Elimizdiń túkpir-túkpirindegi eldi mekenderde bastalǵan alkogoldik ishimdikten bas tartý bastamasy Soltústik Qazaqstan oblysy aýyldarynda da kúsh alyp keledi. Sonyń arqasynda bul aýyldarda eshqandaı quqyq buzýshylyqqa jol berilmeı, qylmys tirkelmegen. Ishimdik satýdan bas tartqan eldi mekenniń biri – Esil aýdanyndaǵy Qaraǵaı aýly.
Bulaq aýyldyq okrýgine qaraıtyn bul aýyl kezinde júzden artyq tútini bar irgeli el edi. Qazir jastardyń kóbi qalalyq jerlerde jumys isteýdi murat tutyp, kóship ketken. Bala-shaǵasy qalada bolǵan soń, artta qalǵan biraz turǵyn da solaı qaraı jyljyǵan. Qazir bul aýylda 88 jany bar 27 shańyraq qana qalypty. Mektep úıi jabylǵan. Alaıda aýylda bataly aqsaqaldar bar. Solardyń sheshimimen keıingi on shaqty jylda «aýylda ishimdik ishilmesin, dúkende de satylmasyn» degen sheshim qabyldanǵan.
«Sol sheshim iske asqannan beri keıingi jeti jylda bul aýylda birde-bir qylmystyq is tirkelgen emes», deıdi ýchaskelik ınspektor Qanat Janǵarın.
«Aýyl halqy tártipti, ortaq másele týyndasa, birigip sheshýge tyrysady. Bir-birine janashyr. Bıylǵy qalyń qarda jol arshý, boranda batyp qalǵan jandar bolsa, kómek qolyn sozý sııaqty jumystarda eshkim de irkilip qalǵan joq. Men aýyl turǵyndaryna sol úshin rızamyn», deıdi aýyldyq okrýgtiń ákimi Bolat Beısenbaev.
Qazir aýyldaǵy jalǵyz másele – ınternet alaıaqtarǵa aldanyp qalmaý. Ýchaskelik ınspektor bul másele týraly únemi aıtyp, turǵyndardy qulaqtandyryp júrgen kórinedi.
Ishimdikten bas tartqan aýyldar Esilmen kórshiles Aıyrtaý aýdanynda da bar. Mundaǵy Qarasaı, Birlestik aýyldarynyń aqsaqaldary da osyndaı bastama kóterip, qazir aýylda barlyq toı-tomalaq araq-sharapsyz ótkiziledi. Osyǵan oraı bıe saýyp, qymyz ashytatyn otbasylar da kóbeıgen. Kez kelgen qonaqqa adal sýsyn usynǵandardy jolaýshylar da syılap, qurmet kórsetedi. Qarasaı aýlyna qaraıtyn Aryqbalyq aýyldyq okrýginiń ýchaskelik ınspektory Abylaı Ramazanovtyń aıtýyna qaraǵanda, bul aýylda da keıingi 7-8 jylda birde-bir qylmys tirkelmegen.
Bir qyzyǵy, spırtti ishimdikten bas tartýdy oblysta alǵashqy bolyp bastaǵan aýyl – Taıynsha aýdanynda ornalasqan Teńdik aýly. Teńdiktiń aınalasyndaǵy eldi mekenderde ózge etnos ókilderi kóp turady, soǵan qaramaı alǵashqy bolyp, osydan 22 jyl buryn araq-sharaptan bas tartý týraly bastama kótergen. Aýylda 2002 jyly kók kúmbezdi meshit turǵyzylǵan. Sol jyly aýyl aqsaqaly Orynbaı qajynyń bastamasymen aýyl turǵyndary biraýyzdan spırtti ishimdikten bas tartý týraly sheshim qabyldaǵan. Sodan beri bul aýylda túrli qylmys túgili, orynsyz aıǵaı, dóreki sózder de aıtylǵan emes. Aýyl turǵyndarynyń arasynda Mońǵolııadan kóship kelgen qandastar, «Ońtústikten – Soltústikke» bastamasymen qonys aýdarǵan aǵaıyndar da bar. Qazir aýylda 85 tútin tútetip otyrǵan 300-den artyq turǵyn bar.
Jergilikti kásipker Aqan Áljan aýylǵa, ákimshilikke, mektepke kómegin kórsetip keledi. Shetten kelgen kisilerge úı berip, jumyspen qamtamasyz etedi.
«Kóship kelgenderge aýylda ishimdik ishilmeıtinin birden eskertemiz», deıdi aýyl ákimi Erjan Qasqulaqov. Bul aýyl oblys ortalyǵynan alys, 200 shaqyrymdaı jerde ornalasqan. Alaıda turmysy táýir, halyq mal, egin ósirýmen aınalysady. Dúkenderinde spırtti ishimdiktiń aýyr túrleri túgili syra, sharap sııaqty jeńilderi de satylmaıdy. Barlyq mereke men toı-tomalaqta tek qymyz, shyryn sýsyny paıdalanylady.
Bul aýyldar tegis qazaq qonystanǵan aýyldar bolsa, Ǵ.Músirepov aýdanyndaǵy Tahtabrod aýyldyq okrýgine qaraıtyn Kovylnoe aýlynda qazaqtarmen qatar basqa etnos ókilderi de kóp turady. Bul aýyl da spırtti ishimdikterden bas tartyp, ony ózderi ǵana tutynbaı, dúkenderinde de satqyzbaıdy. Aýyldy ustap otyrǵan «Aqseleý» JShS basshysy Serik Moldahmetov bul bastamany 16 jyl buryn kótergen eken, ony turǵyndar tegis qoldap, qazir eshkim bul aýylda aýzyna araq almaıdy. «Sonyń arqasynda tártip bar, eshqandaı urlyq, urys-keris, tóbeles munda bolmaıdy. Eńbek tártibi de buzylmaıdy», deıdi ýchaskelik ınspektor Dáýlet Moldahmetov.
«Biz tipti zattarymyzdy da esik aldyna tastap kete beremiz, eshkim urlyq jasamaıdy», deıdi aýyl turǵyny Svetlana Goncharenko maqtanyshpen.
«Birlik bar jerde – bereke bar». Aýyl turǵyndary «Aqseleý» JShS-na razy. Mektepte balalarǵa bir mezgil ystyq tamaqty tegin beredi. Nan 90 teńge, aýylda ashana, monsha bar. Barlyq úılerge sý tartylǵan. Sondyqtan da bolar aýylǵa kóship kelgisi keletinder kóp kórinedi.
Soltústik Qazaqstan oblysy