Keshe Senat spıkeri Máýlen Áshimbaevtyń tóraǵalyǵymen Ornyqty damý salasyndaǵy ulttyq maqsat-mindetterdiń iske asyrylýyna monıtorıng júrgizý jónindegi Parlamenttik komıssııanyń kezekti otyrysy ótti.
Is-shara barysynda qatysýshylar bıznes-ortada Ornyqty damý maqsattaryna qol jetkizý úshin ESG qaǵıdalary – ekologııalyq, áleýmettik jáne basqarý tájirıbelerin engizý máselelerin talqylady. Komıssııa músheleri men sarapshylar ESG qaǵıdalaryn engizý Ornyqty damý maqsattaryna qol jetkizýde mańyzdy ról atqaratynyn atap ótti. О́ıtkeni olar kásiporyndar qyzmetiniń ekologııalyq, áleýmettik jáne basqarý aspektilerin qamtıdy. Naqty aıtqanda, atalǵan qaǵıdalar bızneske belsendi qatysýdy qarastyrady. Soǵan qaramastan, qazir elimizde olardy óndiriske engizý múmkindikteri men keleshegi týraly biryńǵaı túsinik joq. Ulttyq statıstıka bıýrosy júrgizgen zertteý nátıjelerine sáıkes, saýalnamaǵa qatysqan kásiporyndardyń 88 paıyzy bul qaǵıdalarmen tanys emes ekeni belgili bolyp otyr.
Máýlen Áshimbaev atap ótkendeı, kompanııalardyń ekologııalyq jaýapkershiligi tómen. Mundaı úrdis óziniń teris saldaryn tıgizetini anyq.
«ESG qaǵıdalaryn elemeý kásiporyndarmen birge tutas eldiń de ekonomıkasyna, bedeline jáne qarjylyq turaqtylyǵyna túrli qaýip tóndiredi. Jaqynda Mańǵystaý oblysynda bolǵan órt pen «Qazsınktiń» qaldyqtar qoımasynda bolǵan apat aıtarlyqtaı ekologııalyq zardabyn tıgizdi. Bul degenimiz metannyń aýaǵa shamadan tys bólinýine jáne ózenderdegi nıtrat konsentrasııasynyń artýyna ákelip soqtyrady. Osy rette ónerkásip oryndarynyń ekologııaǵa teris áserin azaıtýǵa arnalǵan zań normalary qanshalyqty tıimdi, iske asyrylyp jatyr degen suraq týyndaıdy. Otyrysta sarapshylarmen jáne bıznes ókilderimen birge osy máselelerdi mazmundy ári jan-jaqty talqylaımyz», dedi M.Áshimbaev.
Kezdesýde ESG-diń adam quqyqtaryn qorǵaýdy jáne teń mansaptyq múmkindikter men genderlik teńdikti qamtamasyz etýdi kózdeıtin áleýmettik qaǵıdalary da sóz boldy. Atalǵan qaǵıdalardy ıntegrasııalaýdaǵy kóshbasshy kompanııalardyń jartysynda ornyqty damýdyń osy salasyna jaýaptylar joq. Otyrysqa qatysýshylar bul úrdis halyqaralyq tájirıbege qaıshy ekenin aıtty.
Talqylaý barysynda memlekettik organdardyń ókilderi men sarapshylar qozǵalǵan taqyrypqa qatysty óz pikirlerin bildirip, usynymdarymen bólisti. Senat tóraǵasy aıtylǵan barlyq usynystyń iske asyrylýy Palatanyń Ekonomıkalyq saıasat, ınnovasııalyq damý jáne kásipkerlik komıteti men jurtshylyqtyń baqylaýynda bolatynyn tilge tıek etti. Sondaı-aq Parlamenttik komıssııanyń aldaǵy otyrystarynda júrgizilip jatqan jumystyń tıimdiligine taldaý júrgizilmek.
«Aldaǵy ýaqytta jańa Salyq kodeksin qaraý barysynda ornyqty damý kún tártibi men ESG qaǵıdalaryn belsendi engizetin kompanııalar úshin erekshe jaǵdaılar qarastyrýymyz kerek. «Jasyl qarjylandyrý» da mańyzdy máselelerdiń biri. Sondyqtan Parlament depýtattary memlekettik organdardyń ókilderimen birge «jasyl qarjylandyrý» úshin barynsha tıimdi zańnamalyq negiz qarastyrýǵa tıis. Osy iske «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy, KASE, elimizdegi keıbir júıe quraýshy bankter belsendi jumylýy qajet. Bul – bárimiz atqarýǵa tıis aýqymdy jumys. Jalpy, qazirgi tańda bıznes ornyqty damý maqsattary men qaǵıdalary jáne ESG standarttary týraly kóp bile bermeıdi. Osyǵan baılanysty bıznesti aqparattyq jáne ádisnamalyq turǵydan júıeli qoldaý qajet. Búgingi otyrystyń qorytyndysy boıynsha bul baǵytta naqty qadamdar jasaımyz dep senemin», degen Senat tóraǵasy memlekettik organdar men bıznes ókilderin otyrysta kóterilgen máselelerdi aldaǵy jumysta eskerýge shaqyrdy.
Otyrysta sóz alǵan senator Súıindik Aldashevtiń aıtýynsha, ESG-niń birinshi faktory – ekologııalyq faktor. Al elimizdegi elektr stansalarynyń 56 paıyzy tozyp tur. «Búgingi tańda elimizdegi elektr energııasynyń 70%-y kómir otynyn qoldaný ádisinen óndiriledi. Bul rette elektr stansalarynyń ortasha tozý deńgeıi 56%-dy qurap otyr. Olardyń basym bóligi jobalyq qyzmet merziminen asyp ketken ári eskirgen tehnologııalarmen jumys isteıdi. Kómir elektr stansalarynyń ortasha jasy 55 jyldy qurap otyr, al olardyń jabdyqtarynyń normatıvtik resýrsy shamamen 30 jasty quraıdy.
О́zderińiz biletindeı, elimiz 2016 jyly qol qoıylǵan Parıj kelisimi boıynsha mindettemeler alǵan, onyń aıasynda 2030 jylǵa qaraı parnıktik gazdardy 1990 jylǵy deńgeıden 15%-ǵa qysqartý kózdelip otyr. Bul óz kezeginde jańartylatyn energııa kózderi arqyly energııa óndirýdi arttyrýdy talap etedi», deıdi ol.
Senatordyń sózinshe, bul máseleni sheshýdiń joldarynyń biri – «jasyl ekonomıkaǵa» kóshý, alaıda ázirge olardyń úlesi óte tómen. «Qazaqstan Respýblıkasynyń «jasyl ekonomıkaǵa» kóshýi jónindegi tujyrymdamamen nysanaly ındıkatorlar – elektr energııasyn óndirýdiń jalpy kólemindegi elektr energııasyn óndirýdegi balamaly kózderdiń úlesine 2030 jylǵa qaraı 30%-ǵa deıin jáne 2050 jylǵa qaraı 50%-ǵa deıin qol jetkizý bekitildi. Degenmen 2023 jyldyń qorytyndysy boıynsha jańartylatyn energııanyń úlesi óndirilgen elektr energııasynyń shamamen 6% ǵana qurady. Aıta ketý kerek, elde óndiriletin jańartylatyn energııanyń úlesi tómen jáne osyǵan baılanysty strategııalyq qujattarda alǵa qoıylǵan órshil maqsattarǵa qol jetkizý qıynǵa soǵady», dedi S.Aldashev.
Komıssııa otyrysynda Parlament depýtattarymen birge Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Svetlana Jaqypova, Ulttyq ekonomıka birinshi vıse-mınıstri Tımýr Jaqsylyqov baıandama jasady. Sonymen qatar «ESG KPMG Caucasus and Central Asia» baǵytynyń jetekshisi Ǵabıt Músirepov, «ESGQ reıtıng agenttiginiń» dırektory Erlik Qarajan, «Atameken» UKP Ornyqty damý jáne ESG jónindegi keńesiniń tóraǵasy Iýlııa Iаkýpbaeva, «Freedom Holding Corp» kompanııasynyń ornyqty damý jónindegi dırektory Baǵlana Mýsına, «Qazaqmys» korporasııasynyń ornyqty damý dıreksııasynyń basshysy Sáken Shaıahmetov, ERG kompanııasynyń bas dırektory Serik Shahajanov taǵy basqa qatysýshylar sóz sóılep, ESG qaǵıdalaryn engizýge qatysty pikirin bildirdi.