Dızel otyny qatań baqylanady

Sýbsıdııalaýdyń jańa tetigi

Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstri Aıdarbek Saparovtyń sózine qara­ǵanda, bıylǵy egis alqaby 23,8 mln ga quraıdy. Mınıstr onyń ishinde bıdaıǵa 13,3 mln ga jer bólinbek. Mınıstrdiń aıtýynsha, bıdaı alqaby bıyl byltyrǵydan 429 myń ga-ǵa qysqarǵan. Bul rette áleýmet­tik mańyzy bar, joǵary rentabeldi daqyldar kólemin arttyrý kózdelip otyr. Atap aıtqanda, bıyl 3,2 mln gektar alqapqa maıly ónimder egi­ledi. Condaı-aq kúnbaǵys sııaq­ty áleýmettik mańyzy bar daqyl­dardyń kólemin 60 myń gektarǵa ulǵaıtyp, jalpy alqapty 1,2 mln ga-ǵa deıin, qant qyzylshasyn 12 myń gektardan 25 myń ga-ǵa deıin jetkizý kózdelgen.

Mınıstr dándi, kókónis-baq­sha daqyldary men kartoptyń jos­par­lan­ǵan kólemi ishki na­ryq­tyń qajettiligin tolyq qam­tamasyz etýge múmkindik bere­tinin aıtty. Sonymen qatar jemshóp daqyldarynyń aýdany 3,2 mln ga-ǵa deıin ulǵaıady. Egis jumystary qazirgi kúnde Túrkistan, Jambyl, Qyzylorda oblystarynda, al mamyr aıynyń ekinshi onkúndiginde tutas elde jappaı egý naýqany bastalady.

Energetıka mınıstri Alma­sadam Sátqalıev dıqandardy arzandatylǵan dızel otynymen qamtamasyz etý jaǵdaıy týra­ly baıandady. Búginde aýyl sharýa­shylyǵy taýaryn óndirý­shilerge 340 myń tonna dızel otynyn jetkizý kestesi bekitilgen. Baǵa barlyq 20 óńirde 2023 jylǵy deńgeıde qaldy – QQS-men lıtri 250 teńge. Bul bólshek saýda qunynan 15%-ǵa tómen.

Premer-mınıstr egis naýqa­nyn sapaly ári ýaqtyly júr­gizý maqsatynda Úkimet qajetti shara­lar qabyldaǵa­nyn aıtty. Atap aıtqanda, «Keń Dala» baǵdarlamasymen jeńil­dikpen 140 mlrd teńge nesıe beriledi. Sondaı-aq jergilikti bıýdjetten qosymsha 100 mlrd teńge bólinedi. Oǵan qosa for­vard­tyq satyp alýǵa 40 mlrd teńge, sýbsıdııalar túrinde 95,4 mlrd teńge qarastyrylǵan.

Úkimet basshysy sýarmaly alqaptar­dy keńeıtý, egis alqaptaryn ártarap­tandyrý jáne qajetti statıstıkalyq derek­terdi ózektendirý kerek ekeni­ne nazar aýdardy. Bul baǵyt­taǵy jumys aı saıyn Úki­mette qaralady. Oǵan qosa elimizde sapaly tuqym qory men tuqymnyń ımportyna táýeldilik bo­ıynsha da problema jetkilikti. Importqa táýeldilik bar ekeni de belgili. Ásirese bul shaǵyn jáne orta sharýashylyqtar úshin ózekti.

«Fermerler jaqsy tu­qymǵa qol jetkizý múmkin emesin aıtyp, shaǵym­danady. Azyq-túlik korporasııasy jınaqtalǵan qordan kemin­de 200 myń tonna tuqymdy muqtaj fermerlerge taýar­lyq nesıe túrinde bólýi kerek. Bizdegi klımattyq jaǵdaılarǵa tózimdi, ózimizde shyǵary­la­tyn tuqymdyq qordyń kó­le­min ulǵaıtý qajet. Sony­men qatar agrotehnologııalyq talaptardyń saqtalmaýy da ónimniń kólemi men sapasyna keri áserin tıgizip otyr. Eń aldymen, bul – mıneraldy tyńaıtqyshtardyń, pestısıdter men ósimdikterdi qorǵaı­tyn basqa da quraldardyń qajetti mól­sherin qoldanýǵa qatysty másele. Bizde ty­ńaıtqyshtardy qoldaný deńgeıi ǵy­lymı qajettiliktiń nebári 21%-yn ǵana qurady», dedi O.Bektenov.

Bıyl topyraqqa 1,5 mln ton­naǵa jýyq tyńaıtqysh engizý josparlanǵan. Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstrligi sýb­sı­­dııa­laýdyń jańa tetigin ázirledi. Onyń aıasynda sharýa­larǵa arzanda­tyl­ǵan tyńaıt­qy­shtar aldyn ala berile­di. Tyńaıtqysh­tardy ákim­dikter­diń kepildigimen bólip berý máselesi zaýyttarmen pysyqtalyp jatyr. Úkimet basshysy Prezıdent bul kórsetkishti barynsha ulǵaıtý týraly naqty mindet qoıǵanyn eske saldy. Jospar boıynsha bıyl tyńaıtqyshtardy qoldaný deńgeıin 46%-ǵa jetkizý qajet. Ol ári qaraı, ıaǵnı ǵylymı talaptar tolyq oryndalǵansha turaqty túrde ósip otyrýǵa tıis.

 

Mınıstrlikterge naqty mindet júkteldi

Otyrysta aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń tozýy týraly másele kóterildi. Qazirgi tańda jalpy tehnıka parkiniń tozýy shamamen 75%-dan asatyn kórinedi. Osyǵan oraı Premer-mınıstr otandyq dıqandardyń jańa tehnıka satyp alýyn  jeńildetip, sybaılas jemqorlyq táýekelderin azaıtý qajettigin qadap aıtty. Atalǵan má­seleni sheshý úshin fermerdiń ózi tólep kelgen alǵashqy 15% jarna­nyń ornyna tikeleı lızıng­tik kompanııaǵa ınvestısııa­lyq sýbsıdııa salynýǵa tıis ekenin meńzegen ol, bul shara sharýalarǵa óziniń aınalym qarajatyn saqtap qalýǵa múmkindik beretinin aıtty.

«Fermerler ózine tıesili sýb­sı­dııa­lardyń tym keshigip tólenetinine narazylyq bildirip júr. О́tken jylǵy sýbsıdııa­lar boıynsha qaryz 160 mlrd teńge­den asyp ketti. Bul qara­jatty egis jumystaryna jaratýǵa bolatyn edi. Jeńildikti dızel otynyn úlestirý barysy da erekshe baqylaýda bolýǵa tıis. Alypsatarlyqqa jáne qoldan tapshylyq jasaýǵa jol bermeý kerek», dedi Premer-mınıstr.

Sóıtip, atalǵan máselelerdiń qory­tyndysy boıynsha birqatar naqty tapsyrma berdi:

Energetıka, Aýyl sharýa­shy­ly­­ǵy mınıstrlikteri men oblys ákimdik­teri arzandatylǵan otynnyń bólingen kólemin jetkizýdi baqylaýǵa alyp, operatorlar ony der kezinde tıep-jóneltý jumystaryn qamtamasyz etýge tıis. Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstr­ligi oblys ákimdikterimen birge egis alqap­taryn ártarap­tandyrý jumystary aıasynda jemshóp daqyldarynyń qajetti kólemin egýdi uıymdastyrýy kerek. Sý resýrstary mınıstrligi múd­­deli memlekettik organdarmen birge vegeta­sııalyq kezeńde ońtús­tik óńir­lerdi sýarmaly sýmen tu­raqty túrde qam­tamasyz etý jóninde sharalar qabyldaýy qajet. Ulttyq ekonomıka, Qarjy mınıstr­lik­teri jáne «Báıterek» holdıngi 1 ma­myrǵa qaraı aýyl sharýa­shylyǵy teh­nı­­kasynyń jeńil­­dikti lızıngin qar­­jy­­­landyrýǵa qarajat bólsin. Onda túpkilikti qaryz alýshy úshin mólsher­leme 5%-dan aspaýǵa tıis. Qarjy, Ulttyq ekonomıka, Aýyl sharýashylyǵy mınıstr­likteri zamanaýı agrotehnologııalardy saqtaýdy yntalandyrý maqsatynda 1 maýsymǵa deıin tıisti sýbsıdııalar bólý máselesin sheshýge mindetti.