Mańǵystaý – elimizdegi týrızmdi damytýǵa áleýeti zor oblystardyń biri. Osy salany óristetýge qolaıly ondyqqa kiretin óńirde etnotýrızmniń de salmaǵy basym. Tasyn túrtseń, tarıhty aqtaratyn dalalyq meshitterdi kórýge yntyq týrısterdiń shoǵyry da qalyń. Biraq jaqyndy alys etetin jol azaby syndy ınfraqurylymnyń aqsaýy óńirdiń etnotýrızmnen túsetin tabysyn juqartyp tur.
Ilgeride Týrızm jáne sport mınıstri Ermek Marjyqpaev týrızmdi damytý jolynda byltyrǵy atqarylǵan sharýany tııanaqtap, bıylǵy jospardy túzgen alqa otyrysynda osy salany óristetýge basymdyq beriletin aýmaqtyń tizimin 10-nan 20-ǵa eselegen edi. Eldegi 20 týrıstik aımaqtyń ishinde Mańǵystaýdyń Jyly jaǵajaıy da bar. Ishki týrızmge serpin berý maqsatynda mınıstrlik jergilikti atqarýshy organdarmen tize qosyp, osy baǵyttardyń ınfraqurylymyn damytý maqsatynda jol kartasyn da ázirledi. Mańǵystaý oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev óńirde týrızmdi damytýdyń mańyzy zor ekenin únemi aıtady. Byltyr jazda Túpqaraǵan aýdanynyń turǵyndarymen júzdesýde oblys ákimi jańa týrıstik nysandardy qurý osy salany damytýǵa serpin bolatynyn da atap ótti. «Bizdiń aımaq – elimizdegi týrıst eń kóp keletin aımaqtyń biri. Mańǵystaý oblysynda týrızmdi damytýǵa barlyq múmkindik bar. Kásipkerlerge kórsetiletin qoldaý servısti, keletin týrısterdiń sapaly demalysyn qamtamasyz etýge tıis», dedi N.Noǵaev.
Oblysta týrızmdi damytýda negizgi basymdyq jaǵajaıdaǵy demalys keshenderine beriletini belgili. Sebebi keıingi jyldary Kaspıı jaǵalaýyndaǵy týrıstik keshenderdiń boı kóterýi qonaqtardyń qataryn molaıtýǵa serpin berip otyr. Biraq týrızm bul óńirde tek jaǵajaımen tuıyqtalyp qalmaıdy. Tarıhı-mádenı oryndar, ásirese dalalyq meshitterdi de etnotýrızmniń órisi retinde ıgilikke jaratýǵa bolady. 362 áýlıe daryǵan kıeli óńirde jerasty meshitteri jaıly aıtqanda Beket atanyń óz qolymen boı kótergen qulshylyq úıi tilge oralady. Buǵan qosa Oǵlandy taýyn betke alyp jolǵa shyqqan jolaýshy Aqtaý men Jańaózenniń arasyn jalǵaıtyn kúre joldyń boıynda Shopan ata úńgirli meshitine de soǵyp, kóp jaıtqa qanyǵa alady. Dáýreninde Mańǵystaý men Horezmniń arasyn jalǵaǵan Jibek joly kerýeniniń at baılap aıaldar sáýlet ónerine arnalǵan úńgirli meshit búginde tarıhı eskertkish sanalady. H-HIII ǵasyrdyń ozyq úlgidegi sáýletti keshenderi sanalǵan jerasty meshitterine qamqorlyq kerek. Bul máseleni Senat depýtaty Darhan Qydyráli kóterip, qoǵamǵa oı saldy. Tarıhı-mádenı oryndardy saqtap qala alǵanda ǵana etnotýrızmdi damytýǵa dańǵyl jol ashylmaq. Biraq aqıqatyn baýyryna búkken tarıhı oryndar qaraýsyz qalǵandyqtan da ýaqyt kóshinde syry ketip, óship bara jatyr.
«Qazaqstandaǵy 25 myń eskertkishtiń jartysyna jýyǵy ornalasqan Mańǵystaý óńirinde muralardyń kóbi tarıhı-mádenı eskertkishter tizimine engizilgenimen, olardy qaraýǵa maman jetispeıdi. Mádenı qabattardy «qara arheologter» men buzaqylar túrli vandalızm arqyly búldirip jatyr. Jeti jurt kóshken mańǵaz mekendegi qorymdardyń qorshaý aýmaǵyna zańsyz qurylystar, beıitter salynyp ketken. Olarǵa qarsy qoldanystaǵy «Tarıhı-mádenı murany qorǵaý jáne paıdalaný» zańy qaýqarsyz. Aıyppuly – nebári 30 myń teńge ǵana. Ulytaýda Joshy kesenesiniń janyna áldebir qaltaly jaqynyn jerlep ketken, endi nysandy IýNESKO tizimine engizý múmkin bolmaı tur. Kıeli jerler shyraqshylardyń kúnkóris kózine, baqsy-balgerlerdiń ordasyna aınalǵan. Olardyń keıbiri tarıhı oryndy saqtap otyrǵanymen, arnaıy bilim, ereje-qaǵıdattary men standarty joq. Tipti ultqa uran bolǵan Beket ata – jekeniń menshiginde. Pir Beket – bir áýlettiń ǵana aıbary emes, ol – bar qazaqtyń baıraǵy. Halyqtyń rýhanı qalpy men saltyn qalyptastyrǵan mundaı tulǵalar mekeni memleket qaraýynda bolýǵa tıis», dedi D.Qydyráli.
Byltyr Mańǵystaý oblysynda týrızm salasy boıynsha 325 myń qyzmet kórsetilse, onyń ishinde óz elimizden – 290,9 myń, shetelden 35 myńǵa jýyq týrıst kelgen. 2027 jylǵa deıin 100 mlrd teńge somasyna 13 týrıstik joba iske asyrylyp, 700-den asa jańa jumys orny qurylady. Muny Týrızm jáne sport vıse-mınıstri Mıras Tólebaev óńir halqymen kezdesýde málim etti. Mańǵystaý oblysynda 100 ornalastyrý orny bolsa, jol talǵamaıtyn kólikpen júretin týrlar sany da 100-ge jetken. 346 tamaqtaný oryndary keletin týrısterdi sapaly servıs usynady. Tarıhı-mádenı keshenderdi de qalypqa keltirip, etnotýrızmniń tamyryna qan júgirtip, týrısterdiń únemi toqtaýyna bar múmkindik jasaý da túsetin tabysty arttyrýdyń qaınary ekenin esten shyǵarmaǵan jón.