Qazir Petropavl qalasynda adamzat tarıhyndaǵy eń úlken qandy qyrǵynǵa qatysqan tórt-aq adam qaldy. Bıyl Jeńistiń 79-kóktemin qarsy alyp otyrǵan ardagerler – baqytty jandar. Qansha degenmen qandy qyrǵynnan aman qalyp qana qoımaı urpaq ósirdi, beıbit zamandy kórdi.
Soǵys ardagerleriniń eń úlkeni – bıyl 102-ge kelgen Valentına Volkodav. Keıýana ábden qartaıǵanymen rýhy áli myqty. Byltyr 9 mamyrda jurt qatarly sherýge qatysyp, soǵysta qaza bolǵandarǵa ornatylǵan máńgilik alaýǵa gúl shoqtaryn qoıýǵa qatysa almaǵan edi. Biraq táýir bolǵan soń qalalyq ardagerler alqasy qyzmetkerleriniń kómegimen qyzymen birge baryp, ólgenderdiń rýhyna bas ıip, gúl shoqtaryn qoıdy.
Valentına Arhıpovna – ýkraın qyzy. Soǵys bastalǵanda Kıevtiń tehnologııa ınstıtýtynyń stýdenti bolǵan. Biz soǵysqa qatysqandar degende aldymen vıntovka, avtomat nemese pýlemetpen atysyp júrgen soldattar men olarǵa buıryq beretin ofıserlerdi elestetemiz. Al shyn máninde áskerı bólimderdiń tamaǵyn, kıimin qamtamasyz etetinder, jaralanǵandardy emdeıtin dárigerler de soǵysqa qatysýshylar. Ol túgil áskerdiń esep-qısabyn júrgizetin, soldattar men ofıserlerge eńbekaqy tóleıtin esepshi, kassırler de soǵysqa qatysýshylar sanatynda. О́ıtkeni zýyldaǵan oq, jarylǵan snarıad, aspannan túsken bomba olardy soldattar men ofıserlerden aıyrmaıdy, oǵy nemese jaryqshaǵy tıse bárin de jaıratady. Valentına Volkodav ta qolyna qarý ustamaǵanymen 41-mehanıkalandyrylǵan áskerı kópir qalaý jasaǵyna tirkelip, qarjylyq bólimde esep-qısap jaǵyn júrgizýge qatysqan. Onyń kásibi qazynashylyq kassıri dep atalady. Tórt jyl boıy áskerdiń eńbekaqysyn esepteý, aqshalaryn taratý qyzmetin atqarǵan. Soǵys ýaqytynda da soldattardan bastap barlyq ofıserge eńbekaqy jazylyp otyrǵan. Alaıda keıbiri soǵysqa kirgende qaza bolyp, eńbekaqylary alynbaı qalǵan. Marqum bolǵandardyń aqshalaryn Valentına mekenjaıy boıynsha ata-anasyna nemese áıeli men balalaryna jiberip otyrǵan. Bálkim sondaı jandardyń aıtqan alǵysynyń shapaǵaty bolar ol búgingi kúnge densaýlyǵy syr berse de aqyl-sanasynan aıyrylmaı, aman jetip otyr. Soǵys kezinde ózimen birge qyzmet isteıtin Iаkov deıtin revızor jigitke turmysqa shyǵypty. Maıdan órti basylǵanda tyńnyń dúmpýimen Aqmolaǵa kelip, keramıkalyq zaýytta esepshi bolyp jumys isteıdi. Eki qyzynan 4 jıen, al olardan 3 shóbere kórgen. «Berlındi alǵany úshin» medali, birneshe merekelik orden-medali bar. Kúıeýi 1969 jyly qaıtys bolady. Valentına Volkodav kishi qyzynyń otbasymen birge 70-jyldardan beri Petropavl qalasynda turady.
Bıyl 98-ge tolyp otyrǵan Vasılıı Makıenko oblystyń týmasy. Qazirgi Esil aýdanyndaǵy Voloshınka aýylynda týyp-ósken jas jigit 1944 jyly soǵysqa attanady. Soǵys bitken soń Petropavl qalasyna kelip, uzaq jyl osyndaǵy qurylys kásiporyndarynyń birinde jumys istegen. Úsh qyzy jáne olardan týǵan birneshe jıeni bar. II dárejeli «Otan soǵysy» ordenin ardager 1985 jyly alǵan.
1927 jyly týǵan Fedor Sheglovty soǵysqa 1944 jyly 17 jasqa tolǵan boıda alǵan. Ol – Maǵjan Jumabaev aýdanynyń týmasy. Ýfa qalasynyń túbinde áskerı daıyndyqtan ótip, tankige qarsy atatyn myltyqty ıgeredi. «Myltyqtyń uńǵysynyń ózi 1,5 metr, salmaǵy 16 kılo bolatyn. Onyń oǵy dál tıse tankiniń 45 mm-lik bronin tesip ótetin edi», dep eske alady maıdanger.
F.Sheglovty 371-atqyshtar dıvızııasyn tolyqtyrýǵa ákeledi. Bul kezde dıvızııa nemis jerinde, Kenıgsberg qalasyn alý jolynda soǵysyp jatyr eken. Jas bozbala jurt qatarly qandy qyrǵynǵa kúmp etip kirip ketedi. Aqsaqal jeńisti nemistiń Palaý qalasynda qarsy alǵan. Alaıda keıingi alynǵan jastardy komandovanıe Shyǵystaǵy, japondarmen soǵysqa jibergende Fedor Sheglov ta birge attanady. Sóıtip, ol soǵysty 1945 jyldyń qyrkúıek aıynda ǵana aıaqtaıdy. Keýdesindegi merekelik medaldardan basqa «Kenıgsbergti alǵany úshin», «Japonııany jeńgeni» úshin medaldary onyń erlik jolynyń aıǵaǵy.
Bıyl 9 qańtarda maıdanger 97-i jasqa keldi. Aqsaqaldy týǵan kúnimen oblys ákimi Ǵaýez Nurmuhambetov, Ardagerler alqasynyń tóraǵasy Eskendir Eleýsizov jáne qala ákimi Serik Muhamedıev quttyqtady.
Maıdangerlerdiń tórtinshisi Dmıtrıı Sergeev te M.Jumabaev aýdanynyń týmasy. Ardagerlerdiń arasyndaǵy «eń jasy» osy aqsaqal, ótken jeltoqsan aıynda 96 jasqa toldy. Ol birden Shyǵystaǵy soǵysqa alynǵan. Soǵystan keıin Petropavl qalasyna kelip, aýyr mashına jasaý zaýytynda dánekerleýshi-qurastyrýshy bolyp uzaq jyl eńbek etken. Balalary men nemereleri bar.
Soltústik Qazaqstan oblysy