Qazir jeke tulǵa úshin bankrot ataný birshama jeńildetildi. Memleket azamattardyń qaryz júktemesin sheshý maqsatynda osyndaı qadamǵa barǵan bolatyn. Árıne, táýekeli kóp qadam. Soǵan qaramastan kópshilik jappaı bankrot atanýǵa kirisip te ketken syńaıly. Biraq qaryzdan ońaı qutylýdyń zardaby da joq emes. Ásirese baspana alý kezinde.
Shyn máninde, memlekettiń bankrottyq týraly zań qabyldaýdan basqa sharasy da qalmaǵan bolatyn. Sebebi halyqtyń basym bóligi nesıe júktemesinen aryla almaı otyr. Bul oraıda qaryz aqshany op-ońaı bere salyp, biraq «jegenin jelkesinen shyǵaratyn» mıkroqarjy uıymdarynyń (MQU) soraqylyǵyn aıtyp ótýimiz kerek. Bir oqyrmanymnyń basynda 13 mıkrozaım bar eken. Al ishindegi bireýiniń jyldyq ústemeaqysy 1024% bolyp ketken. Qysqa merzimdik zaımdardyń paıyzdyq ústemeaqysy bir kúnniń ózine 0,1%-dan 3%-ǵa deıin júredi. Ýaqytynda tólenbegen zaımnyń bir jyldyq ústemeaqysyn sanaı berińiz.
Sóıtip, halyq shekten tys nesıe tuzaǵyna ilindi. Osyǵan oraı Úkimet normatıvtik-quqyqtyq aktilerge birshama ózgeris engizýge májbúr boldy. Endi problemalyq qaryzy bar azamattardyń boryshtyq júktemesiniń ósýine jol bermeý úshin nesıe tólemi 90 kúnnen artyq keshiktirilgen jaǵdaıda azamattarǵa kepilsiz tutynýshylyq kredıt berýge tyıym salynady. Budan basqa, bankter men MQU úshin barlyq qoldanystaǵy ótelmegen tutynýshylyq kredıtter boıynsha 90 kún ótkennen keıin syıaqy esepteýge tyıym salynady jáne jeke tulǵalardyń kredıtin kollektorlyq agenttikterge satýǵa shekteý engiziledi. Zań jobasyn ázirge depýtattar talqylap jatyr.
Al endi osyǵan deıin qaryzǵa belshesinen batyp, kredıtin jaba almaǵan azamattar ózin bankrot dep taný úshin ótinish berýge quqyly. Biraq muny jasamas buryn, jeti ret ólshep bir ret kesý kerek dep oılaımyn. Bankrottyqqa ushyraǵan kezde azamat óziniń nesıelik upaıyn tómendetip alatynyn túsinýi kerek. Sondyqtan máseleni jan-jaqty saralaǵannan keıin ǵana sheshim qabyldaǵan jón. Bankrottyq, árıne, jeke tulǵa úshin búkil kredıt pen mıkrozaımnan bir mezette qutylatyn taptyrmas amal. Kóbi bolashaqta týyndaıtyn kedergilerdi oılamaı, áreketterin tarazylamaı bankrottyqqa ótinish tapsyryp jatady. Jyl basyndaǵy statıstıka boıynsha 80 myńnan astam adam bankrottyqqa ótinish bergen eken.
О́kinishke qaraı, boryshkerdiń basym bóligi azdaǵan soma úshin bankrottyqqa ushyrap, endi sonyń zardabyn shegip jatyr. Olardyń birazy – áleýmettik turǵydan az qamtylǵan azamattar. Tıisinshe baspanaǵa muqtaj adamdardyń basym bóligi de – halyqtyń áleýmettik osal toptary men memlekettik qyzmetshiler. Qazir jeńildetilgen memlekettik turǵyn úı alýǵa 614,7 myńnan asa adam kezekte tur.
Azamat keleshekte qandaı da bir ıpoteka nemese zaım alaıyn dese, biraq erli-zaıyptylardyń biri bankrottyqqa ushyraǵan bolsa, onda ótinim maquldanbaıdy. Sebebi bankrottyqqa ushyraǵan adam aldaǵy bes jyl ishinde nesıe ala almaıdy, jeke tulǵa retinde tirkele almaıdy, al qarjylyq jaǵdaıy bankrottyqtan keıin úsh jyl boıy udaıy tekseriletin bolady.
Kerisinshe, tólem qabilettiligin qalpyna keltirý kezinde mundaı saldar bolmaıdy. Bul rásimdi qoldanǵanda sotta boryshker ózine yńǵaıly tólem kestesin jáne tóleý merzimin jasatyp alady. Bul rásimniń artyqshylyǵy – odan keıin azamat «bankrot» mártebesin almaıdy, sondyqtan oǵan bankrot úshin kózdelgen saldar qoldanylmaıdy.
Osyndaı problemaǵa kezikken azamattar zańgerlerden shyǵar joldy izdeýge keńes surap jatady. Mysaly, maǵan birneshe adam habarlasyp, osyndaı jaǵdaıda ne isteýge bolatyny týraly keńes alǵysy keldi. Aıgúl esimdi azamatsha ıpoteka alǵysy kelip, bankke barsa oǵan ıpoteka maquldanbady, sebebi kúıeýi bankrottyqqa ushyraǵan. Osyndaı kedergilerge bolashaqta tap bolmas úshin aldymen kásibı zańgerler men mamandardan keńes alý qajet.
Eger jaqyn perspektıvada qandaı da bir baǵdarlamamen baspana alýdy oılastyryp otyrǵan bolsańyz, onda eń abzaly – tólem qabilettigin qalpyna keltirip, qarjy ınstıtýtymen kelisip, yńǵaıly tólem kestesin jasatyp, nesıe tarıhyn jaqsartý.
Az ǵana soma bolatyn nesıe úshin bankrot tásiline júginip, ertesine baspana alý múmkindiginen aıyrylyp júrmeńiz.