Yryqtandyrýdyń yjdaǵatty qadamy

Bul másele týraly jyl basynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatynda da qozǵap, el órkendeýine jol ashatyn birqatar naqty mindetti sheshý qajettigine toqtalǵan edi. Sonyń ishinde aýqymdy ónerkásip jobalardyń iri bıznes ókilderimen, ınstıtýsıo­naldy ınvestorlarmen jáne sarapshylarmen birge pysyqtalyp, naqty jumys júrip jatqanyn aıtty.

«Meniń tapsyrmammen Úkimet memleket pen bıznestiń qarym-qatynasyn qaıta qaraýǵa múmkindik beretin jańa Salyq kodeksin ázirlep jatyr. Salyq júıesin jetildirgende tek tólem jınaý tásilimen shektelip qal­maý óte mańyzdy. Bir jaǵynan, ınves­torlarǵa qolaıly jaǵdaı jasaý kerek. Ekinshi jaǵynan, bıýdjet kirisiniń azaıyp ketpeýine mán bergen jón. Iаǵnı tarazy basyn teń ustaý qajet. Jańa bıýdjet kodeksi de – óte mańyzdy qujattyń biri. Biz «qazyna qarajatyna» degen kózqarasymyzdy ózgertip, ony tıimdi, jónimen ári únemdep jumsaýǵa tıispiz. Bul rette memlekettik satyp alý isin jáne memleket pen jeke sektordyń seriktestigin retteıtin jańa zańdar eleýli ról atqarady. Osy qujattar memlekettik satyp alý isiniń ashyq bolýyn da qamtamasyz etedi. Sondaı-aq ekonomıkany damytýǵa qajetti qarajat qoryn qalyptastyrýǵa septigin tıgizedi», dedi Prezıdent.

Prezıdent bul máselege bıyl 7 aqpandaǵy Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda keńirek toqtaldy. Jıynda byltyr atqarylǵan jumystardy qorytyndylap, aldaǵy kezeńniń basty mindetterin aıta kelip, Úkimet pen ákimder jumys isteý tásilin túbegeıli ózgertý kerektigin eskertti. Munymen qatar Jańa Salyq kodeksi týraly, buǵan qosa Úkimet jańa ınvestısııalyq kezeńdi bastaýǵa tıis ekendigi aıtyldy. Memlekettik satyp alý, memleket pen jekemenshik seriktestigi, qurylys salasyn retteý júıesin reformalaý, bul jumysty ınvestısııa tartý jáne bıýdjet qarajatyn tıimdi paıdalaný isindegi reformalarmen barynsha úılestirý qajettiligi jıyn mańyzdylyǵyn asha túskendeı.

Atalǵan otyrysta Prezıdent ekonomıkany keshendi túrde yryqtandyrý úshin júıeli sharalar qabyldaý qajet ekenin basa aıtqan edi. Bul – memlekettiń ekonomıkalyq úderisterge shamadan tys aralasýynan birtindep bas tartýǵa múmkindik beretin óte mańyzdy reforma.

«Bular ekonomıkanyń barlyq salasyna qatysty mańyzdy mindetter. Baqylaýsyz monopolııany, resýrstardy ádiletsiz bólýdi, básekeniń zańsyz tásilderin qoldanýdy túbirimen joıý qajet. Jekeshelendirý tıimdi júrgizilgen jaǵdaıda ǵana ekonomıkanyń barynsha erkin damýyna jol ashylady», dedi Prezıdent.

Artynsha Úkimetke memle­kettik menshik tizilimin qaıta qaraý jáne jekeshelendirý úderi­siniń ádis-tásilin naqtylaý, sondaı-aq Strategııalyq jospar­laý jáne reformalar, Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttikterimen birlese otyryp bir aı ishinde «Eko­nomıkany yryqtandyrý» (lıberalızasııa) týraly Jar­lyqty ázirleý jóninde tapsyrma bergen bolatyn.

Maqala basynda aıtqandaı, ótken aptada Memleket basshysy «Ekonomıkany yryqtan­dy­rý jónindegi sharalar týraly» Jarlyqqa qol qoıdy. Beki­gen qujat­tyń negizgi baǵyty – báse­keles­tikti damytý, eko­nomı­kaǵa mem­lekettiń aralasýyn qys­qar­tý, bıznes shyǵyndaryn azaıtý arqyly kásipkerlik sala­syn­daǵy erkindik. Ol úshin birin­shi Bá­sekelestikti qorǵaý jáne damy­tý agenttiginiń janynan jeke­she­lendirýge jatatyn memlekettik aktıvterdiń krıte­rıılerin ázirleý jáne olar­dyń tizbesin qalyptas­tyrý­dy qamtamasyz etetin Jeke­shelendirý jónindegi ulttyq ofıs qurylmaq. Sonymen qatar «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ jáne onymen enshiles kompa­nııalardyń korporatıvtik bas­qarý men sapasyn arttyrý jáne satyp alý úderisteri jolǵa qoıylady. Taýarlar naryǵyndaǵy básekelestikti damytý úshin birqatar naqty shara qabyldanady.

Budan bólek, bıznes ashý jáne ony júrgizýdi jetildirý úshin kvazımemlekettik uıymdardyń kom­mersııalyq qyzmetiniń qol­jetimdiligi, tehnıkalyq shart­tardy alý jáne ınjenerlik jeli­lerge qosylý rásimderin jeńil­detý kózdelgen. Ol úshin qazaq­standyq standarttar boıynsha mindetti túrde jobalyq-smetalyq qujattama ázirlemeı, qurylys salýǵa ozyq halyqaralyq stan­dart­tarǵa saı keletin jobalardy paıdalanýǵa múmkindik beriledi.

Jarlyqta bıznestiń quqyǵy men zańdy múddesin qorǵaýdy kúsheıtýge basymdyq berilgen. Sonyń ishinde ekonomıkalyq qyzmet salasyndaǵy qylmystyq quqyq buzýshylyqtardy qyl­mys sanatynan alyp tastaý, memle­kettik organdar basta­mashylyq etetin tyıym salý-shekteý shara­laryn prokýrorlarmen kelisý jáne basqa da rásimder arqyly kúsheı­týge baǵyttalǵan is-shara­lar kesheni jeke blok retinde berilgen.

Jarlyqtyń júzege asyrylýy ekonomıkadaǵy memlekettik sek­tordyń úlesin aýqymdy jáne je­del túrde qysqartýǵa, jeke kásip­kerlik úshin ekonomıkalyq keńistikti ulǵaıtýǵa qosymsha serpin beredi dep kútilip otyr. Sarap­shylardyń aıtýynsha, Jar­lyq kásipkerlik baǵytta erkin­­dik beredi. Sondaı-aq al­daǵy ýa­qyttaǵy quqyqtyq, eko­no­mıkalyq jáne áleýmettik jaǵ­daılar men kepildikterdi aıqyndaıdy.

«Qujattyń áleýmettik-eko­no­mıkalyq turǵyda máni de, mańyzy da zor dep esepteımiz. Negizgi baǵyty – jekemenshikti, onyń ishinde oǵan qolsuǵyl­maý­shylyqty qamtamasyz etý. Sondaı-aq jeke kásipkerlik qyzmetiniń erkindigi, naryqqa qatysýshylar arasyndaǵy erkin básekelestikti damytý, naryqqa qol jetkizýde ákimshilik kedergilerdi tómendetý jáne memlekettik organdarmen ózara qarym-qatynastarda bıznestiń shyǵyndaryn jappaı azaıtýǵa degen oń qadam desek bolady», deıdi Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýtynyń Basqarýshy dırektory Baýyrjan Muqan.

Aıtýynsha, AQSh ekonomı­kasyn osy mysalǵa ábden jat­qyzýǵa bolady. Sebebi onda kapı­taldardyń qozǵalysyna degen baqylaý shektelgen, tipti joq dese de bolady. Ekonomıkadaǵy ákimshilik kedergiler óte tómen. HH ǵasyrdyń aıaǵynan bastap valıý­talyq baqylaý degen múl­de joq. Quqyqtyq jáne sot júıe­sine, ony ákimshilendirýge qatysty tolyqqandy táýelsizdik oryn alǵan. Jalpy, jekemenshik sektordyń quqyǵy óte joǵary deńgeıde qorǵalǵan.

Bul pikirdi táýelsiz sarapshy Rýstam Júrsinov ta qoldaıdy ári Memleket basshysynyń Jarlyǵy eldegi oń ózgeristerge bastaıdy degen senimde.

«Prezıdent Jarlyǵy – mem­lekettiń ekonomıkaǵa aralasýyn azaıtý jáne básekelestikti yntalandyrý jolyndaǵy ma­ńyzdy qadam. Sonymen qatar Jar­lyq ulttyq standarttar boıynsha jobalyq qujattamany mindetti túrde ázirlemeı-aq, qurylys úshin halyqaralyq standarttardy paıdalaný múmkindigin beredi, sondaı-aq bıznes quqyqtaryn qorǵaýdy kúsheıtedi. Bul eldegi jeke kásipkerlikti damytýǵa tyń serpin beredi», deıdi sarapshy.

Ol keıingi eki jyl ishinde bıznes-ombýdsmen keńsesi Úkimetpen birlesip «taza paraqtan» retteý­di engizý boıynsha jumys júr­gizgenin, 10 myńnan astam eskirgen jáne artyq talaptar joıylǵanyn atap ótti. Sondaı-aq Jarlyqty kásipkerlerdiń quqyǵyn qorǵaýǵa jáne qolaıly kásipkerlik ahýal jasaýǵa baǵyttalǵan eldiń eko­no­mıkalyq saıasatynyń mańyzdy aspektisi dep baǵalap otyr.

Arnaıy keshendi jospar nátıjesinde 2025 jylǵa deıin memlekettiń ekonomıkadaǵy úlesin 14 paıyzǵa deıin azaıtý kózdelgen. Baýyrjan Muqannyń aıtýynsha, memlekettik menshikte el boıynsha 675 nysan bar. Sonyń ishinde 7 nysan – respýblıkalyq, 250-i – kommýnaldyq jáne 262 ult­tyq holdıngter men kom­pa­nııa­larǵa tıesili. Sondaı-aq Áleýmettik-kásipkerlik korpora­sııalarǵa tıesili 150 nysan bar.

«Osylardyń birshamasyn jeke­menshikke berý úderisi jú­rip jatyr. Bul – ekonomıkany yryq­tandyrýǵa qatysty alǵy­shart­tardyń biri. Jeke kásipker­ler osy nysandardy basqarý arqy­ly qoǵamdyq sıpaty bar qyz­met­terdi júzege asyrýǵa múmkin­dikter alady. Ekinshiden, atalǵan qujat taýar básekelestigin art­tyrýǵa, memlekettik satyp alý kezin­degi kedergiler men bıznes shyǵyn­daryn azaıtý arqyly kásip­ker­lik­tiń belsendiligin joǵa­ry­latýǵa sep­tigin tıgizbek. Jal­py, ekono­mı­ka­lyq júıede yryq­tandyrý shara­sy neǵurlym jo­ǵa­ry bolsa, so­ǵyr­lym pozıtıvti nátı­jege jete ala­myz dep oılaımyn», deıdi Eko­nomıkalyq zertteý­ler ınstı­týtynyń Basqarýshy dırektory.