Qytaı jerine barǵan, tekti jerden shyqqan Aıtmuhanbet degen aǵamyz: «Jas toqsanda, kóz kórmeıdi, qulaq estimeıdi. Ornymnan úsh umtylyp áreń turamyn» degen eken. Ol qajyǵa barǵan bıdiń balasy edi, soǵysqa qatyspaǵan, aıaǵyn bermegen. Al meniń bir aıaǵym soǵysta qaldy. Ekinshi aıaǵym qatty jaralandy. Sóıtip júrsem de jalǵyz aıaqpen jer basqanyma táýbe dep, kolhozda 35 jyl jumys istedim. Muny ózimshe batyldyq dep oılaımyn. Meniń aıaǵymnan aıyrylyp, I toptaǵy múgedek bolǵanyma jetpis jyl tolsa, bıyl Uly Jeńiske de 70 jyl tolady.
Ákem Kitapbaı 1898 jyly týyp, 1954 jyly dúnıeden ótti. Altaıdyń ataqty jylqyshysy, atbegisi edi. 1932 jyldyń kókteminde kolhozda 800 jylqy bolǵan. Qytaıǵa aıdap ketti, ókimet alyp qoıdy, kúzde 218 jylqy ǵana qalypty. Osy jylqyny qabyldap alǵan ákemiz 1942 jyly soǵysqa attanǵansha myńǵa jetkizdi. Soǵysta úsh jarym jyl boldy. Kelgen soń eki jarym myńǵa jetkizdi. Anamyz – Málıke 1950 jyly 45 jasynda qaıtys boldy. Asqan qymyzshy, eńbekqor, qaıyrymy men meıirimi óz balalaryna da, búkil aýylyna da mol jetken ana edi. Eri jaýǵa ketkende 4 jyl Altaıdyń aq qar, kók muzynda kolhozdyń myń jylqysyn baqqyzyp, ósirdi. Naǵashy ájem Qatıpa Súımenbetqyzy 1883 jyly týyp, 1966 jyly qaıtty.
«Jaqyn jatyr janyńda alyp anań,
Jalǵyz uly jaýda ólgen ǵarip anań,
Nurjaqyp, Jaqam meniń,
jan naǵashym,
Jigittiń arystany eń, jetpes baǵań!» dep jazdym. Jalǵyz naǵashym, sheshemniń jalǵyz baýyry Jaqam aýyryp qalǵanda sheshesine: «Apa, men 35 jasqa keldim. Úsh balam bar. Áıelim – ekiqabat. Qaraqursaq bos jatpaıdy ǵoı. Ol da birdeńe tabar. Alla taǵalaǵa eki tilek, eki nıet syımaıdy degen. Bir-aq tilekti Alla taǵala shyn suraǵanda beredi eken. Apa, meni tileme, 18-ge tolmaı soǵysqa ketken Boshaıdy tile!» depti. Balýan deneli Jaqamnyń osy sózin esime alsam jylaǵym keledi.
Sondyqtan memleketimiz beıbitshilikte bolyp, alǵa qaraı damı bersin degim keledi. Árdaıym rýhymyz bıik bolsyn!
Áıelim ýnıversıtettiń orys bólimin qyzyl dıplommen bitirip, kolhoz balalaryn 40 jyl oqytty. Oqý isiniń úzdigi. Úsh jyl boıy hat alysyp, 1959 jyly úılengenbiz. Ekeýmiz qosylǵaly 60 jyldan asty. Keıde «osy sen qaı elsiń, súıegiń qaısy?» dep suraıtynym bar. Sóıtsem, renjip qalady. Sizderge bizdiń jasymyzdy bersin!
Baıaǵyda Nurmolda Aldabergenovtiń basqarǵan kolhozyna aýyspaq bolyp, Altaıda 18 jyl istegen kolhozymmen ќoshtastym. Osy kezde moldalyq qurǵan, jasy 93-ke kelgen aýyldasym ári aǵaıynym bolyp keletin Qulmuhamed esimdi aqsaqal:
«Qaraǵym, qosh-esen bol, kettiń kóship,
Bastyq boldyń 18 jyl, jeldeı esip.
Aldyńnan Qydyr shyǵyp, qarsy alsyn,
Aman júr ol jerde de baǵyń ósip», – dep maǵan bir shýmaq óleń jazǵan edi. Árqashan joldasyńyz Qydyr bolsyn!
Bıyl toqsannyń ekeýine shyqtym. Kóńilimdi suraı kelgen adam «súıegińiz myqty» deıdi. Sheshem jaryqtyq meni bes jasyma deıin emizipti. О́zimnen keıingi qaryndasym ekeýmizdiń aramyzda sheshem eki ret túsik jasap, omyraýynan sút shyǵa bergen soń meni emize bergen eken. Ananyń sútiniń áseri bolar, osy jasqa jettim. Qudaıdan basqa eshkimnen qoryqpaǵan adammyn. Táýelsizdiktiń araıly tańyn kórgenim úshin Jaratqanǵa rızamyn! Qazaqstanymyzdyń azattyǵy baıandy bolsyn, táýelsiz elimiz kemeldene bersin!
Sender, keler urpaq, aman bolyńdar, aman júrińder!
Boshaı KITAPBAEV,
Uly Otan soǵysynyń ardageri,
Sosıalıstik Eńbek Eri,
Shyǵys Qazaqstan oblysynyń qurmetti azamaty.
О́SKEMEN.