Tegeýrindi tehnıka – tabys kepili

El yrysynyń molaıýy tegeýrindi tehnıkaǵa tike­leı táýeldi. Bul týraly el Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda aıtty.

«Aýyl sharýashylyǵy­nyń damýyn tejep turǵan kedergilerdi bárimiz bilemiz. Basty túıtkil – jyldar boıy qajetti qarjynyń jetkilikti bólinbeýi. Investısııa tapshy­lyǵy tehnıkanyń tozýyna, eginniń bitik jáne eńbektiń ónimdi bolmaýyna ákep soqty­rady. Sondyqtan aýyl sharýa­shylyǵyna bólinetin qarjyny barynsha, tipti múmkindik bolsa, eki ese arttyrý qajet.

Oǵan bıýdjetten ǵana emes, basqa da qarjy kózderinen, sonyń ishinde ekinshi deńgeıli bankterden qarajat tartqan jón. Kóktemgi egis naýqanyna jáne kúzgi jıyn-teringe jeńildikpen beriletin nesıeni 1,5 trıllıon teńgege deıin arttyrý kerek. Al ınvestısııalyq jobalarǵa bólinetin jeńildetilgen nesıeni 800 mıllıard teńgege jetkizý qajet. Jeńildikpen lızıng berýge jyl saıyn keminde 450 mıllıard teńge bólinýge tıis. Sonda ár jyl saıyn aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń 10 paıyzy jańaryp otyrady. Bul sharalar aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónimin 2 ese arttyrýǵa jol ashady», degen edi.

«Kazrost Engineering» jeke kompanııasy 11 myń sharshy metr alańda «VECTOR 410 KZ» jáne «ACROS 550 KZ» astyq jınaı­tyn kombaındar shyǵarady. Álem­niń bes elindegi 11 óndiristik alań­ǵa ornalasqan 13 kásiporyn ju­mys istep tur. Sonyń ishinde Kók­she­taý­daǵy óndiris orny da bar.

2021 jyldan bastap «YTO» brendi traktorlarynyń konveıer­lik óndirisi jolǵa qoıylypty. Jeke kompanııa – «Rostselmash» brendiniń aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń otandyq óndirýshisi.

Biz qyzý jumys qaınaǵan ón­di­ristik sehtardy aralap júr­miz. Qaı tarapqa qarasań da, uqyp­ty qoldyń taby anyq baı­qala­dy. Mashyqty qalyppen shalt qımyldap júrgen jumys­shy­­lardyń júzinen óz isine degen rı­zashylyq reńi kórinip-aq tur. Ortasha eńbekaqy kólemi – 308 myń teńge. Oblys ortalyǵy turǵyndary úshin táp-táýir tabys. Qazir munda 175 adam ju­mys isteıdi. Kásiporyn aýyl sha­rýa­­shy­lyǵyndaǵy ahýaldy jaq­sartý­ǵa septesýmen birge osynsha otbasyn asyrap otyr degen sóz. Elge tıgizgen ıgiliginiń bir parasy osy.    

– Bizge adal eńbegimizben otbasymyzdy asyraıtyn jumys orny bolsa bolǵany, – deıdi óndiristik sehtyń basshysy Erbol Shákenov. – О́ndiriste isteıtin jergilikti ult ókilderi kóbeıip keledi. Biz­diń tájirıbeli jumysshylar jas­tardy úıretip, pysytyp, qatary­myzǵa qosyp otyr. Erteńgi bolashaq osylardyń qolynda. 

Mine, metall kesý sehy. Qajet­ti metall kúni buryn ólshe­nip, dálme-dál ekshelip, kompıýterge baǵdarlamasy engizilgennen keıin op-ońaı oıylyp alynady. Jumystyń bári bir yrǵaqpen, múltiksiz atqarylyp jatyr. Taza, yńǵaıly jumys kıimin kıgen jumysshylardyń beısa­ýat adamdarda tipti de sharýasy joqtaı. Dánekerleý apparattary ornalasqan sehta da jumys qarbalas. Qurastyrý barysyndaǵy qajet­ti bólshekterdi bir-birine dáne­kerlep, kombaınnyń jatka­lary­na qajetti metall qıyn­­dy­la­ryn qıystyryp álek. Kom­pressorlar men óndiristik úderiske qajetti jabdyqtardyń bári osy zamanǵy. Odan ári toraptar men adapterlerdi boıaý jáne quras­tyrý sehy ornalasypty. Kóz salyp kórmek bolyp edik, boıaýǵa engizilgen tehnıkalar syrtynan aýa ótpeıtindeı muqııat jabylyp, tumshalanady eken. Kesimdi ýaqyty jetpeı ashýǵa bolmaıdy.

Qurastyrý sehynda on shaqty jumysshy qyzý iske kirisken. Bir aıta keterligi, kombaındar men trak­torlarǵa qajetti bólshek­ter­­diń 30 paıyzy osy jerde daıyn­da­lady. Aqyl tarazysyna salyp bez­bendeseńiz, ázirge jaman kórset­kish emes. Kún ótken saıyn keńip, damı berse, astyq kombaındary men trak­torlarǵa qajetti tetikter­diń deni ózimizde óndirilse dep armandaısyń.

Jeke kompanııanyń óndiris­tik qýaty týraly da aıta ketelik. Jyly­na bes modıfıkasııaly 700 as­tyq kombaınyn shyǵarady. Bes túrli 760 jatka daıyndalady. Odan ózge de aýyl sharýashylyǵy quryl­­ǵylary tolyp jatyr. Eki túrli trak­tordyń 500 danasy óndi­riledi. Aldaǵy josparlary da kisi qyzyǵarlyq. Bıyldan bastap №3 sehtyń qurylysyn júrgizbek. Mine, sol kezde óndiris kólemi arta túsedi. О́ndiristi jańǵyrtý úshin tokarlik-frezarlik stanok, syrlap keptiretin kameralar, kólemi úlken qosalqy qurylǵylar­dy qurastyrý ortalyǵy iske qosylmaq.   

Jeke kompanııanyń ónim­deri ıakı astyq kombaındary men trak­torlary astyqty ólkede jaq­sy tanys. О́zderi de alǵashqy táji­rıbeden ótkizedi. Dıqandar da jaqsy baǵasyn berip otyr.

– Jańanyń aty jańa, – deıdi Zerendi aýdanyndaǵy «Qulan» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi Qulan Bolatov. – Kúni keshege deıin keńes zamanynan qalǵan eski tehnıkany paıdalandyq. Árıne, qarjynyń jetimsizdiginen. Shyntýaıtynda el yrysyn molaıtý úshin aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn meılinshe nyǵaıtý kerek. Bul oraıda Prezı­dent qoıyp otyrǵan talap óte oryndy. Máselen, jerge ekken dán tanaptyń ylǵaly keppeı turyp kókteýi úshin kóktemgi egis naýqanyn ýaqytynda aıaqtaý qajet. Agrotehnıkalyq talaptardy saqtaı otyryp, belgilengen merzimde egin sebýdi aıaqtaýǵa qýatty tehnıka qajet ekeni belgili. Kúzgi egin oraǵynda da dál osy kórinis qaıtalanady. Soltústikte egin pisip bolmaı kúzdiń qara jaýyny jaýyp ketetin ýaqyt jıi. Mine, sol kezde bir qolyńdy eki ete almaı jantalasyp jatqanda jańa zamanǵy tehnıkanyń, ásirese astyq kombaındarynyń qajettiligi kózge kórinip turady.

– Astyq kombaındarynyń ishi qan­daı jaıly, – deıdi mehanıza­tor Esen Serikov, – Quddy shetel­dik av­tokóliktiń ishinde kele jatqan­daı­­syń. Býnkerge jınalǵan astyq­tyń ylǵaldylyǵy, tazalyǵy, jı­nal­­ǵan dánniń jalpy salmaǵy qol­­men qoıǵandaı kórsetilip tu­ra­dy. Gektar berekesin de bilip oty­ra­syń. Jumysqa yńǵaıly ári tózimdi. 

Aýyl sharýashylyǵynyń ahýalyn jaqsartý úshin materıaldyq-tehnıkalyq bazany jańǵyrtqan lázim. Bıyl Aqmola óńirinde kók­temgi dala jumysyna 15 myńnan astam árqıly markadaǵy traktor shyǵarylmaq. Dıqandar paıdalanatyn tehnıkanyń bes paıyzy ǵana jańartylǵan. О́tken jyly jalpy quny 70 mlrd teńgeni quraıtyn qara­jatqa eki myńǵa jýyq tehnı­ka alynǵan eken. Tutas salany túbe­geıli jańǵyrtý talabyn eskersek, árıne, bul kórsetkish te olqy soǵyp jatqandyǵy shyndyq. Al­daǵy jyly bul kórsetkish 6 pa­ıyzǵa jetpek. Osy jyldyń alǵash­qy eki aıynda 4 mlrd teńgege 137 jańa tehnıka alynypty. Bul tarap­taǵy jumystyń qarqyndy at­qa­rylmaı otyrǵanynyń ózindik sebe­bi bar. О́tken jyly ónim sapasyz bol­ǵandyqtan, aýyl sharýa­shy­­­l­y­­ǵy qurylymdary tabyssyz qaldy.

Memleket tarapynan qoldaý da aıta qalarlyqtaı. Sýbsı­dııa retinde óńirdegi aýyl sharýashy­lyǵy qurylymdaryna 45,6 mlrd teńge qarajat bólinip otyr. Kúni búginge deıin osy qarajattyń 31 mlrd teńgege jýyǵy sharýanyń qolyna tıgen. Qalǵan qarajat múmkindiginshe aı saıyn berilip otyrmaq.

Kompanııa jumysyn jolǵa qoıǵannan beri 1 946 astyq kombaınyn, 1 799 jatka, 994 traktor, at­jaldan astyq jınaıtyn 1200 qu­rylǵy shyǵarypty. Aldaǵy ýaqyt­ta kombaın men traktor kabına­laryn daıyndaıtyn seh iske qosylmaq.

– Naryq zańy tym qatal, – deıdi dırektordyń orynbasary Vıtalıı Kýn. – Zaman aǵymyna ilesip otyrý shart. Qazir aýyl sharýashylyǵy qury­lymdaryna usynyp jatqan tehnı­kalarymyz kóptiń kóńilinen shy­ǵyp tur. Degenmen ýaqyt kóshi alǵa jyljyǵan saıyn bul tarap­taǵy is te kúrdelene túsedi emes pe?

Vıtalıı Valentınovıchtiń aıtýyna qaraǵanda, kásiporynǵa ju­mysshy kadrlar qajet eken. Yn­tasy bar yqylasty jas bolsa, óz­deri úıretip almaq. Qazir oblys or­ta­­lyǵyndaǵy kásiptik-tehnı­ka­­lyq kol­ledjdermen iskerlik baı­lanys or­natyp, dýal­di oqytý júıe­­sin jol­ǵa qoımaq. El erteńin oı­laǵan ká­sip­oryn basshylarynyń nıeti oń.

Astyqty óńirdegi yrystyń molaıýyna ózindik úles qosyp jatqan jeke kompanııanyń jetistikteri óz aldyna bir tóbe. Árqıly synaq kórmelerde top jarǵan mártebeli shaǵy mol. Eń bastysy, eldiń ıgiligi úshin ilkimdi is atqarylyp jatyr. Sol taraptan qaraǵanda ortaq sharýanyń ońǵarylýyna qosqan sybaǵasy salmaqty.

Aqmola oblysy