Itke tórden tósek salatyndar

9 qańtar keshqurym úıge kelsem, KTK telearnasynda bir baǵ­darlamadan ánshi Jeńis Ys­qaqova qasynda bir ıtke qarap sóılep tur. Sondaǵy sózi «Myna ıtti kúshiginen asyrap alǵanmyn, osy úıdiń múshesindeı bolyp ketti, otaǵasy bolmaǵan soń, tórge tósek salyp beremin, KTK tele­arnasynyń kórermenderiniń qu­laq­taryna altyn syrǵa, kimniń qanshyq ıti bolsa, men quda túsý­ge daıynmyn», dep qoıady. Bul sózderdi estigen men úıden atyp shyqtym. Biz alańsyz tynǵan eken­biz degen oı keldi. O zaman da, bu zaman qazaq qazaq bolǵaly, ıtke tórden tósek salyp bergendi kórgenińiz bar ma?! Qanshyǵy bar úıge quda túsemin degendi aıtý atam qazaqtyń úsh uıyqtasa túsine kir­megen. It tabaldyryqty attasa «basyndy» dep úıdiń mańy­na da jolatpaǵan. Eń jek kóretin adamdy «ıttiń balasy» dep qarǵaıdy. О́mirine túńilse «ıttiń ómiri» dep nalyǵan. Qyzylordanyń qyzyl qu­mynda asyr salyp ósken Jeńis Ysqaqqyzyna ne kóringen. «Esti­megen elde kóp» demekshi, meniń ata-babalarym Toqmurat, Shámshi, Keńes ákelerim mynadaı sózdi estimeı bu dúnıemen qosh­tasyp edi, qandaı baqytty jandar deseńshi. Bul ne sonda? Az­ǵyn­dyqtyń shegine jetken Batys­qa elikteý me? Túk kórmegen kór­gensizdiktiń nyshany ma? Túsine alar emespin. Osydan alty jyl buryn taǵy bir Qyzylordanyń Qazaly aý­danynyń qyzy ánshi Mádına Sádýaqasova telearnadan appaq kúshikti qushaqtap alyp: Súıgen júrek, ómirdegi tilek, Kúndiz-túni soǵady, saǵan baqyt tilep... dep syńsyǵanyn kókirek kózi ashyq kórermender áli umyta qoıǵan joq. Áıteýir klıp biteıin degende baryp bir erkek shyǵady-aý. Batystyń BAQ-taryn kórip alǵan orys BAQ-tary kóshedegi qańǵyryp júrgen ıtterdi úılerine ákelip, baǵyp-qaǵatyndardy sý­reti­men shyǵaryp, dáriptep ja­tyr. Osy qaıyrymdy jandar jaı-kúısiz júrgen qańǵybas adam­dardyń aýzyna bir tamshy sý men bir úzim nan bermeıdi. Ǵalamtorda Londonnyń tas kóshelerinde ıtterin jetektep júrgen aǵylshyndar gúlzar baqtaryn kórsetip, órkenıettiń besigi dep aýzynyń sýy quryp maqtanady. Eki adamnyń basy qosylsa, ıtterin qalaı shomyl­dyrǵanyn, qandaı tamaq bere­tinin, ıttiń «qylyqtaryn» áńgi­melep ezip otyrǵany. Azyq-túlik dúkenderinde balalardyń tamaǵynan ıtterdiń tamaǵy kóp satylady. Betin aýlaq qylsyn, talaı úıdiń ishinen balalardyń baqytty kúlkisi estilmeıdi, úrgen ıttiń, mııaýlaǵan mysyqtyń únin estı­siń. Osyny kórip alǵan bizdiń eliktegish qandastar uqsaǵysy kelip tyrashtanady. Paıǵambarymyzdyń bir hadısinde «ıti bar úıge perishte kirmeıtindigi» aıtylǵan. Búginde ıt asyrap aqshaǵa tóbelestiredi, bul da haram bolǵan qumar oıyn túrine jatady. Sol sııaqty ıtti satý jáne satyp alý, onyń aq­sha­syn paıdalaný da sharıǵatta quptalmaıdy. It kózine kóringen nárseni jeı beredi. It terisinen emes, tilinen terleıdi ári sol tilinen ýly mıkrobtar taratady. Árıne, biz bulaı degende qazaqta ıttiń jeti qazynanyń biri dep atalatynyn bilmeı otyrǵan joqpyz. Úı kúzetýge, mal qorýǵa, ańǵa salýǵa úıretilgen ıttiń jóni bir bólek, árıne. Sonyń ózinde de ár nárseniń joly, jóni bar emes pe? Jurt jaqsy kóretin, talaı jastar elikteıtin talantty ánshilerimiz ıtine tórge tósek salyp berip jatsa qalaı bolǵany sonda?.. Jumamurat Shámshi, jýrnalıst.