“Salamatty Qazaqstan” memlekettik baǵdarlamasynyń jobasyn talqylaımyz

SALAMATTYLYQ – UZAQ ǴUMYR KEPILI

Batys Qazaqstan oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń bastyǵy Qamıdolla Irmenovpen áńgime

Aqjaıyq óńirinde sońǵy eki-úsh jylda densaýlyq saqtaý salasynda qol jetken tabystar aıtar­lyq­taı. Osy ýaqyttyń aralyǵynda aımaqqa álemdik standarttar deńgeıine saı keletin jańa medısınalyq tehnologııalar batyl engizildi. Munda densaýlyq saqtaý mekemeleriniń mate­rıal­dyq-tehnıkalyq bazasy jaqsaryp, kadrlar qatary tolyqtyryldy. Sondaı-aq ana men bala densaýlyǵyn qorǵaý baǵytynda atqarylǵan sharalar tereńdeı tústi. Eń bastysy, salada osyndaı júıeli, irkilissiz isterdiń bári Batys Qazaqstan oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan strategııalyq baǵdarlamasyna saı atqarylýda. Atalǵan qujatta buǵan deıin qol jetken nátıjeler men oraıyn taba almaǵan isterge tereń tańdaýlar jasaldy. Sondaı-aq oblystyq densaýlyq saqtaý júıesindegi problemalardyń jaı-kúıi men ahýalyna jan-jaqty saraptamalar júrgizildi. Sonyń nátı­jesinde munda búgingi kúni basty kórsetkishter bo­ıynsha oń úrdister baıqalyp otyr. Árıne, qol jetken tabystar eshqaıda qashpaıdy. Sala basshysy Q.Irmenov te ony tizbeleı bermeı, alda turǵan mindetterge kóbirek oıysqan. –Qamıdolla Mútıǵollauly, Elbasynyń bıylǵy Joldaýynda halyq densaýlyǵy Qazaqstannyń strate­gııa­lyq maqsattarǵa jetýdegi tabys­tarynyń ajyramas bir bóligi ekendigi atap kórsetildi. Osy uǵym men osy bir aýyz tirkeske tereń boılaı túskende neni túısiner edińiz? Siz­diń oıyńyzsha, halyq densaý­ly­ǵyn saqtaý men jaqsartýda basty qaǵıda qandaı? – Halyq densaýlyǵy degenimiz – óte keń uǵym. Elbasy Jol­da­ýyn­da atap kórsetilgendeı, res­pýb­lıka azamattarynyń densaýlyǵyn jaq­sar­tý arqyly elimizde turaqty áleý­mettik-demografııalyq damýdy qam­tamasyz ete alamyz. Meniń oıymsha, densaýlyq saqtaý júıe­sin­de báse­kelestikke qabiletti qa­dam­­d­ar qajet. Budan ári me­dı­sı­na­lyq qyzmettiń túrin tańdaý, ony qa­lyptastyrý degen máseleler týyndaıdy. Aýrýdy emdegennen góri onyń aldyn alý, bol­dyrmaý, bir sózben aıtqanda, halyqtyń densaýlyǵyn ny­ǵaıtý áldeqaıda tıimdi. Bul óz kezeginde halyqty salamatty ómir saltyn ustanýǵa baǵyttaý jáne sanıtarlyq-epıdemıologııalyq saýattylyq pen salamattylyqty qalyptastyrý degen sóz. Mine, ha­lyq densaýlyǵyn saqtaý men jaq­sartýdyń basty qaǵıdasy osynda dep oılaımyn. –Búgingi ulttyq densaýlyq saqtaý júıesi týraly oıyńyzdy bilsek. Ony budan ári keńeıtý joldary qandaı dep sanaısyz? –Iá, búginde ulttyq densaýlyq saqtaý júıesi jan-jaqty jetilip, qalyptasyp keledi. Ony búkil el azamattary kórip-bilip, baıqap otyrǵany da belgili. Buǵan qosa­rym, bastapqy medısınalyq-sanıtarlyq kómekti odan ári jetil­dirý, turǵyn­dardyń óz densaý­lyq­ta­ryn saqtaý jónindegi jaýap­ker­shi­likterin kóterý jáne medı­sı­nalyq kómektiń qoljetimdiligi men sapasyn arttyrý jú­ıeni tuǵyr­landyra túspek. So­nymen birge bá­sekelestikke qabi­letti kadr ále­ýetin qalyptastyrý, ınno­va­sııalyq tehnologııalar men ónimderdi ázir­leý jáne engizý – júıeni je­til­dirýdiń basty jolda­rynyń biri bolyp qala bermek. Árıne, munda me­dısına salasyndaǵy bilim men ǵylymdy damytýdyń da orny aıryqsha. –Atalǵan júıeni damytýǵa ózińiz basqaratyn Batys Qazaqstan ob­lys­tyq densaýlyq saqtaý basqar­masy nendeı úles qosa aldy? –Densaýlyq saqtaý júıesiniń basty mindetteriniń biri – adam­nyń ǵumyr jasyn uzartý men ólim deńgeıin tómendetýge yqpal ja­saý. Bul maqsatta biz qan aınalymy júıesindegi basty aýrýlardy erte kezeńinde anyqtaý úshin tıisti is-sharalar keshenin belgiledik. Bul úshin turǵyndarǵa tıisti medı­sı­nalyq tekserýler júrgizilip keledi. Oǵan dıagnostıka men emdeýdiń ozyq ádisteri paıdalanylýda. Sondaı-aq oblysta kardıo­lo­gııa­lyq naýqastarǵa joǵary tehno­lo­gııa­lyq medısınalyq kómekter kór­setý qoljetimdi bolyp otyr. Ob­lystyq kardıologııalyq orta­lyq bazasynda aortty-koronarlyq shýntteý, qan aınalymy júıesi aý­rý­larymen naýqastanýshylarǵa ko­ro­nografııa men koronarlyq qan ta­myrlaryn stentırleý júrgi­zi­lý­de. –Buǵan deıingi jyldarda óńir áleý­mettik kesel – týberkýlezben aýyra­tyndardyń sany boıynsha res­pýb­lıkada aldyńǵy oryndardyń bi­rin alyp júretin. Búgingi jaǵdaı qandaı? –Qaıta qurylymdaý men ın­fek­sııalyq statýs túrlerine qaraı týberkýlezben aýyratyndar legin bir birinen bólý jumystary júr­g­i­zil­di. Soǵan saı ókpe aýrý­laryn emdeý jóninde shuǵyl sharalar qa­byldandy. Munyń tıisti nátı­je­leri de aıtarlyqtaı. Atap aıt­qanda, aımaqta týberkýlezdiń bel­sen­di túrimen syr­qat­tana­tyn­dardyń sany 26 paıyzǵa tómendedi. Naqty de­rekterge súıensek, ol árbir júz myń tur­ǵyn­ǵa 105,6 kór­setkishti qurady. Budan eki jyl buryn ol 142,9 adam deńgeıinde bolatyn. Sondaı-aq týber­ký­lez­ben qaı­tys bolý kórsetkishteri de ájeptáýir kemidi. Atalǵan aýrý bo­ıynsha bala­lar men jasós­pirimder ara­­synda ólim-jitim jaǵdaılary tir­kelgen joq. Áıtse de týber­ký­lezdiń taralýyna epı­de­mıolo­gııa­lyq qadaǵa­laý­dyń kú­sheıtilýine qara­mastan, onyń mýltırezıs­ten­tik túriniń jıyrma alty paıyzǵa ósýi baıqaldy. Sondyqtan da bul toptaǵy aýrýlardy emdeý úshin bólim­sheler elý tósekten sek­sen tósekke deıin ulǵaıtyldy. –Týberkýlezdiń ózińiz aıtqan mýltırezıstentik túri degen uǵymdy qalaı túsinemiz. Osyny aıta ketseńiz? – Munyń mánisi týberkýlezben aýyratyn adamnyń aǵzasy aılar, tipti jyldar boıy qabyldap júrgen dárige úırenip ketedi de, em­delý úrdisi qıyndaıdy. Osyny medısına tilinde týberkýlezdiń mýltı­rezıstentik túri dep ataıdy. –Densaýlyq saqtaý salasynda bastalǵan reformalar búginde óziniń alǵashqy nátıjelerin bere bastady. Ásirese stasıonarlyq emdeý júıe­sinde aıtarlyqtaı oń tabystarǵa qol jetkizildi. Degenmen, eldegi em­hanalar júıesinde áli de sheshimin tap­paǵan máseleler bar dep esep­teımiz. Eń bastysy, munda kezek legi azaıar emes. Bul kórsetiletin me­dı­sınalyq qyzmettiń sapasyna áser etpeı qoımaıdy. Bir adamǵa bó­li­ne­tin ýaqyttyń azdyǵyna baılanysty qa­byldaýshy dárigerler kelgen em­de­lý­shilerge kóbine qushaq-qushaq re­sept dáriler jazyp berýmen shek­te­letindeı. Iаǵnı, bul arada keshendi kózqaras jetispeı me degen oıǵa qalasyń. Osy túıtkilderdi qalaı retteýge bolady dep esepteısiz? –Joǵary bilikti dáriger kad­r­lar­dyń jetispeýshiligi emhanalar qyz­metine de eleýli áser etýde. Biz bul problemamen shuǵyldanyp júrmiz. Alaıda másele áli túbegeıli sheshimin taýyp úlgermegenin de ja­syryp qala almaımyz. Ekinshiden, bú­ginde burynǵydaı emes, tur­ǵyn­dardyń emhana dárigerlerine qaralý úrdisi eki esege deıin ósip otyr. Aı­talyq, Oral qalasynyń ortal­y­ǵyn­daǵy № 1 emhananyń múmkindigi qyryq myń adamǵa laıyqtalsa, oǵan turaqty túrde kelýshilerdiń sany búginde alpys bes myńǵa artyp otyr. Buǵan deıin áıelderge keńes berý ortalyqtary bólek bo­la­tyn. Qazir bul isti atqarý da em­hanalardyń quzyrynda. Buǵan qosa, turǵyndardyń ár túrli deń­geıdegi pro­fılaktıkalyq baı­qaýlary da emhanalarda júrgiziledi. Osynyń bári kezektiń ósýine áserin tıgizedi. Bul tyǵyryqtan shyǵýdyń bas­ty joly – eldegi emhanalardyń sanyn ósirý bolmaq. Oral qala­syn­da aldaǵy ekinshi jarty jyl­dyqtyń bas kezinde taǵy bir jańa emhana salynyp, paıdalanýǵa be­ril­­mek. Sonda belgili bir emhanaǵa berilgen júkteme eleýli túrde azaıa­dy dep kútilýde. О́ńirde qabyl­dan­ǵan baǵdarlamaǵa saı aldaǵy jyldarda da emhanalar júıesin odan ári keńeıtý sharalary belgilengen. –Jýyrda Qazaqstan Respýb­lıkasynyń densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan “Salamatty Qazaqstan” memlekettik baǵ­darlamasynyń jobasy jarııalandy. Osyǵan baılanysty aıtar oıyńyz ben usynys-tilekterińiz qandaı? –Baǵdarlama jobasynda ha­lyq­tyń ortasha ómir súrý uzaqtyǵyn jet­pis jasqa deıin ulǵaıtý kóz­del­gen. Sonymen birge, ana men ba­lanyń ólim-jitimin 1,5 esege deıin tómendetý qaras­tyrylǵan. Ári jal­py ólim-jitimdi 15 paıyzǵa deıin tómendetý kórsetilgen. Týberký­lez­ben syrqattaný­shy­lyq­ty 10 paıyz­ǵa deıin tómendetý belgilen­gen. Bul óte kúrdeli de jaýapty mindet, asa aýqymdy shara bolyp tabylady. Buǵan qol jetkize alsaq, densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kóp­tegen túıinder ózinen-ózi sheshil­mek. Aıtaıyn degenim, salamatty ómir saltyn qalyptastyrýǵa yqpal jasaý, bul iste keshendi is-sharalar belgilep, ony aıaǵyna deıin jetkizý respýblıkanyń Densaýlyq saqtaý mınıstrligi men oblystardaǵy den­saýlyq saqtaý basqar­mal­a­rynyń tól isine aınalmaq. Osy arqyly olar ózderi atqaratyn basty min­det­terine bir taban jaqyndaı túspek. Bulaı deýimniń basty sebebi – atalǵan memlekettik organdar densaýlyqty saqtaıtyn emes, aýrýlardy emdeýmen shuǵyldanatyn organdarǵa aınalyp bara jatqandaı kórinedi. Iаǵnı, bizdiń basty min­detimiz – densaýlyq saqtaýdy jolǵa qoıý bolatyn bolsa onyń basty joly joǵaryda aıtqa­ny­myz­daı, sala­matty ómir saltyn qalyp­tastyrý ekeni belgili. Bul uzaq ómir súrýdiń taptyrmas kilti ispettes. Mine, mem­lekettik baǵdarlama jobasyna qatys­ty aıtar usynys-pikirlerimiz osyndaı. – Áńgimeńizge kóp rahmet. Áńgimelesken Temir QUSAIYN. ORAL.