen Ulttyq Bank aldynda ony 8%-dan tómen ustaý mindeti tur.

«Kúrish, jumyrtqa, jemis, sýsyn, sary maı jáne makaron ónimderiniń baǵasy qymbattaǵan. Baǵasy ósip ketken pozısııa sany edáýir kóp. Demek bul ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar tarapynan qabyldanyp jatqan sharalardyń jetkiliksiz ekenin kórsetedi», dedi Oljas Bektenov.

Inflıasııanyń eń kóp ósýi Qaraǵandy, Shyǵys Qazaqstan jáne Mańǵystaý oblystarynda tirkelipti.

«Eger óńirler jergilikti jerde ınflıasııany tómendetý boıynsha qajetti sharalar qabyldamasa, tıis­ti sheshim qabyldaý úshin maǵan dereý baıandaýyńyzdy suraımyn. Turaq­tan­dyrý qorlary, forvardtyq jáne offteık-kelisimsharttar, ónim qunyn arzan­datýdy sýbsıdııalaý, baǵa turaq­tylyǵyn qamtamasyz etý boıynsha saýda sýbektisimen kelisim jasaý sııaqty pármendi tetikterdi belsendi paıdalaný kerek», dedi Úkimet basshysy.

Sonymen qatar ımportqa táýeldi ónim óndirisin keńeıtý jáne áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryn óndirýge arnalǵan basym daqyldardyń egis alqaptaryn ulǵaıtý qajet. «Ákim­der deldaldyq shemalardy anyqtaý jónin­degi óńirlik komıssııalar jumysynyń tıim­d­iligin arttyrýǵa tıis. Ortalyq jáne jer­gilikti atqarýshy organdarǵa ınflıa­sııany baqylaý jáne tómendetý jónin­degi sharalar keshenin sapaly oryn­daý­dy tapsyramyn», dedi Premer-mınıstr.

Úkimet basshysy ınvestısııa tartý úshin daıyn ınfraqurylymnyń qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etý mańyzdy ekenin qadap aıtty. Qazirgi kezde tozý deńgeıin azaıtý úshin elektr­men, jylýmen jáne sýmen jabdyqtaý jelilerinde belsendi túrde jumys júrgizilip jatyr.

«Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashy­lyq ınfraqurylymyn jóndeý jáne rekons­trýksııalaý jónindegi barlyq is-shara sapaly júzege asyrylyp, ýaqty­ly aıaqtalýǵa tıis. Bul rette satyp alý bary­­synda otandyq óndirýshilerdi qol­da­ý­ǵa barynsha basymdyq berilýi qajet. Son­daı-aq ázirlenip jatqan Ulttyq ınfra­qurylymdyq josparda tirshilikti qam­tamasyz etý júıelerin nyǵaıtýǵa baǵyt­talǵan jobalardy kózdegen jón», dedi ol.

Premer-mınıstrdiń aıtýynsha, ekonomıkalyq saıasat basymdyǵynyń biri – memlekettiń ekonomıkadaǵy úlesin kezeń-kezeńmen qysqartý jáne barshaǵa teń múmkindikterdi qamtamasyz etý. Osy saıasatty iske asyrý keshendi jekeshelendirý jáne memleketke tán emes fýnksııalardy básekelestik ortaǵa berý arqyly súıemeldengeni jón.

«Biz memlekettiń ekonomıkadaǵy úlesin 2025 jyldyń sońyna qaraı ishki jalpy ónimniń 14%-yna deıin qys­qar­týǵa tıispiz. Bıyl Keshendi jeke­she­len­dirý josparyn 90%-ǵa iske asyrý qajet», dedi.

Qaıta óńdeıtin 37 zaýyt iske qosylady

Otyrysta iri qalalarda qatty tur­mys­tyq qaldyqtardy qaıta óńdeý zaýyttaryn salý máselesi qaralyp, Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaev Úkimet qaldyqtardy basqarý salasyndaǵy jobalardy jeńildikpen qarjylandyrý tetigin bekitkenin eske saldy. Bul qoqys tasıtyn kólikterdi satyp alýǵa, suryptaý jelilerin iske qosýǵa jáne qaıta óńdeý qýattaryna qatysty. Qarjylandyrý О́nerkásipti damytý qory arqyly 3 jyldan 15 jylǵa deıingi nesıe berý merzimin jáne 3%-dyq syıaqy mólsherlemesin qarastyrady.

Búginde 232 mlrd teńgeden asatyn 94 joba iriktelipti. Olardy iske asyrý tósemtastardy, lıýkterdi, qoqys jáshikterin, shyny ydystardy, streıch plenkalaryn jáne basqa da halyq tutynatyn taýarlar shyǵarýdy jolǵa qoıýǵa múmkindik beredi. Qýattylyǵy jylyna 3 mln tonnadan asatyn suryptaý jelilerin salý jáne jańǵyrtý boıynsha óńirler arqyly 21 joba pysyqtal­ǵan. Jobalardy iske asyrý suryptaý jelileri­niń qýatyn qazirgi 1,7 mln tonnadan 4,7 mln tonnaǵa deıin jetkizýge, sondaı-aq elimizdiń barlyq óńirindegi qalalar men iri eldi mekenderdi qamtýǵa múmkindik beredi.

Qatty turmystyq qaldyqtardy qaı­ta óńdeý boıynsha jalpy qýattylyǵy jylyna 1,2 mln tonnadan asatyn jańa 37 zaýyt salý jáne jumys istep tur­ǵan 8 zaýytty jańǵyrtý josparlanyp otyr. Bul óńdeý kólemin jylyna 1,4 mln tonnaǵa deıin arttyrýǵa múmkindik týdyrady. Taqyrypqa oraı, Qaptamashylar qaýymdastyǵynyń basqarma tóraǵasy Batyrbek Áýbákirov jańa óndiristerdi qurý jáne qoldanystaǵy qýat kózderin jańǵyrtý týraly baıandama jasady.

Premer-mınıstr óńirlerde áli kúnge kommýnaldyq qaldyqtardy utymdy jınaý men shyǵarýǵa jáne olardy suryptap, qaıta óńdeýge jetkilikti kóńil bólinbeı júrgenin atap aıtty. Saldarynan ońdy-soldy ruqsat etilmegen qoqys úıindileri paıda bola bastaǵan. Olardy joıý máselesi de ýaqytyly sheshilmeıdi.

«Halyqaralyq tájirıbe kórsetip otyrǵandaı, damyǵan elder turmystyq qaldyqtardy qaıtadan óńdep, barynsha kádege jaratady. Al bizde jınalǵan qoqysty jerge kóme salý, tipti bolmasa taýdaı qylyp úıip qoıý úırenshikti jaǵdaıǵa aınaldy. Bul eldi mekenniń kórkin buzýmen qatar, eshqandaı sanıtarııalyq, ekologııalyq normalarǵa saı kelmeıdi», dedi Oljas Bektenov.

Tamaq qaldyqtaryn kádege jaratý men qaıta óńdeý máseleleri de sheshimin tappaǵan. Osyǵan baılanysty qaldyqtardy jınaýdan bastap, qaıta óńdeýge deıin kádege jaratýdyń tıisti tetikterin ázirleý qajet.

«Mınıstrlik pen óńirler bul jumysty sozbalańǵa salyp jiberdi. Kásiporyndardyń kópshiligi qaıtalama shıkizatty jınaýmen, ony býyp-túıip, shetelge satýmen ǵana aınalysady. Al qaldyqtardy qaıta óńdep, túpkilikti ónim shyǵaryp otyrǵandar az», dedi.

Ol jaqsy mysal retinde Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy «Radýga» kompanııasy polıetılen men qaǵaz qaldyq­taryn qaıta óńdep, halyq tutyna­tyn ártúrli taýar óndirip otyrǵa­nyn aıtty. Shymkentte «Evrokrıstall» kompa­nııa­sy shynyny qaıta óńdep, ydys-aıaq shyǵarady. Almaty oblysynda «KZ recycling» kompanııasy makýlatýradan qaǵaz ónimderin shyǵarady. Al Qyzyl­orda­da árbir aýdan qaldyqtardy qaıta óńde­ýge qatysty óz jobalaryn iske asyryp jatyr.

Bul rette Úkimet basshysy Atyraý, Aqtóbe jáne Abaı oblystary kópten beri qaldyqtardy suryptaý jelisin iske qosa almaı turǵanyn atap ótip, búkil álemde qoqysty qaıta óńdeý tabysty bıznes bolyp otyrǵanyn, Qazaqstan da bul baǵytta zamana kóshinen qalmaýǵa tıis ekenin aıtty.

«Osyndaı jobalardy iske asyrý kezinde kásiporyndardy ekonomıka­lyq jaǵynan yntalandyrýdyń tıimdi tetikteri engizilýi qajet. Onyń ústine, kommýnaldyq qaldyqtardy qaıta óńdeý men suryptaý jobalary 15 jylǵa 3% jeńildikti mólsherlememen О́ner­kásipti damytý qory arqyly qarjy­landyrylatyn bolady», dedi.

Qaldyqtar jınaý, tasymaldaý jáne qaıta óńdeýdi júzege asyratyn kásiporyndar úshin EkoQoldaý tólem baǵdarlamasynyń tetigi qaıta iske qosylǵanyn aıtty. «Qaldyqtarmen jumys isteýdiń naqty júıesi ekono­mıkalyq jáne ekologııalyq áser berip qana qoımaı, kásiporyndar ashýǵa, jańa tehnologııalar tartýǵa, jumys oryndaryn qurýǵa da yqpal etedi», dep qaldyqtardy qaıta óńdeý salasyna ınvestorlar tartýdyń qosymsha tetikterin ázirleýdi, tıisti ınfraqurylymdyq jobalar boıynsha ótinimdi jedeldetip qaraý sharalaryn qabyldaýdy jáne tolyq paıdalanýǵa berilgenge deıin árbir jobany qoldaýdy qamtamasyz etip, salada bastalǵan barlyq jobany iske qosý jumystaryn jedeldetýdi tapsyrdy.